GLP-1 afvallen: werking, bijwerkingen en vergoeding

GLP-1 afvallen is een onderwerp dat steeds meer aandacht krijgt, nu medicijnen zoals semaglutide (Wegovy) en tirzepatide (Mounjaro) beschikbaar zijn voor gewichtsbeheersing. Deze middelen bootsen een natuurlijk darmhormoon na, remmen de eetlust en vertragen de maaglediging. Ze zijn door de Europese Commissie goedgekeurd op basis van klinisch onderzoek en bedoeld als aanvulling op een gezonde leefstijl. In dit artikel leest u hoe GLP-1-medicijnen werken, voor wie ze geschikt zijn, welke bijwerkingen kunnen optreden en wat de vergoedingssituatie in Nederland is.

Hoe werken GLP-1-medicijnen bij afvallen?

GLP-1-medicijnen remmen de eetlust en vertragen de maaglediging door het darmhormoon GLP-1 na te bootsen, wat leidt tot minder calorie-inname en gewichtsverlies.

GLP-1-medicijnen remmen de eetlust en vertragen de maaglediging, waardoor mensen minder calorieën innemen en gewicht verliezen.^[1][10] GLP-1 staat voor glucagon-achtig peptide-1, een hormoon dat het lichaam van nature aanmaakt na een maaltijd. Goedgekeurde geneesmiddelen voor gewichtsbeheersing bootsen dit hormoon na of versterken de werking ervan.

Semaglutide (Wegovy) is een GLP-1-receptoragonist die wekelijks wordt ingespoten. Tirzepatide (Mounjaro) is een duale GIP/GLP-1-receptoragonist: het werkt op zowel de GLP-1-receptor als de GIP-receptor (glucose-afhankelijk insulinotroop polypeptide).^[5][6] Beide middelen zijn door de Europese Commissie centraal goedgekeurd op basis van een positief advies van het EMA; de Nederlandse productinformatie is beschikbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank.^[1][3]

De werking verloopt via meerdere mechanismen:

• Verzadigingsgevoel: de hersenen ontvangen eerder een signaal dat de maag vol is

• Vertraagde maaglediging: voedsel blijft langer in de maag, wat de eetlust verder remt

• Bloedsuikerregulatie: de alvleesklier maakt meer insuline aan op een glucoseafhankelijke manier wanneer de bloedsuiker stijgt, en maakt minder glucagon aan

Deze combinatie van effecten leidt bij veel mensen tot een verminderde calorie-inname. Deze middelen werken het beste in combinatie met aanpassingen in voeding en beweging en zijn een ondersteuning van een gezonde leefstijl, geen vervanging ervan. De precieze werking en de goedgekeurde toepassingen staan beschreven in de productinformatie (rubriek 5.1) die beschikbaar is via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank.

Voor wie zijn GLP-1-middelen bedoeld volgens de richtlijnen?

GLP-1-middelen zijn bedoeld voor volwassenen met een BMI van 30 of hoger, of een BMI van 27 of hoger met een gewichtsgerelateerde aandoening, altijd in combinatie met leefstijlbegeleiding.

GLP-1-medicijnen voor gewichtsbeheersing zijn volgens de goedgekeurde productinformatie bedoeld voor volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, of voor volwassenen met een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met ten minste één gewichtsgerelateerde aandoening.^[1][3] Voorbeelden van zulke aandoeningen zijn type 2 diabetes, hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol of obstructief slaapapneu.

Wegovy (semaglutide) is daarnaast ook goedgekeurd voor gebruik bij jongeren vanaf 12 jaar met obesitas en een lichaamsgewicht van meer dan 60 kg, conform rubriek 4.^[2][4]1 van de SmPC. Mounjaro (tirzepatide) is voor de indicatie gewichtsbeheersing uitsluitend goedgekeurd voor volwassenen.^[5][6]

Het Farmacotherapeutisch Kompas en de NHG-Standaard Obesitas benadrukken dat medicamenteuze behandeling van overgewicht altijd onderdeel is van een bredere aanpak. Dat betekent dat begeleiding bij voeding, beweging en gedragsverandering voorop staat. Een arts beoordeelt of een GLP-1-middel passend is, rekening houdend met de individuele situatie, andere aandoeningen en eventuele andere geneesmiddelen.

Er zijn ook situaties waarin deze middelen niet geschikt zijn (conform de Nederlandse SmPC/EPAR, rubriek 4.3 en 4.4):

• Overgevoeligheid voor de werkzame stof of een van de hulpstoffen

• Zwangerschap: gebruik wordt niet aanbevolen; bij een bevestigde zwangerschap dient de behandeling te worden gestaakt. Vrouwen die zwanger kunnen worden, wordt geadviseerd effectieve anticonceptie te gebruiken tijdens de behandeling

• Borstvoeding: gebruik wordt niet aanbevolen

• Ernstige maagdarmproblemen zoals gastroparese

De beslissing om te starten met een GLP-1-middel ligt altijd bij een arts. Zelfmedicatie of gebruik zonder medische begeleiding is niet verantwoord, omdat de behandeling regelmatige controle vereist en de dosering stapsgewijs wordt opgebouwd conform de productinformatie (rubriek 4.2). Wie denkt in aanmerking te komen, kan dit bespreken met de eigen huisarts.

Wat zijn de bekende bijwerkingen en wanneer moet je een arts bellen?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken en diarree. Bel 112 bij ernstige allergische reacties of aanhoudende hevige buikpijn die kan wijzen op pancreatitis.

De meest voorkomende bijwerkingen van GLP-1-medicijnen zijn maagdarmproblemen, zoals misselijkheid, braken, diarree, verstopping en buikpijn. Deze klachten treden het vaakst op bij het starten van de behandeling of bij het verhogen van de dosis, en nemen bij de meeste mensen na verloop van tijd af. De dosering wordt daarom altijd geleidelijk opgebouwd volgens het product-specifieke titratieschema in de SmPC (rubriek 4.2).

Minder vaak voorkomende maar ernstigere bijwerkingen die in de Nederlandse productinformatie worden vermeld (rubriek 4.4 en 4.8), zijn onder andere:

• Acute pancreatitis: er zijn meldingen van acute alvleesklierontsteking. Aanhoudende, ernstige buikpijn die uitstraalt naar de rug is een reden om direct medische hulp te zoeken en de behandeling te staken totdat pancreatitis is uitgesloten

• Galstenen en galblaasproblemen: snelle gewichtsafname kan het risico hierop verhogen

• Versnelde hartslag: sommige mensen ervaren een verhoogde hartfrequentie

• Haaruitval (alopecia): dit staat vermeld als bijwerking in de productinformatie van beide middelen

• Diabetische retinopathie: bij mensen met type 2 diabetes zijn complicaties van diabetische retinopathie gemeld; bij Wegovy is ook een zeldzame oogaandoening (niet-arteritische anterieure ischemische optische neuropathie, NAION) gemeld^[9][4]

• Hypoglykemie: het risico op een te lage bloedsuiker (in mmol/L) is verhoogd bij gelijktijdig gebruik van sulfonylureumderivaten of insuline; de arts kan de dosering van die middelen aanpassen^[1][4]

• Dehydratie en nierfunctie: ernstige maagdarmklachten kunnen leiden tot uitdroging met risico op verslechtering van de nierfunctie; voldoende vochtinname is belangrijk

• Aspiratierisico bij anesthesie of diepe sedatie: door de vertraagde maaglediging bestaat een verhoogd risico op aspiratie; informeer de anesthesist altijd over het gebruik van dit geneesmiddel^[1][4]

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb, het Nederlandse centrum dat bijwerkingen registreert en analyseert. Dit helpt de kennis over de veiligheid van geneesmiddelen te verbeteren.

Wanneer hulp zoeken:

• Bel 112 bij tekenen van een ernstige allergische reactie (zwelling van gezicht, keel of tong, moeite met ademen) of bij andere levensbedreigende klachten

• Neem buiten kantooruren contact op met de huisartsenpost bij klachten die urgent zijn maar geen directe levensbedreiging vormen, zoals aanhoudende hevige buikpijn

• Bespreek aanhoudende of hinderlijke bijwerkingen tijdens kantooruren met de eigen huisarts

Hoeveel gewicht kun je verliezen en wat zegt het onderzoek?

Klinisch onderzoek toont aan dat GLP-1-medicijnen in combinatie met leefstijlbegeleiding meer gewichtsverlies geven dan leefstijlverandering alleen, maar de uitkomst verschilt per persoon.

Klinisch onderzoek laat zien dat mensen die GLP-1-medicijnen gebruiken in combinatie met leefstijlbegeleiding gemiddeld meer gewicht verliezen dan mensen die alleen leefstijlveranderingen doorvoeren, maar de uitkomst verschilt per persoon en per middel. Het is niet mogelijk om op voorhand te zeggen hoeveel gewicht iemand individueel zal verliezen.

Voor semaglutide (Wegovy) zijn de resultaten onderzocht in de STEP-studies. De goedgekeurde onderhoudsdosis voor Wegovy bedraagt 2,4 mg per week subcutaan. Daarnaast is in Nederland een hogere sterkte van 7,2 mg per week subcutaan goedgekeurd als aanvullende optie voor mensen die op 2,4 mg onvoldoende gewichtsverlies bereiken; de positionering van deze sterkte staat beschreven in de SmPC (rubriek 4.^[1][4]2). Voor tirzepatide (Mounjaro) zijn de SURMOUNT-studies uitgevoerd, met vergelijkbare opzet.^[5][6] De effectmaten en onderzochte populaties staan beschreven in rubriek 5.1 van de respectievelijke SmPC/EPAR.

Belangrijke nuances bij het interpreteren van onderzoeksresultaten:

• Gemiddelde uitkomsten uit studies gelden voor de onderzochte groep als geheel, niet voor iedere deelnemer afzonderlijk

• Gewichtsverlies treedt op zolang het middel wordt gebruikt; extensiedata suggereren dat het gewicht bij een deel van de mensen na stoppen kan toenemen, maar de mate waarin dit gebeurt verschilt per persoon

• De studies duurden doorgaans 68 tot 72 weken; langetermijngegevens zijn nog beperkt beschikbaar

• Deelnemers kregen ook intensieve leefstijlbegeleiding, wat de resultaten mede verklaart

De productinformatie, beschikbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, geeft een nauwkeurig beeld van de onderzochte populaties en de gevonden uitkomsten. Een arts kan op basis van de individuele situatie een realistisch beeld geven van wat behandeling kan betekenen.

Worden GLP-1-medicijnen vergoed door de zorgverzekering in Nederland?

Wegovy en Mounjaro worden voor de indicatie gewichtsbeheersing in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de Nederlandse basisverzekering; de meeste gebruikers betalen deze middelen zelf.

GLP-1-medicijnen die zijn goedgekeurd voor gewichtsbeheersing, zoals Wegovy (semaglutide) en Mounjaro (tirzepatide), worden in Nederland op dit moment in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering voor de indicatie gewichtsbeheersing. De meeste mensen betalen deze middelen daarom zelf.

Het Zorginstituut Nederland beoordeelt of geneesmiddelen worden opgenomen in het basispakket. Voor de indicatie gewichtsbeheersing heeft het Zorginstituut Nederland nog geen positief vergoedingsbesluit genomen voor deze middelen in de brede populatie. De actuele standpunten zijn te raadplegen via de website van het Zorginstituut Nederland. De situatie kan veranderen; het is raadzaam de meest recente informatie te raadplegen via de eigen huisarts of apotheker.

Een uitzondering kan gelden wanneer een GLP-1-middel wordt voorgeschreven voor een andere, wél vergoed indicatie. Semaglutide is bijvoorbeeld ook goedgekeurd voor de behandeling van type 2 diabetes (onder de merknaam Ozempic), en voor die indicatie gelden andere vergoedingsregels. Gebruik van Ozempic buiten de goedgekeurde indicatie voor gewichtsverlies is niet aangewezen en wordt niet vergoed. De vergoeding hangt altijd af van de specifieke situatie en het oordeel van de behandelend arts.

Praktische aandachtspunten voor mensen in Nederland:

• De kosten van niet-vergoede GLP-1-middelen voor gewichtsbeheersing kunnen aanzienlijk zijn en lopen per maand op

• Het eigen risico is van toepassing op vergoed geneesmiddelengebruik

• Online aanbieders van geneesmiddelen aan Nederlandse consumenten moeten geregistreerd zijn bij het CIBG; het register is te raadplegen via aanbiedersmedicijnen.nl

• Een recept van een arts is altijd vereist; deze middelen zijn uitsluitend op recept verkrijgbaar

Frequently Asked Questions