Eetbuien menstruatie: oorzaken en aanpak
Eetbuien rondom de menstruatie zijn een veelvoorkomende klacht die samenhangt met hormonale schommelingen in de luteale fase van de cyclus. Veel vrouwen herkennen een sterke drang naar zoet, zout of vet voedsel in de dagen voor de menstruatie begint. Dit heeft een fysiologische achtergrond waarbij oestrogeen, progesteron en serotonine een rol spelen. In dit artikel leest u waarom deze trek ontstaat, wat u zelf kunt doen, wanneer u naar de huisarts gaat en welke behandelingen beschikbaar zijn.
Samenvatting: Eetbuien rondom de menstruatie worden veroorzaakt door hormonale schommelingen in de luteale fase, waarbij dalende oestrogeen- en serotoninespiegel de eetlust verhogen en zelfregulatie tijdelijk verminderen.
- In de luteale fase stijgt progesteron en daalt oestrogeen, wat de eetlust kan verhogen en de bloedsuikerspiegel minder stabiel maakt.
- Lagere oestrogeenspiegels hangen samen met verminderde serotonineactiviteit, wat trek in koolhydraatrijk voedsel kan versterken.
- Regelmatige maaltijden met eiwitten en complexe koolhydraten, voldoende slaap en beweging kunnen premenstruele eetbuien verminderen.
- Compensatiegedrag na eetbuien, zoals zelf opgewekt braken, is een reden om direct de huisarts te raadplegen.
- Bij ernstige klachten zijn cognitieve gedragstherapie, hormonale behandeling of SSRI's beschikbare opties, altijd onder begeleiding van een arts.
- Een cyclus- en klachtendagboek bijhouden gedurende minimaal twee cycli helpt bij het herkennen van patronen en bij het gesprek met de huisarts.
Inhoudsopgave
- Waarom krijg je vlak voor je menstruatie meer trek of eetbuien?
- Welke hormonen spelen een rol bij eetbuien rond je cyclus?
- Wat kun je zelf doen om eetbuien tijdens je menstruatie te verminderen?
- Wanneer zijn eetbuien rondom je cyclus een reden om naar de huisarts te gaan?
- Behandelmogelijkheden bij ernstige eetbuien en PMS of PMDD
- Wetenschappelijke bronnen
- Veelgestelde vragen
Waarom krijg je vlak voor je menstruatie meer trek of eetbuien?
Verhoogde eetlust voor de menstruatie ontstaat door hormonale schommelingen in de luteale fase, waarbij stijgend progesteron en dalend oestrogeen de eetlust vergroten en zelfregulatie tijdelijk verminderen.
Verhoogde eetlust en eetbuien in de dagen voor de menstruatie zijn een veelvoorkomend verschijnsel dat samenhangt met de hormonale schommelingen in de tweede helft van de menstruatiecyclus, de zogenoemde luteale fase. Veel vrouwen en mensen met een menstruatiecyclus herkennen een sterke drang naar zoet, zout of vet voedsel in de periode van ongeveer zeven tot tien dagen voor de menstruatie begint. Dit wordt ook wel premenstrueel syndroom (PMS) genoemd wanneer de klachten het dagelijks functioneren beïnvloeden.
Het is nuttig om onderscheid te maken tussen 'toegenomen trek' en een 'eetbui'. Een eetbui in klinische zin (DSM-5) houdt in dat iemand in een afgebakende periode een grote hoeveelheid eet en daarbij het gevoel heeft de controle te verliezen. Toegenomen trek of snacken rondom de menstruatie is veel vaker voor dan een echte eetbui, maar beide kunnen voorkomen.
De luteale fase begint na de eisprong en duurt tot het begin van de volgende menstruatie. In deze periode stijgt het hormoon progesteron sterk, terwijl oestrogeen eerst licht stijgt en daarna daalt. Deze hormonale veranderingen beïnvloeden de hersenen op een manier die de eetlust kan vergroten en de zelfregulatie rond eten tijdelijk kan verminderen. Sommige onderzoeken suggereren dat het rustenergieverbruik in de luteale fase licht verhoogd kan zijn, maar dit effect is klein en verschilt sterk per persoon; het is geen vaststaand gegeven.[2][3]
Naast de hormonale achtergrond spelen ook psychologische en gedragsfactoren een rol. Vermoeidheid, een gespannen gevoel en stemmingswisselingen die typisch zijn voor de luteale fase kunnen de neiging versterken om troost te zoeken in eten. Het is belangrijk te weten dat deze reactie fysiologisch begrijpelijk is en niet wijst op een gebrek aan wilskracht. Wanneer de eetbuien echter hevig zijn, gepaard gaan met schuldgevoelens of het dagelijks leven ernstig verstoren, kan er sprake zijn van een patroon dat meer aandacht verdient. Thuisarts.nl biedt toegankelijke informatie over PMS en premenstruele klachten die aansluit bij de Nederlandse situatie.
Verhoogde trek of snacken in de luteale fase
Mogelijke oorzaak: Hormonale schommelingen: dalend oestrogeen, stijgend progesteron
Aanbevolen actie: Leefstijlaanpassingen: regelmatig eten, vezelrijke voeding, voldoende slaap
Behandeloptie: Zelfzorg, eventueel diëtist
Eetbuien elke cyclus, geen verbetering met leefstijl
Mogelijke oorzaak: PMS of begin van PMDD
Aanbevolen actie: Bijhouden van cyclus- en klachtendagboek (DRSP), daarna huisarts raadplegen
Behandeloptie: CGT, hormonale behandeling of SSRI (off-label)
Herhaalde eetbuien met controleverlies, zonder compensatiegedrag
Mogelijke oorzaak: Mogelijke eetbuistoornis (BED, DSM-5)
Aanbevolen actie: Huisarts raadplegen, verwijzing naar psycholoog of psychiater
Behandeloptie: Cognitieve gedragstherapie (CGT), vergoed vanuit basisverzekering
Eetbuien met compensatiegedrag zoals braken of laxeermiddelen
Mogelijke oorzaak: Mogelijke boulimia nervosa
Aanbevolen actie: Direct huisarts raadplegen
Behandeloptie: Gespecialiseerde eetstoornisbehandeling, CGT
Ernstige stemmingsklachten, angst of paniekaanvallen in luteale fase
Mogelijke oorzaak: Mogelijke PMDD (DSM-5 diagnose)
Aanbevolen actie: Huisarts raadplegen, verwijzing naar gynaecoloog of psychiater
Behandeloptie: SSRI (off-label, luteale fase), orale anticonceptiva (off-label)
Onverklaard gewichtsverlies of gewichtstoename
Mogelijke oorzaak: Verstoord eetpatroon of onderliggende aandoening
Aanbevolen actie: Huisarts raadplegen voor lichamelijk onderzoek
Behandeloptie: Diëtist, afhankelijk van indicatie vergoed vanuit basisverzekering
Acute nood of crisissituatie
Mogelijke oorzaak: Ernstige psychische of lichamelijke ontregeling
Aanbevolen actie: Bel 112 of huisartsenpost buiten kantooruren
Behandeloptie: Spoedzorg
Welke hormonen spelen een rol bij eetbuien rond je cyclus?
Oestrogeen, progesteron en serotonine zijn de belangrijkste hormonen: dalend oestrogeen vermindert de serotonineactiviteit, wat trek in koolhydraten versterkt en de eetlust verhoogt.
Oestrogeen, progesteron en serotonine zijn belangrijke spelers bij eetbuien rondom de menstruatiecyclus. Oestrogeen heeft een remmend effect op de eetlust en beïnvloedt de gevoeligheid van de hersenen voor serotonine, een neurotransmitter die bijdraagt aan een gevoel van verzadiging en welbevinden.[5][7] Wanneer oestrogeen in de late luteale fase daalt, neemt dit remmende effect af.
Progesteron stijgt sterk na de eisprong. Er zijn aanwijzingen dat progesteron de eetlust kan stimuleren en de insulinegevoeligheid kan beïnvloeden, waardoor de bloedsuikerspiegel minder stabiel kan zijn. Dit mechanisme is plausibel maar niet in alle onderzoeken eenduidig aangetoond; de effecten verschillen per persoon. Schommelingen in de bloedsuikerspiegel kunnen op hun beurt de trek in snel beschikbare koolhydraten en suikers versterken.
Serotonine speelt een centrale rol in dit geheel. De aanmaak van serotonine in de hersenen is mede afhankelijk van oestrogeen. Een lagere oestrogeenspiegel in de luteale fase kan samenhangen met een relatief lagere serotonineactiviteit, wat zich kan uiten in een sombere stemming, prikkelbaarheid en een verhoogde behoefte aan koolhydraatrijk voedsel. Koolhydraten bevorderen de opname van tryptofaan, de voorloper van serotonine, in de hersenen.[8][9] Of dit de serotoninespiegel meetbaar herstelt, is onzeker; het effect is klein en contextafhankelijk.
Daarnaast speelt het hormoon leptine een rol: leptine geeft het gevoel van verzadiging aan de hersenen door. Sommige onderzoeken suggereren dat de leptinegevoeligheid of leptinerespons in de luteale fase kan veranderen, maar de bevindingen zijn niet eenduidig. Dit draagt mogelijk bij aan de verhoogde eetlust die sommige mensen in deze fase ervaren. De pathofysiologie van PMS en PMDD wordt beschreven in richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en het Farmacotherapeutisch Kompas.
Wat kun je zelf doen om eetbuien tijdens je menstruatie te verminderen?
Regelmatige maaltijden met eiwitten en vezels, beperking van suiker en alcohol, voldoende slaap en beweging zijn praktische strategieën om premenstruele eetbuien te verminderen.
Regelmatige maaltijden met voldoende eiwitten en complexe koolhydraten kunnen helpen om de bloedsuikerspiegel stabieler te houden en daarmee de kans op plotselinge trek te verminderen. De onderstaande aanpassingen worden door Thuisarts.nl en het Voedingscentrum beschreven als mogelijke strategieën; wat werkt verschilt per persoon:
-
Eet regelmatig, bijvoorbeeld elke drie tot vier uur iets kleins, zodat de bloedsuikerspiegel niet te ver daalt. Dit is een praktische strategie, geen officiële richtlijn.
-
Kies voor vezelrijke voeding zoals groenten, peulvruchten en volkoren producten, die langer verzadigen.
-
Beperk sterk bewerkte voeding, suiker en alcohol in de luteale fase, omdat deze de bloedsuikerspiegel snel laten stijgen en dalen.
-
Zorg voor voldoende magnesium via voeding (noten, zaden, donkere chocolade, groene bladgroenten). Magnesium uit voeding is veilig; suppletie kan bij hoge doses maagdarmklachten zoals diarree veroorzaken en is bij een verminderde nierfunctie of bij gebruik van bepaalde medicijnen niet zonder meer geschikt. Bespreek suppletie vooraf met de huisarts. Het bewijs dat magnesium premenstruele klachten verlicht, is beperkt.
-
Beweeg regelmatig: lichaamsbeweging kan de stemming verbeteren en de eetlust helpen reguleren.
Slaap en stressmanagement zijn eveneens belangrijk. Slaaptekort beïnvloedt hongerhormonen en kan eetbuien versterken. Ontspanningstechnieken zoals ademhalingsoefeningen of mindfulness kunnen helpen om de emotionele component van eetbuien te verminderen.
Het bijhouden van een cyclus- en klachtendagboek gedurende minimaal twee cycli kan inzicht geven in het persoonlijke patroon van klachten. Een gevalideerd instrument hiervoor is de Daily Record of Severity of Problems (DRSP). Dit is ook nuttige informatie voor een gesprek met de huisarts als de klachten aanhouden. Thuisarts.nl biedt toegankelijke leefstijladviezen over PMS die aansluiten bij de Nederlandse richtlijnen.
Wanneer zijn eetbuien rondom je cyclus een reden om naar de huisarts te gaan?
Raadpleeg de huisarts bij eetbuien die elke cyclus terugkeren, gepaard gaan met compensatiegedrag of ernstige stemmingsklachten, omdat dit kan wijzen op een eetbuistoornis of PMDD.
Eetbuien rondom de menstruatie zijn een reden om naar de eigen huisarts te gaan wanneer ze het dagelijks functioneren ernstig verstoren, gepaard gaan met intense schuldgevoelens of schaamte, of wanneer er sprake is van compensatiegedrag zoals zelf opgewekt braken of laxeermiddelengebruik. Dergelijke signalen kunnen wijzen op een eetbuistoornis (binge eating disorder, BED) of boulimia nervosa. Kenmerkend voor BED zijn herhaalde eetbuien, minstens eenmaal per week gedurende drie maanden, waarbij iemand een grote hoeveelheid eet en het gevoel heeft de controle te verliezen, zonder structureel compensatiegedrag. Bij boulimia nervosa is er wel compensatiegedrag. Beide aandoeningen vragen professionele begeleiding. Thuisarts.nl en de NHG-richtlijnen bieden meer informatie over eetstoornissen en de stappen die gezet kunnen worden.
Ook wanneer de premenstruele klachten als geheel, dus inclusief stemmingswisselingen, angst, prikkelbaarheid en lichamelijke klachten, zo ernstig zijn dat ze het werk, de relaties of het sociale leven beïnvloeden, is een gesprek met de huisarts zinvol. In dat geval kan er sprake zijn van een premenstruele dysfore stoornis (PMDD), een ernstigere vorm van PMS die in de DSM-5 als aparte diagnose is opgenomen.[17]
De volgende signalen zijn een reden om contact op te nemen met de eigen huisarts:
-
Eetbuien die elke cyclus terugkeren en niet verbeteren met leefstijlaanpassingen.
-
Gewichtstoename of -verlies die niet verklaard wordt door andere oorzaken.
-
Ernstige stemmingsklachten in de luteale fase, zoals depressieve gevoelens of paniekaanvallen.
-
Compensatiegedrag na eetbuien.
-
Lichamelijke klachten zoals hevige pijn of onregelmatige cycli die naast de eetbuien optreden.
Bij acute nood of crisissituaties is 112 het juiste nummer. Voor dringende vragen buiten kantooruren is de huisartsenpost beschikbaar. Vermoedt u dat klachten samenhangen met een geneesmiddel dat u gebruikt, dan kunnen bijwerkingen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb.
Behandelmogelijkheden bij ernstige eetbuien en PMS of PMDD
Cognitieve gedragstherapie is de eerste keuze bij eetbuistoornissen; bij PMDD kunnen hormonale middelen of SSRI's worden overwogen, beide off-label en altijd onder begeleiding van een arts.
Bij ernstige eetbuien in samenhang met PMS of PMDD zijn meerdere behandelmogelijkheden beschikbaar, afhankelijk van de ernst en de onderliggende oorzaak. De huisarts is het eerste aanspreekpunt en kan doorverwijzen naar een gynaecoloog, psychiater of diëtist.
Psychologische behandeling is bij eetbuistoornissen de eerste keuze. Cognitieve gedragstherapie (CGT) is goed onderzocht en richt zich op het doorbreken van de cyclus van eetbuien, schuldgevoelens en compensatiegedrag.[10][11] In Nederland wordt CGT voor eetbuistoornissen vergoed vanuit de basisverzekering, afhankelijk van de diagnose, de verwijzing en het eigen risico. De exacte voorwaarden zijn vastgelegd door Zorginstituut Nederland; het is raadzaam dit vooraf te controleren bij de eigen zorgverzekeraar.
Hormonale behandeling kan worden overwogen bij PMDD wanneer de klachten sterk cyclisch zijn en samenhangen met de luteale fase. Orale anticonceptiva die de eisprong onderdrukken, kunnen de hormonale schommelingen verminderen. Belangrijk om te weten: het gebruik van orale anticonceptiva specifiek voor PMDD is in Nederland off-label, dat wil zeggen buiten de geregistreerde indicatie zoals beschreven in de officiële productinformatie (SmPC) via het CBG-geneesmiddeleninformatiebank.[15][16] Mogelijke bijwerkingen en contra-indicaties, zoals een verhoogd risico op veneuze trombose, zijn gecontra-indiceerd bij migraine met aura en bij roken boven de 35 jaar, en worden individueel beoordeeld. De keuze voor hormonale behandeling wordt altijd individueel beoordeeld door de huisarts of gynaecoloog, rekening houdend met contra-indicaties en persoonlijke voorkeur.
Antidepressiva van de SSRI-klasse (selectieve serotonineheropnameremmers) worden in het Farmacotherapeutisch Kompas beschreven als een optie bij ernstige PMDD. Ook dit gebruik is in Nederland off-label: SSRI's zijn niet geregistreerd voor de indicatie PMDD. Ze worden soms alleen in de luteale fase toegepast.[18][19] Veelvoorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, slaapstoornissen en seksuele bijwerkingen; interacties met andere geneesmiddelen zijn mogelijk. SSRI-gebruik vereist een recept en begeleiding door de huisarts of psychiater.
Voedings- en leefstijlbegeleiding door een diëtist kan een waardevolle aanvulling zijn, met name wanneer eetbuien samenhangen met een verstoord eetpatroon of een moeilijke relatie met voeding. In Nederland wordt diëtetiek vanuit de basisverzekering vergoed onder specifieke voorwaarden, waaronder een maximum aantal uren per jaar en de aard van de indicatie.[21] De exacte dekking verschilt per situatie; Zorginstituut Nederland publiceert de actuele kaders. Het is raadzaam dit vooraf te controleren bij de eigen zorgverzekeraar in Nederland.
Wetenschappelijke bronnen
- Daily Record of Severity of Problems (DRSP): reliability and validity.
- Changes in energy expenditure during the menstrual cycle.
- Resting metabolic rate fluctuations across the menstrual cycle: a systematic review.
- Effect of menstrual cycle on resting metabolism: A systematic review and meta-analysis.
- Menstrual cycle and appetite control: implications for weight regulation.
- Psychiatric and psychological aspects of premenstrual syndrome.
- Evaluation and management of premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder.
- Dietary amino acids and brain function.
- Bingeing behavior and plasma amino acids: a possible involvement of brain serotonin in bulimia nervosa.
- Ik heb een eetbui-stoornis – Thuisarts.nl.
- Cognitive Behavioral Therapy for Binge-Eating Disorder in Individuals With Type 2 Diabetes: A Pilot Randomized Controlled Trial.
- Anticonceptie, hormonale.
- Cardiovasculaire veiligheid van de combinatiepil bij vrouwen met migraine met en zonder aura.
- Serotonineheropnameremmers, selectief.
- Standpunt: Off-labelgebruik kan beter.
- Offlabelgebruik van geneesmiddelen.
- New Pharmacological Approaches to the Management of Premenstrual Dysphoric Disorder.
- Intermittent selective serotonin reuptake inhibitors for premenstrual syndromes: A systematic review and meta-analysis of randomised trials.
- Symptom-Onset Dosing of Sertraline for the Treatment of Premenstrual Dysphoric Disorder: A Randomized Clinical Trial.
- Psychotropic medications and other non-hormonal treatments for premenstrual disorders.
- Diëtetiek (Zvw).
Veelgestelde vragen
Waarom heb ik vlak voor mijn menstruatie zo veel trek in zoetigheid?
In de luteale fase daalt oestrogeen, wat de serotonineactiviteit in de hersenen verlaagt. Omdat koolhydraten en suikers de aanmaak van serotonine indirect stimuleren, neemt de trek in zoet voedsel toe als een fysiologische reactie op deze hormonale verandering.
Is een eetbui rondom de menstruatie hetzelfde als een eetbuistoornis?
Nee, verhoogde trek of incidenteel snacken rondom de menstruatie is niet hetzelfde als een eetbuistoornis. Van een eetbuistoornis is sprake bij herhaalde eetbuien met controleverlies, minstens eenmaal per week gedurende drie maanden, waarbij professionele begeleiding nodig is.
Helpt magnesium tegen premenstruele eetbuien?
Het bewijs dat magnesium premenstruele klachten verlicht, is beperkt. Magnesium via voeding, zoals noten, zaden en groene bladgroenten, is veilig, maar bespreek suppletie vooraf met de huisarts, zeker bij een verminderde nierfunctie of gebruik van bepaalde medicijnen.
De medische informatie op deze pagina is gebaseerd op erkende, wetenschappelijk onderbouwde bronnen en wordt periodiek herzien op juistheid en actualiteit. De informatie is uitsluitend bedoeld voor algemene voorlichting.
DisclaimerDeze informatie vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Neem bij klachten of vragen altijd contact op met uw eigen huisarts of apotheker. Deze pagina is voorlichting en geen aanbod: of een behandeling geschikt is, wordt beoordeeld tijdens een medische consultatie.




