Hoeveel visceraal vet mag je hebben?

Hoeveel visceraal vet mag je hebben is een vraag die steeds meer mensen bezighoudt, en terecht. Visceraal vet is het diepgelegen buikvet rondom de inwendige organen en is metabolisch actiever dan gewoon onderhuids vet. Het verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, type 2 diabetes en andere aandoeningen, ook bij mensen met een normaal gewicht. In dit artikel lees je wat de Nederlandse richtlijnen zeggen over veilige grenswaarden, hoe je visceraal vet meet en welke gezondheidsrisico's eraan verbonden zijn.

Wat is visceraal vet en waar zit het in je lichaam?

Visceraal vet is diepgelegen buikvet rondom organen zoals lever en darmen. Het is metabolisch actief en geeft ontstekingsstoffen af die rechtstreeks naar de lever worden getransporteerd.

Visceraal vet is het diepgelegen lichaamsvet dat zich ophoopt rondom de inwendige organen in de buikholte, zoals de lever, de alvleesklier en de darmen. In tegenstelling tot het onderhuidse vet, dat direct onder de huid voelbaar is, ligt visceraal vet achter de buikwand en is het van buitenaf niet zichtbaar of voelbaar.

Het lichaam heeft twee hoofdtypen vetweefsel: onderhuids vet (subcutaan vet) en visceraal vet. Onderhuids vet vervult onder andere een isolerende en energieopslaande functie en wordt over het algemeen als minder schadelijk beschouwd. Visceraal vet is metabolisch actiever: het geeft ontstekingsbevorderende stoffen en hormonen af, zoals adipokinen en vrije vetzuren, die rechtstreeks via de poortader naar de lever worden getransporteerd.^[7][8] Dit mechanisme is beschreven in de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (CVRM) en in publieksinformatie van het RIVM over buikobesitas.

Deze directe verbinding met de lever maakt visceraal vet klinisch relevant. De lever wordt blootgesteld aan een verhoogde aanvoer van vetzuren, wat kan bijdragen aan insulineresistentie, verhoogde bloedglucosewaarden en een verstoord vetmetabolisme. Mensen met een normaal lichaamsgewicht kunnen toch een verhoogde hoeveelheid visceraal vet hebben, een fenomeen dat soms wordt aangeduid als "metabolisch obese, normaal gewicht". Dit kan ook optreden bij mensen die ouder worden of, bij vrouwen, na de menopauze, wanneer de vetverdeling in het lichaam verschuift naar de buikregio.

Visceraal vet is dus niet alleen een kwestie van uiterlijk of gewicht, maar een zelfstandige risicofactor voor metabole aandoeningen. Het begrijpen van de locatie en het gedrag van dit vettype is de eerste stap om de gezondheidsrisico's ervan te beoordelen.

Hoeveel visceraal vet is nog gezond voor mannen en vrouwen?

Volgens de NHG-Standaard geldt een buikomvang onder 94 cm voor mannen en onder 80 cm voor vrouwen als laag risico op schadelijk visceraal vet.

Er bestaat geen universeel vastgestelde grenswaarde voor visceraal vet die voor iedereen geldt. In de dagelijkse praktijk wordt visceraal vet het meest betrouwbaar indirect ingeschat via de buikomvang, omdat directe meting kostbaar en niet routinematig beschikbaar is in Nederland.

De NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement en de NHG-Standaard Obesitas hanteren de volgende grenswaarden voor buikomvang, afgeleid van Europese populaties:

• Mannen: een buikomvang van minder dan 94 cm wordt als laag risico beschouwd; 94 tot 102 cm als matig verhoogd risico; meer dan 102 cm als sterk verhoogd risico.

• Vrouwen: minder dan 80 cm is laag risico; 80 tot 88 cm is matig verhoogd risico; meer dan 88 cm is sterk verhoogd risico.

Deze grenswaarden zijn ook terug te vinden op Thuisarts.nl en in de publieksinformatie van het RIVM.

Bij mensen met een Aziatische achtergrond liggen de risicodrempels lager. Volgens de IDF-consensus (International Diabetes Federation) over het metabool syndroom gelden voor veel Aziatische populaties lagere grenswaarden: een buikomvang van 90 cm of meer bij mannen en 80 cm of meer bij vrouwen wordt daar al als verhoogd risico beschouwd. De huisarts kan beoordelen welke grenswaarden van toepassing zijn.

In wetenschappelijk onderzoek worden bij directe meting via MRI of CT soms drempelwaarden voor het visceraal vetoppervlak gehanteerd, zoals minder dan 100 cm² als laag risico en meer dan 130 tot 160 cm² als verhoogd risico. Deze waarden zijn echter geen onderdeel van Nederlandse richtlijnen en verschillen per studie en populatie; ze worden in Nederland niet routinematig gebruikt voor risicoschatting.

Buikomvang en visceraal vet zijn niet hetzelfde: buikomvang omvat ook onderhuids vet. Toch is buikomvang de meest praktische en in Nederland breed toegepaste maat om het risico op te veel visceraal vet in te schatten. Bij twijfel over de eigen waarden is overleg met de eigen huisarts de aangewezen stap.

Hoe meet je visceraal vet thuis of bij de dokter?

Thuis meet je visceraal vet indirect via buikomvang met een meetlint, halverwege tussen onderste rib en heupbeen. CT of MRI is nauwkeuriger maar wordt in Nederland niet routinematig ingezet.

De meest toegankelijke manier om visceraal vet thuis in te schatten is het meten van de buikomvang met een gewoon meetlint. Volgens de WHO-meetmethode en de instructies op Thuisarts.nl wordt de meting uitgevoerd op het middelpunt tussen de onderste ribbenboog en de bovenkant van het heupbeen, aan het einde van een normale uitademing.^[1][2] Meet bij voorkeur zonder kledinglaag om de taille, houd het meetlint horizontaal en trek het niet te strak aan. Meet bij voorkeur tweemaal en noteer het gemiddelde. Deze methode geeft geen exacte hoeveelheid visceraal vet, maar is een betrouwbare indirecte maat die in de klinische praktijk breed wordt gebruikt.

Een aanvullende maat is de taille-heupratio (THR): de buikomvang gedeeld door de heupomvang. Een THR van meer dan 0,90 bij mannen en meer dan 0,85 bij vrouwen wijst op een verhoogde vetophoping in de buikregio.^[9][16] Ook de taille-lengte ratio (buikomvang gedeeld door lichaamslengte) wordt in onderzoek gebruikt; een waarde boven 0,5 wordt geassocieerd met een verhoogd cardiometabool risico.

Sommige consumentenweegschalen met bio-elektrische impedantieanalyse (BIA) geven een schatting van het viscerale vetpercentage. Deze metingen zijn echter minder nauwkeurig dan klinische methoden en kunnen sterk variëren afhankelijk van hydratatiestatus en tijdstip van meting. Ze zijn bruikbaar als globale trend, maar niet als diagnostisch instrument.

Bij de dokter zijn nauwkeurigere methoden beschikbaar:

• CT-scan of MRI: de meest nauwkeurige methoden voor het meten van visceraal vetoppervlak, maar kostbaar en in Nederland niet routinematig ingezet voor risicoschatting; ze worden vooral gebruikt in onderzoeksverband of in gespecialiseerde centra.

• DEXA-scan (dual-energy X-ray absorptiometry): geeft een gedetailleerde verdeling van vetmassa en wordt soms gebruikt in gespecialiseerde centra.

In Nederland zal de huisarts bij een verhoogde buikomvang doorgaans aanvullend bloedonderzoek aanvragen (zoals nuchtere bloedglucose of HbA1c en een lipidenprofiel) en een bloeddrukmeting uitvoeren om het totale cardiometabole risico te beoordelen, conform de NHG-Standaard CVRM.

Welke gezondheidsrisico's hangen samen met te veel visceraal vet?

Te veel visceraal vet verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, type 2 diabetes en leververvetting, ook bij een normaal BMI, door insulineresistentie en laaggradige ontsteking.

Een te hoge hoeveelheid visceraal vet verhoogt het risico op een reeks ernstige aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten, type 2 diabetes mellitus, niet-alcoholische leververvetting (NAFLD) en bepaalde vormen van kanker, zoals darmkanker en borstkanker na de menopauze. Dit risico is onafhankelijk van het totale lichaamsgewicht: ook mensen met een normaal BMI kunnen een verhoogd risico hebben als zij relatief veel visceraal vet dragen. De NHG-Standaard CVRM en informatie van het RIVM onderbouwen deze relaties.

De onderliggende mechanismen zijn meervoudig. Visceraal vet produceert ontstekingsbevorderende cytokinen, zoals interleukine-6 en tumornecrosefactor-alfa, die systemische laaggradige ontsteking veroorzaken.^[7][12] Daarnaast leidt de verhoogde afgifte van vrije vetzuren naar de lever tot:

• Insulineresistentie: de lever reageert minder goed op insuline, wat de bloedglucoseregulatie verstoort.

• Dyslipidemie: verhoogde triglyceriden en verlaagd HDL-cholesterol, een combinatie die het risico op atherosclerose vergroot.

• Verhoogde bloeddruk: door activatie van het renine-angiotensinesysteem en het sympathische zenuwstelsel.^[11]

De combinatie van buikobesitas, verhoogde bloedglucose, dyslipidemie en hypertensie wordt aangeduid als het metabool syndroom, een klinisch concept dat in de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement wordt erkend als een cluster van risicofactoren.

Bijwerkingen van medicamenteuze behandelingen die soms worden ingezet bij obesitas worden in Nederland gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb. Bij zorgen over de eigen buikomvang of het cardiometabole risico is de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt. Buiten kantooruren kunt u voor dringende vragen terecht bij de huisartsenpost. Bij acute klachten zoals pijn op de borst of ernstige kortademigheid belt u 112.

Frequently Asked Questions