Gewichtsverlies
13
 min leestijd

Buikvet overgang: oorzaken en aanpak

Geschreven door
Bolt Med
Gepubliceerd
10.11.2026
Laatst bijgewerkt
11.11.2026

Buikvet tijdens de overgang is een veelgehoorde klacht: veel vrouwen merken dat vet zich rondom de buik ophoopt, ook als het totale gewicht nauwelijks verandert. Deze verschuiving hangt samen met de daling van oestrogeen, die de vetverdeling in het lichaam beïnvloedt. Visceraal vet, het vet rondom de organen, is metabolisch actief en kan het risico op type 2 diabetes en hart- en vaatziekten verhogen. In dit artikel leest u waarom dit gebeurt, welke rol hormonen spelen en wat u er effectief aan kunt doen.

Samenvatting: Buikvet tijdens de overgang ontstaat doordat dalende oestrogeenspiegels de vetverdeling verschuiven naar de buikregio, wat het risico op metabole aandoeningen verhoogt.

  • Dalend oestrogeen verschuift vetopslag van heupen en dijen naar de buik (androïde verdeling), ook zonder duidelijke gewichtstoename.
  • Visceraal vet produceert ontstekingsmediatoren en vermindert insulinegevoeligheid, wat het risico op type 2 diabetes en hart- en vaatziekten verhoogt.
  • Een combinatie van krachttraining, aerobe beweging en een eiwitrijk voedingspatroon is de meest onderbouwde aanpak om buikvet te verminderen.
  • Hormoontherapie kan de vetverdeling gunstig beïnvloeden, maar is niet geregistreerd voor gewichtsbeheersing en vereist individuele medische afweging.
  • Een middelomtrek van 80 cm of meer bij vrouwen van Europese herkomst geldt als verhoogd risico op het metabool syndroom.
  • Raadpleeg de huisarts bij bijkomende klachten zoals vermoeidheid, verhoogde bloeddruk of dorst, of als leefstijlaanpassingen na drie tot zes maanden onvoldoende helpen.

Waarom stapelt buikvet zich op tijdens de overgang?

Dalend oestrogeen verschuift vetopslag van heupen en dijen naar de buik. Afnemende spiermassa en slaapproblemen versterken dit effect.

Tijdens de overgang kan de vetverdeling in het lichaam verschuiven, waardoor bij veel vrouwen meer vet zich ophoopt rondom de buik en de organen (visceraal vet). Dit komt vaker voor bij vrouwen in de perimenopauze en menopauze, ook bij degenen die niet of nauwelijks zwaarder worden. De verschuiving hangt samen met de daling van oestrogeen die kenmerkend is voor deze levensfase. Oestrogeen beïnvloedt namelijk waar het lichaam vet opslaat: bij hogere oestrogeenspiegels wordt vet bij voorkeur opgeslagen op de heupen en dijen (gynoïde verdeling), terwijl bij lagere spiegels de buikregio vaker de voorkeur krijgt (androïde verdeling). De totale gewichtstoename die vrouwen in de overgang ervaren, wordt echter grotendeels verklaard door leeftijdsgerelateerde factoren en leefstijl, niet uitsluitend door hormonale veranderingen. Dit wordt beschreven in de NHG-Standaard De overgang en op Thuisarts.nl.

Met het ouder worden neemt de spiermassa geleidelijk af, een proces dat sarcopenie wordt genoemd. Minder spiermassa betekent een lager rustmetabolisme, waardoor het lichaam minder calorieën verbrandt in rust. Als de voedselinname gelijk blijft, kan dit bijdragen aan gewichtstoename en een grotere vetophoping in de buikstreek.

Visceraal vet is metabolisch actief en produceert ontstekingsmediatoren en hormonen die de insulinegevoeligheid kunnen verminderen. Dit kan op termijn het risico verhogen op aandoeningen zoals type 2 diabetes, hart- en vaatziekten en het metabool syndroom. Het gaat dus niet alleen om een esthetische kwestie, maar om een gezondheidsrelevante verandering. Slaapproblemen, die veel vrouwen in de overgang ervaren, kunnen bovendien de hormonen leptine en ghreline ontregelen, wat de eetlust kan vergroten en gewichtsbeheersing kan bemoeilijken.

Dalend oestrogeen

Mechanisme: Vetverdeling verschuift van heupen en dijen naar buikregio (androïde verdeling)

Gevolg voor buikvet: Meer visceraal vet rondom organen

Aanbevolen aanpak: Leefstijlaanpak; bespreek hormoontherapie met arts indien ernstige klachten

Verminderde spiermassa (sarcopenie)

Mechanisme: Lager rustmetabolisme door afname spiermassa met het ouder worden

Gevolg voor buikvet: Minder calorieverbanding in rust, meer vetopslag

Aanbevolen aanpak: Minimaal twee keer per week krachttraining (Beweegrichtlijnen Gezondheidsraad)

Insulineresistentie

Mechanisme: Verminderde insulinegevoeligheid stimuleert hogere insulineproductie

Gevolg voor buikvet: Bevordert vetopslag in buikstreek, verhoogd risico type 2 diabetes

Aanbevolen aanpak: Aerobe beweging, vezelrijk voedingspatroon, beperking toegevoegde suikers

Verhoogd cortisol (stress)

Mechanisme: Chronische stress en slaaptekort verhogen cortisolspiegel

Gevolg voor buikvet: Stimuleert aanmaak visceraal vet, remt afbraak ervan

Aanbevolen aanpak: Stressreductie, slaaphygiëne verbeteren, regelmatig slaapritme aanhouden

Slaaptekort

Mechanisme: Ontregeling van leptine en ghreline vergroot eetlust

Gevolg voor buikvet: Minder dan zes uur slaap geassocieerd met meer visceraal vet

Aanbevolen aanpak: Zeven tot acht uur slaap nastreven, schermgebruik voor bedtijd beperken

Voedingspatroon

Mechanisme: Sterk bewerkte producten en alcohol remmen vetverbranding en leveren extra calorieën

Gevolg voor buikvet: Meer buikvetophoping bij ongezond voedingspatroon

Aanbevolen aanpak: Mediterraan voedingspatroon, voldoende eiwit, Schijf van Vijf (Voedingscentrum)

Beweging

Mechanisme: Combinatie aerobe activiteit en krachttraining verbetert insulinegevoeligheid en verbrandt visceraal vet

Gevolg voor buikvet: Onvoldoende beweging versnelt buikvetophoping

Aanbevolen aanpak: Minimaal 150 minuten per week matig intensief bewegen (Beweegrichtlijnen Gezondheidsraad)

Welke rol spelen hormonen bij veranderingen in lichaamsgewicht?

Oestrogeendaling, verminderde insulinegevoeligheid en hogere cortisolspiegels bevorderen samen visceraal vet en maken gewichtsbeheersing complexer.

De daling van oestrogeen tijdens de overgang is een belangrijke hormonale factor bij de veranderde vetverdeling bij vrouwen van middelbare leeftijd. Het is daarbij van belang te benadrukken dat de menopauze vooral gepaard gaat met een centralere vetopslag; de totale gewichtstoename wordt grotendeels bepaald door leeftijd en leefstijl. Oestrogeen werkt op vetcellen, de stofwisseling en het verzadigingsgevoel via receptoren in meerdere organen, waaronder de hersenen, lever en vetweefsel. Wanneer de eierstokken minder oestrogeen aanmaken, kan de regulatie van energieopname en energieverbruik veranderen.

Daarnaast kan insulinegevoeligheid een rol spelen. Bij sommige vrouwen in de overgang neemt de gevoeligheid van cellen voor insuline af, wat ertoe kan leiden dat de alvleesklier meer insuline aanmaakt om de bloedglucose (gemeten in mmol/L) op peil te houden. Hogere insulinespiegels kunnen vetopslag bevorderen, met name in de buikstreek. Dit mechanisme kan mede verklaren waarom het risico op type 2 diabetes bij vrouwen in de overgang kan toenemen, al is dit verband niet bij iedere vrouw even sterk aanwezig.

Cortisol, het stresshormoon, kan eveneens bijdragen. Chronische stress en slaaptekort kunnen de cortisolspiegel verhogen, wat de aanmaak van visceraal vet kan stimuleren en de afbraak ervan kan remmen. Of overgangsklachten zoals opvliegers zelfstandig leiden tot een persisterend verhoogde cortisolspiegel, is niet eenduidig aangetoond. Tot slot daalt bij vrouwen in de overgang ook de spiegel van groeihormoon, wat de spiermassa verder kan verminderen en vetopslag kan bevorderen. Het samenspel van al deze hormonale verschuivingen kan gewichtsbeheersing tijdens de overgang complexer maken dan in eerdere levensfasen.

Wat helpt echt tegen buikvet in de overgang?

Een combinatie van krachttraining, aerobe beweging en gezonde voeding is het meest effectief. Medicamenteuze opties zijn beschikbaar maar vereisen medische begeleiding.

Een combinatie van regelmatige lichaamsbeweging, aanpassingen in voeding en voldoende slaap is de meest onderbouwde aanpak om buikvet tijdens de overgang te verminderen. Er bestaat geen enkelvoudige oplossing die voor iedereen werkt, maar het wetenschappelijk bewijs wijst consistent in de richting van een geïntegreerde leefstijlaanpak.

Volgens de Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad wordt voor volwassenen aanbevolen om minimaal 150 minuten per week matig intensief te bewegen (zoals stevig wandelen, fietsen of zwemmen) en ten minste twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen te doen. Krachttraining verdient speciale aandacht, omdat het de spiermassa onderhoudt en het rustmetabolisme op peil houdt. Aerobe activiteit draagt bij aan het verbranden van visceraal vet en kan de insulinegevoeligheid verbeteren. De combinatie van beide vormen van beweging is effectiever dan elk afzonderlijk.

Hormoontherapie (HT) kan bij vrouwen met ernstige overgangsklachten worden overwogen. Sommige onderzoeken suggereren dat HT de vetverdeling gunstig kan beïnvloeden, maar HT is in Nederland niet geregistreerd als behandeling voor overgewicht of gewichtsbeheersing. De beslissing om HT te starten is een individuele afweging die een arts moet begeleiden, waarbij voordelen en risico's, waaronder het risico op veneuze trombose, beroerte en, afhankelijk van het type en de duur, borstkanker, zorgvuldig worden gewogen op basis van de persoonlijke gezondheidsgeschiedenis.[11][12] Meer informatie over indicaties, contra-indicaties en bijwerkingen is te vinden via de CBG Geneesmiddeleninformatiebank en de NHG-Standaard De overgang.

Geneesmiddelen die specifiek zijn geregistreerd voor gewichtsbeheer, zoals GLP-1-receptoragonisten (bijvoorbeeld semaglutide of liraglutide), kunnen in bepaalde gevallen door een arts worden overwogen. Deze middelen zijn geregistreerd voor volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, of een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met gewichtsgerelateerde aandoeningen zoals type 2 diabetes of hoge bloeddruk. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken en diarree; meer informatie staat in de bijsluiter en SmPC via de CBG Geneesmiddeleninformatiebank en het Farmacotherapeutisch Kompas.[18][19] In Nederland worden deze middelen voor gewichtsbeheer op dit moment doorgaans niet vergoed vanuit de basisverzekering; de kosten zijn dan voor eigen rekening.[20][21] De actuele vergoedingssituatie en voorwaarden zijn te raadplegen via Zorginstituut Nederland. Een arts kan beoordelen of medicamenteuze ondersteuning passend is en welk zorgpad gevolgd wordt, bijvoorbeeld via een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) in de eerste lijn.

Leefstijl en voeding: wat zegt het wetenschappelijk bewijs?

Een Mediterraan voedingspatroon, voldoende eiwit en zeven tot acht uur slaap per nacht zijn geassocieerd met minder visceraal vet bij vrouwen in de overgang.

Een voedingspatroon dat rijk is aan groenten, peulvruchten, volkoren granen, vette vis en onverzadigde vetten, en arm aan sterk bewerkte producten en toegevoegde suikers, is geassocieerd met minder visceraal vet en een lager risico op het metabool syndroom bij vrouwen in de overgang. Het Mediterraan voedingspatroon wordt in meerdere studies specifiek als gunstig voor deze leeftijdsgroep beschreven. De Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad en de adviezen van het Voedingscentrum (Schijf van Vijf) bieden een praktisch kader voor gezonde voeding in Nederland.

Eiwit verdient extra aandacht in de voeding van vrouwen in de overgang. Een adequate eiwitinname, die voor oudere volwassenen doorgaans hoger ligt dan de algemene aanbeveling, kan helpen de spiermassa te behouden en geeft een langer verzadigingsgevoel. De precieze behoefte is afhankelijk van activiteitsniveau en gezondheidstoestand en wordt bij voorkeur individueel afgestemd, bijvoorbeeld met een diëtist. Bij verminderde nierfunctie is voorzichtigheid geboden met een hogere eiwitinname; raadpleeg hiervoor een arts of diëtist.

Slaap is een onderschatte factor. Onderzoek toont aan dat vrouwen die minder dan zes uur per nacht slapen, hogere niveaus van visceraal vet kunnen hebben dan vrouwen die zeven tot acht uur slapen. Overgangsklachten zoals nachtelijk zweten verstoren de slaap, wat een vicieuze cirkel kan veroorzaken. Slaaphygiëne verbeteren, zoals een regelmatig slaapritme aanhouden en schermgebruik voor het slapengaan beperken, is een zinvolle stap.

Alcohol draagt meer bij aan buikvetophoping dan vaak wordt gedacht, omdat het de vetverbranding tijdelijk remt en extra calorieën levert. De NHG-standaarden en Thuisarts.nl benadrukken dat leefstijlinterventies de basis vormen van elke aanpak bij overgewicht, ook bij vrouwen in de overgang. In Nederland is de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) een vergoed programma in de eerste lijn dat ondersteuning biedt bij duurzame gedragsverandering op het gebied van voeding, beweging en mentale gezondheid. Kleine, duurzame veranderingen zijn effectiever op de lange termijn dan kortdurende, strenge diëten.

Wanneer is het verstandig om een arts te raadplegen?

Raadpleeg de huisarts bij een middelomtrek van 80 cm of meer, bijkomende klachten zoals dorst of vermoeidheid, of als leefstijlaanpassingen na drie tot zes maanden onvoldoende resultaat geven.

Het is verstandig om de eigen huisarts te raadplegen wanneer buikvettoename gepaard gaat met andere klachten zoals vermoeidheid, verhoogde bloeddruk, dorst of frequent urineren. Deze klachten kunnen wijzen op het metabool syndroom of type 2 diabetes. In Nederland hanteert de huisarts bij diagnostiek onder meer een nuchtere bloedglucose van 7,0 mmol/L of hoger, of een HbA1c van 48 mmol/mol of hoger, als drempelwaarden voor de diagnose diabetes mellitus type 2 (conform de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2). Een middelomtrek van 80 cm of meer bij vrouwen van Europese herkomst geldt als een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en het metabool syndroom.[27][28] Ook wanneer leefstijlaanpassingen na drie tot zes maanden onvoldoende resultaat geven, is een gesprek met de huisarts zinvol.

De huisarts kan een volledig beeld vormen door bloedonderzoek te laten uitvoeren, waaronder nuchtere bloedglucose (in mmol/L), HbA1c, lipidenprofiel, bloeddruk en schildklierfunctie. Een trage schildklier (hypothyreoïdie) kan namelijk ook bijdragen aan gewichtstoename en vermoeidheid en is behandelbaar. Daarnaast kan de huisarts beoordelen of verwijzing naar een diëtist, internist of gynaecoloog passend is.

Vrouwen die ernstige overgangsklachten ervaren, zoals frequente opvliegers, slaapstoornissen of stemmingswisselingen die het dagelijks functioneren belemmeren, kunnen met hun huisarts bespreken of hormoontherapie een optie is. De afweging is individueel en afhankelijk van de persoonlijke en familiegeschiedenis. Bijwerkingen van geneesmiddelen, waaronder hormoontherapie of middelen voor gewichtsbeheer, kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb, zodat deze informatie bijdraagt aan de veiligheid van geneesmiddelen voor alle gebruikers in Nederland.

Bij acute klachten zoals pijn op de borst, kortademigheid of plotselinge ernstige buikpijn moet direct 112 worden gebeld. Voor niet-spoedeisende maar urgente vragen buiten kantooruren is de huisartsenpost bereikbaar.

Wetenschappelijke bronnen

  1. .
  2. .
  3. .
  4. .
  5. .
  6. .
  7. .
  8. .
  9. .
  10. .
  11. .
  12. .
  13. .
  14. .
  15. .
  16. .
  17. .
  18. .
  19. .
  20. .
  21. .
  22. .
  23. .
  24. .
  25. .
  26. .
  27. .
  28. .
  29. .
  30. .

Veelgestelde vragen

Waarom krijg ik meer buikvet tijdens de overgang zonder dat ik zwaarder word?

Dalend oestrogeen verschuift de vetverdeling van heupen en dijen naar de buikregio, waardoor visceraal vet toeneemt ook als het totale lichaamsgewicht nauwelijks verandert. Dit is een hormonaal gestuurde verandering die kenmerkend is voor de perimenopauze en menopauze.

Helpt hormoontherapie tegen buikvet tijdens de overgang?

Sommige onderzoeken suggereren dat hormoontherapie de vetverdeling gunstig kan beïnvloeden, maar het is in Nederland niet geregistreerd als behandeling voor overgewicht. De beslissing om hormoontherapie te starten is een individuele medische afweging waarbij voordelen en risico's zorgvuldig worden gewogen door een arts.

Wanneer moet ik naar de huisarts voor buikvet tijdens de overgang?

Raadpleeg de huisarts als buikvettoename gepaard gaat met klachten zoals vermoeidheid, verhoogde bloeddruk, dorst of frequent urineren, of als uw middelomtrek 80 cm of meer bedraagt. Ook als leefstijlaanpassingen na drie tot zes maanden onvoldoende resultaat geven, is een gesprek met de huisarts zinvol.


Redactionele verantwoording

De medische informatie op deze pagina is gebaseerd op erkende, wetenschappelijk onderbouwde bronnen en wordt periodiek herzien op juistheid en actualiteit. De informatie is uitsluitend bedoeld voor algemene voorlichting.

Disclaimer

Deze informatie vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Neem bij klachten of vragen altijd contact op met uw eigen huisarts of apotheker. Deze pagina is voorlichting en geen aanbod: of een behandeling geschikt is, wordt beoordeeld tijdens een medische consultatie.