Hoe weet je of je slaapapneu hebt?

Hoe weet je of je slaapapneu hebt? Veel mensen merken zelf niets, omdat de klachten zich vooral 's nachts afspelen. Toch zijn er duidelijke signalen: luid snurken, extreme vermoeidheid overdag en ademstops die een bedpartner waarneemt. Slaapapneu is een veelvoorkomende slaapstoornis met serieuze gezondheidsrisico's als die onbehandeld blijft. In dit artikel lees je welke symptomen op slaapapneu kunnen wijzen, wanneer je naar de huisarts gaat en welke behandelingen er in Nederland beschikbaar zijn.

Wat is slaapapneu en hoe ontstaat het?

Slaapapneu is een slaapstoornis waarbij de luchtweg tijdens de slaap herhaaldelijk wordt geblokkeerd, waardoor de ademhaling stopt. Overgewicht, anatomische kenmerken en leeftijd zijn de belangrijkste oorzaken.

Slaapapneu is een slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk stopt of sterk vermindert, doordat de bovenste luchtweg tijdelijk wordt afgesloten. De meest voorkomende vorm is obstructief slaapapneu (OSA), waarbij de spieren in de keel en tong tijdens de slaap te sterk ontspannen en de luchtweg blokkeren. Elke onderbreking, een apneu, duurt doorgaans 10 seconden of langer en kan tientallen tot honderden keren per nacht optreden.^[2][8]

De ernst van OSA wordt uitgedrukt in de apneu-hypopneu-index (AHI): het gemiddeld aantal ademstops en sterke verminderingen per uur slaap. Conform de Nederlandse richtlijn van de Federatie Medisch Specialisten (FMS) geldt:

• Mild: AHI 5 tot 15 per uur

• Matig: AHI 15 tot 30 per uur

• Ernstig: AHI meer dan 30 per uur

De oorzaken zijn meervoudig. Overgewicht is een belangrijke risicofactor, omdat vetweefsel rondom de keel de luchtweg vernauwt.^[9][10] Andere bijdragende factoren zijn:

• Anatomische kenmerken, zoals een kleine onderkaak, grote amandelen of een afwijkend neustussenschot

• Leeftijd, omdat spierspanning in de keel met de jaren afneemt

• Geslacht, mannen hebben vaker OSA dan vrouwen, al neemt het verschil na de menopauze af^[12][13]

• Alcoholgebruik en sederende medicatie, die de spiertonus verder verlagen

Er bestaat ook een minder voorkomende vorm, centraal slaapapneu, waarbij het probleem niet in de luchtweg maar in de aansturing vanuit de hersenen ligt. In de praktijk gaat het bij de meeste patiënten om de obstructieve vorm. De herhaalde zuurstofdalingen en slaapverstoringen die bij OSA optreden, kunnen op termijn bijdragen aan hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en andere hart- en vaatziekten, evenals aan cognitieve klachten, zoals beschreven in de FMS-richtlijn Obstructief Slaapapneu bij volwassenen en op Thuisarts.^[14][1]nl.

Hoe weet je of je slaapapneu hebt: de belangrijkste signalen

De meest kenmerkende signalen zijn luid snurken, ernstige slaperigheid overdag en door een bedpartner waargenomen ademstops. Een Epworth-score van 10 of hoger is een reden voor verder onderzoek.

Je kunt slaapapneu vermoeden als je regelmatig luid snurkt, overdag ernstig vermoeid bent en een bedpartner waarneemt dat je ademhaling 's nachts stopt. Dit zijn de drie meest kenmerkende signalen, maar slaapapneu kan ook zonder opvallend snurken voorkomen. Omdat de klachten zich grotendeels 's nachts afspelen, zijn veel mensen zich er zelf niet van bewust.

De meest voorkomende signalen zijn:

• Luid en aanhoudend snurken, soms afgewisseld met hoorbare ademstops

• Overmatige slaperigheid overdag (hypersomnie), ook na een ogenschijnlijk lange nacht

• Ochtendhoofdpijn, die kan samenhangen met slaapfragmentatie en wisselingen in zuurstof- en koolzuurgehalte tijdens de nacht

• Concentratieproblemen en vergeetachtigheid

• Prikkelbaarheid of stemmingswisselingen

• Nachtelijk zweten of frequent wakker worden om te plassen

• Droge mond of keelpijn bij het ontwaken

Een hulpmiddel bij het inschatten van de klachten is de Epworth Sleepiness Scale (ESS), een korte vragenlijst die de kans op inslapen in alledaagse situaties meet. Een score van 10 of hoger wijst op verhoogde slaperigheid en is een reden om de klachten serieus te nemen en verder te laten onderzoeken.^[15][1] Het gebruik van de ESS bij de beoordeling van mogelijke OSA is beschreven in de FMS-richtlijn Obstructief Slaapapneu bij volwassenen.^[1][5] Een hoge score is geen diagnose, maar een aanleiding voor verder onderzoek. De definitieve diagnose vereist altijd een slaaponderzoek, waarbij de ademhaling, het zuurstofgehalte in het bloed en andere parameters gedurende de nacht worden gemeten.

Wanneer moet je naar de huisarts met klachten over je slaap?

Ga naar de huisarts als je meerdere weken ernstig vermoeid bent overdag, luid snurkt of als een bedpartner ademstops waarneemt. Bij gevaarlijke slaperigheid achter het stuur moet je direct contact opnemen.

Ga naar de eigen huisarts als je meerdere weken last hebt van ernstige vermoeidheid overdag, luid snurkt of als een bedpartner heeft opgemerkt dat je ademhaling 's nachts stopt. De huisarts is in Nederland het eerste aanspreekpunt voor slaapklachten en kan beoordelen of verder onderzoek nodig is. Wacht niet te lang: aanhoudende slaapapneu zonder behandeling vergroot op termijn het risico op hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en andere hart- en vaatziekten.

Er zijn situaties waarbij je sneller actie moet ondernemen:

• Plotselinge, ernstige slaperigheid overdag die het autorijden of werken met machines onveilig maakt: neem dan zo snel mogelijk contact op met de huisarts en stop in de tussentijd met activiteiten waarbij waakzaamheid vereist is. In Nederland gelden voor rijgeschiktheid bij OSA specifieke regels; raadpleeg hiervoor de CBR-richtlijnen (Regeling eisen geschiktheid 2000).

• Aanhoudende, ernstige pijn op de borst of acute ernstige kortademigheid: bel dan 112. Hartkloppingen zonder bijkomende alarmsymptomen zoals collaps of hevige benauwdheid zijn reden om (snel) contact op te nemen met de huisarts of, buiten kantooruren, de huisartsenpost.

• Klachten buiten kantooruren die niet kunnen wachten: neem contact op met de huisartsenpost.

De huisarts zal de klachten uitvragen, eventueel een vragenlijst afnemen en zo nodig doorverwijzen naar een longarts, kno-arts of slaapcentrum voor een polysomnografie of een ambulant slaaponderzoek thuis. Thuisarts.nl benadrukt dat je de huisarts ook kunt raadplegen als je twijfelt of je klachten ernstig genoeg zijn: het is beter om te vroeg te gaan dan te laat. Breng bij het consult zo mogelijk informatie mee van een bedpartner over het snurken en de waargenomen ademstops.

Welke behandelingen zijn er beschikbaar in Nederland?

CPAP is de meest effectieve behandeling voor matige tot ernstige OSA en houdt de luchtweg open via een masker. Bij lichtere vormen zijn een MRA, leefstijlaanpassingen of in geselecteerde gevallen chirurgie beschikbaar.

De meest effectieve behandeling voor matige tot ernstige obstructieve slaapapneu in Nederland is continue positieve luchtwegdruk, beter bekend als CPAP, een apparaat dat via een masker de luchtweg openhoudt tijdens de slaap. CPAP vermindert de apneus, verbetert de zuurstofverzadiging en verlicht klachten zoals overmatige slaperigheid overdag. Veelvoorkomende aanpassingsproblemen zijn maskerlekkage, een droge neus of keel en het inslikken van lucht (aerofagie).^[3][4] De behandeling wordt voorgeschreven door een longarts of slaapspecialist na bevestiging van de diagnose.

Naast CPAP zijn er andere opties, afhankelijk van de ernst en de oorzaak:

• Mandibulair repositie-apparaat (MRA): een op maat gemaakte beugel die de onderkaak naar voren houdt en de luchtweg vergroot; geschikt bij lichte tot matige OSA. Mogelijke bijwerkingen zijn kaakgewrichtsklachten, speekselvloed en tijdelijke tandpijn.

• Leefstijladviezen: gewichtsreductie bij overgewicht, stoppen met roken, beperken van alcohol (vooral voor het slapen) en slapen op de zij in plaats van op de rug kunnen de klachten aanzienlijk verminderen.

• Chirurgie: in geselecteerde gevallen, bijvoorbeeld bij sterk vergrote amandelen, kan een kno-arts een operatieve ingreep overwegen. Chirurgie is zelden op zichzelf curatief voor OSA en dient soms ter verbetering van de CPAP-tolerantie; de behandelend specialist bespreekt de verwachtingen individueel.

• Zenuwstimulatie: bij patiënten die CPAP niet verdragen, is in sommige centra nervus hypoglossus-stimulatie beschikbaar.

In Nederland hangt vergoeding uit de basisverzekering af van de vastgestelde indicatie en de polisvoorwaarden; het eigen risico is van toepassing. Niet alle interventies worden onder alle omstandigheden vergoed. Raadpleeg voor actuele informatie over dekking van CPAP, MRA en hypoglossus-stimulatie het Zorginstituut Nederland of uw zorgverzekeraar.

Bijwerkingen van geneesmiddelen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb. Problemen met medische hulpmiddelen zoals CPAP-apparaten of een MRA kunnen worden gemeld bij het Meldpunt medische hulpmiddelen van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). De behandelkeuze wordt altijd in overleg met de behandelend specialist bepaald, afgestemd op de individuele situatie van de patiënt.

Frequently Asked Questions