Lipoedeem bij mannen: symptomen en behandeling
Lipoedeem bij mannen is een zeldzame maar ernstig onderschatte aandoening waarbij vetweefsel zich symmetrisch en pijnlijk ophoopt in de benen en heupen, zonder te reageren op dieet of beweging. Omdat lipoedeem vooral bekend is als vrouwenziekte, worden mannen met deze klachten vaak laat of helemaal niet herkend. Dit artikel legt uit wat lipoedeem bij mannen inhoudt, welke symptomen kenmerkend zijn, waardoor de aandoening ontstaat en welke behandelingen beschikbaar zijn in Nederland.
Samenvatting: Lipoedeem bij mannen is een zeldzame chronische aandoening met symmetrische, pijnlijke vetophoping in de benen die niet reageert op dieet of beweging.
- Lipoedeem bij mannen is zeer zeldzaam en wordt vaak verward met overgewicht of lymfoedeem, wat leidt tot late diagnose.
- Kenmerkende symptomen zijn symmetrische drukpijn in beide benen, gemakkelijk blauwe plekken en een zwaar gevoel dat toeneemt bij warmte.
- Hormonale aandoeningen zoals levercirrose, hypogonadisme of androgeendeprivatietherapie worden geassocieerd met lipoedeem bij mannen.
- Conservatieve behandeling bestaat uit medische compressietherapie, manuele lymfedrainage en beweging in water als eerste stap.
- Liposuctie in een gespecialiseerd centrum kan worden overwogen bij ernstige klachten die onvoldoende reageren op conservatieve therapie.
- Bij aanhoudende symmetrische beenklachten is verwijzing via de huisarts naar een dermatoloog of lymfologisch centrum aangewezen.
Inhoudsopgave
- Wat is lipoedeem en komt het ook voor bij mannen?
- Hoe herken je lipoedeem als man: symptomen en kenmerken
- Waardoor ontstaat lipoedeem bij mannen?
- Welke behandelingen zijn beschikbaar voor mannen met lipoedeem?
- Wanneer moet je als man met klachten naar de huisarts?
- Wetenschappelijke bronnen
- Veelgestelde vragen
Wat is lipoedeem en komt het ook voor bij mannen?
Lipoedeem komt ook voor bij mannen, maar is zeer zeldzaam. De aandoening wordt gekenmerkt door symmetrische, pijnlijke vetophoping die niet reageert op dieet of beweging.
Lipoedeem is een chronische aandoening waarbij vetweefsel zich op een symmetrische, pijnlijke manier ophoopt in de benen, heupen en soms de armen. Dit vetweefsel reageert doorgaans nauwelijks op dieet of meer bewegen, wat het onderscheidt van gewone vetophoping bij overgewicht. Lipoedeem komt ook voor bij mannen, maar is bij hen zeer zeldzaam. Betrouwbare prevalentiecijfers ontbreken; de aandoening is bij mannen vooral beschreven in casuïstiek en kleine patiëntenseries.
Een hormonale factor wordt als mogelijke verklaring beschouwd: oestrogeen lijkt een rol te spelen bij het ontstaan van lipoedeem, en vrouwen hebben van nature hogere oestrogeenspiegels.[14][15] Dit is echter een hypothese en geen bewezen causale relatie. Bij mannen treedt de aandoening soms op in samenhang met hormonale aandoeningen of behandelingen die de verhouding tussen oestrogeen en testosteron beïnvloeden.
Een belangrijk probleem is dat lipoedeem bij mannen vaak niet of laat wordt herkend. Zowel patiënten als zorgverleners denken bij symmetrische vetophoping bij mannen eerder aan overgewicht of lymfoedeem. Dit leidt tot vertraging in de diagnose en daarmee tot onnodige klachten en psychische belasting. Bewustwording over lipoedeem bij mannen is dan ook een belangrijk aandachtspunt in de Nederlandse zorg. De NVDV-richtlijn Lipoedeem en de informatie op Thuisarts.nl bieden gezaghebbende Nederlandse informatie over definitie en kenmerken van de aandoening.
Vetverdeling
Lipoedeem bij mannen: Symmetrisch, heupen, dijen, benen; romp relatief slank
Lymfoedeem: Asymmetrisch of symmetrisch, afhankelijk van oorzaak
Overgewicht: Gegeneraliseerd, ook romp en buik
Voeten aangedaan
Lipoedeem bij mannen: Nee, voeten blijven vrij van zwelling
Lymfoedeem: Ja, voeten doorgaans gezwollen
Overgewicht: Nee, tenzij bijkomende aandoening
Stemmer-teken
Lipoedeem bij mannen: Negatief
Lymfoedeem: Positief
Overgewicht: Negatief
Pijn
Lipoedeem bij mannen: Drukpijn en spontane pijn op de voorgrond
Lymfoedeem: Pijn mogelijk, maar minder kenmerkend
Overgewicht: Doorgaans geen pijn in vetweefsel
Reactie op gewichtsverlies
Lipoedeem bij mannen: Disproportionele vetverdeling blijft grotendeels bestaan
Lymfoedeem: Niet van toepassing
Overgewicht: Vetophoping neemt af bij gewichtsverlies
Blauwe plekken
Lipoedeem bij mannen: Gemakkelijk, door verhoogde kwetsbaarheid kleine bloedvaten
Lymfoedeem: Niet kenmerkend
Overgewicht: Niet kenmerkend
Mogelijke oorzaken bij mannen
Lipoedeem bij mannen: Hormonale disbalans, levercirrose, hypogonadisme, androgeendeprivatietherapie, genetische aanleg
Lymfoedeem: Obstructie of beschadiging lymfestelsel
Overgewicht: Positieve energiebalans, leefstijlfactoren
Hoe herken je lipoedeem als man: symptomen en kenmerken
Lipoedeem bij mannen uit zich als symmetrische drukpijn in beide benen, gemakkelijk blauwe plekken en een zwaar gevoel, waarbij de voeten vrij blijven van zwelling.
Lipoedeem bij mannen kenmerkt zich door een symmetrische, pijnlijke vetophoping die vrijwel altijd beide benen treft en doorgaans nauwelijks reageert op gewichtsverlies. De vetophoping begint doorgaans bij de heupen en dijen en kan zich uitbreiden naar de knieën en onderbenen. Kenmerkend is dat de voeten vrij blijven van zwelling, wat een belangrijk onderscheid is met lymfoedeem.
Typische symptomen zijn:
-
Drukpijn en spontane pijn in de aangedane gebieden, ook zonder aanraking
-
Gemakkelijk blauwe plekken krijgen door de verhoogde kwetsbaarheid van kleine bloedvaten
-
Een zwaar of gespannen gevoel in de benen, dat vaak toeneemt bij warmte of na lang staan
-
Zichtbare asymmetrie tussen de bovenste en onderste lichaamshelft: een relatief slanke romp met duidelijk bredere benen
-
Huidveranderingen zoals een knobbelige of sinaasappelachtige textuur van het onderhuidse vetweefsel
Het onderscheid met lymfoedeem is klinisch relevant. Bij lymfoedeem zijn de voeten doorgaans wel gezwollen en is het zogeheten Stemmer-teken positief: de huid op de rug van de tweede teen is dan niet of nauwelijks op te plooien. Bij lipoedeem is het Stemmer-teken negatief. Pijn staat bij lipoedeem meer op de voorgrond dan bij lymfoedeem, hoewel pijn ook bij lymfoedeem kan voorkomen. Omdat de aandoening bij mannen weinig bekend is en overlap bestaat met andere diagnoses, wordt lipoedeem bij mannen regelmatig pas in een later stadium herkend. De NVDV-richtlijn Lipoedeem beschrijft de diagnostische kenmerken in detail.
Waardoor ontstaat lipoedeem bij mannen?
De exacte oorzaak is onbekend, maar hormonale verstoringen zoals levercirrose of androgeendeprivatietherapie en genetische aanleg worden als bijdragende factoren beschouwd.
De exacte oorzaak van lipoedeem is nog niet volledig opgehelderd. Bij mannen worden hormonale factoren als mogelijke bijdragende factor beschouwd: de aandoening wordt vaker beschreven bij aandoeningen of behandelingen die de verhouding tussen oestrogeen en testosteron verstoren, zoals levercirrose (waarbij de lever oestrogeen minder goed afbreekt), hypogonadisme, of androgeendeprivatietherapie bij prostaatkanker. Het gaat hier om geobserveerde associaties; een bewezen causale relatie is niet vastgesteld.
Daarnaast zijn er aanwijzingen voor een genetische component: lipoedeem komt vaker voor binnen families, wat suggereert dat erfelijke factoren de gevoeligheid voor de aandoening kunnen verhogen.[16][13] Welke genen precies betrokken zijn, is nog onderwerp van onderzoek.
Op weefselniveau wordt als hypothese aangenomen dat er sprake is van een verstoorde opbouw van het vetweefsel en een verhoogde doorlaatbaarheid van kleine bloedvaten, wat zou bijdragen aan vochtlekkage in het omliggende weefsel.[6][13] Dit zou de pijn en zwelling kunnen verklaren. Het aangedane vetweefsel reageert doorgaans beperkt op gewichtsverlies; de disproportionele vetverdeling blijft vaak bestaan, ook bij een negatieve energiebalans.
Belangrijk is dat lipoedeem geen gevolg is van ongezond eten of gebrek aan beweging. Hoewel overgewicht de klachten kan verergeren, is het niet de oorzaak. Dit onderscheid is essentieel voor een correcte diagnose en voorkomt dat mannen onterecht het verwijt krijgen dat zij hun klachten zelf hebben veroorzaakt.
Welke behandelingen zijn beschikbaar voor mannen met lipoedeem?
Medische compressietherapie is de best onderbouwde conservatieve behandeling; liposuctie in een gespecialiseerd centrum is een optie bij ernstige, therapieresistente klachten.
Lipoedeem is niet te genezen, maar de klachten zijn bij mannen te verminderen met een combinatie van conservatieve en, in geselecteerde gevallen, chirurgische behandelingen. De behandeling is in Nederland gericht op het verlichten van pijn, het verminderen van zwelling en het behoud van mobiliteit.
Conservatieve behandeling vormt de basis en bestaat uit:
-
Medische compressietherapie: het dragen van therapeutische kousen of zwachtels vermindert de vochtophoping en verlicht de drukpijn. Een gespecialiseerde huidtherapeut of fysiotherapeut stelt de juiste compressieklasse in. Compressie is de best onderbouwde conservatieve interventie bij lipoedeem.[11][12]
-
Manuele lymfedrainage (MLD): een gespecialiseerde fysiotherapeut of oefentherapeut stimuleert de lymfestroom. MLD kan klachten verlichten; het effect op volumevermindering is bij lipoedeem zonder gelijktijdig lymfoedeem beperkt en wetenschappelijk niet sterk onderbouwd.[11][12]
-
Beweging in water: zwemmen en aquajogging zijn bij uitstek geschikt omdat het water druk geeft zonder de gewrichten te belasten.
-
Gewichtsbeheersing: hoewel gewichtsverlies lipoedeem niet geneest en de disproportionele vetverdeling doorgaans niet opheft, kan het de klachten verlichten. Of gewichtsbeheersing verdere progressie remt, is niet met zekerheid vastgesteld.
De KNGF-richtlijn Lymfologie biedt onderbouwing voor de conservatieve behandelopties, waaronder compressietherapie en oefentherapie.
Chirurgische behandeling in de vorm van liposuctie (vetafzuiging) kan worden overwogen bij mannen met ernstige klachten die onvoldoende reageren op conservatieve therapie. In Nederland wordt deze ingreep voor lipoedeem in gespecialiseerde centra uitgevoerd. De vergoeding vanuit de basisverzekering is in Nederland afhankelijk van criteria die door Zorginstituut Nederland worden vastgesteld. Raadpleeg het actuele standpunt van Zorginstituut Nederland en uw zorgverzekeraar voor de geldende voorwaarden, omdat deze kunnen wijzigen.
Als bij een man een onderliggende hormonale aandoening wordt vastgesteld, wordt die aandoening op eigen medische indicatie behandeld door een internist of endocrinoloog. Er bestaat geen bewezen hormonale behandeling voor lipoedeem zelf.[13][14]
Wanneer moet je als man met klachten naar de huisarts?
Raadpleeg de huisarts bij aanhoudende symmetrische beenpijn of zwelling die niet verbetert na gewichtsverlies; bij plotselinge eenzijdige zwelling met roodheid of koorts is dezelfde dag contact nodig.
Een man met aanhoudende, symmetrische pijn of zwelling in de benen die niet verbetert na gewichtsverlies of meer bewegen, doet er verstandig aan zijn huisarts te raadplegen. De huisarts is in Nederland het eerste aanspreekpunt en kan beoordelen of de klachten passen bij lipoedeem, lymfoedeem of een andere aandoening, en zo nodig doorverwijzen naar een dermatoloog, internist of gespecialiseerd lymfologisch centrum.
Neem contact op met uw eigen huisarts als u last heeft van:
-
Symmetrische zwelling of vetophoping in beide benen die al langere tijd aanwezig is
-
Pijn of drukgevoeligheid in de benen zonder duidelijke oorzaak
-
Gemakkelijk blauwe plekken krijgen in de aangedane gebieden
-
Een zwaar of gespannen gevoel dat toeneemt bij warmte of aan het einde van de dag
-
Klachten die uw dagelijks functioneren of kwaliteit van leven beperken
Bij plotselinge, eenzijdige zwelling van een been, roodheid, warmte of koorts is snellere actie geboden: neem dan dezelfde dag contact op met uw eigen huisarts of, buiten kantooruren, met de huisartsenpost. Deze klachten kunnen wijzen op een trombose of infectie die directe beoordeling vereist.
Bel 112 bij een levensbedreigende situatie, waaronder acute kortademigheid of pijn op de borst in combinatie met beenklachten, omdat dit kan wijzen op een longembolie.
Als u bijwerkingen ervaart van medicijnen die u gebruikt in verband met hormonale klachten of een andere aandoening, kunt u deze melden bij Bijwerkingencentrum Lareb. Vroegtijdige herkenning van lipoedeem bij mannen voorkomt onnodige vertraging in de behandeling.
Wetenschappelijke bronnen
- Standpunt liposuctie met tumescente lokale anesthesie en vibrerende micro canules bij patiënten met lipoedeem.
- Zorginstituut: nieuw onderzoek nodig naar effectiviteit liposuctie bij lipoedeem.
- Advies – Zvw-geschil liposuctie bij lipoedeem.
- Liposuctie bij lipoedeem (nog) niet bewezen effectief.
- Lipedema in Men: A Retrospective Case Series of Five Patients.
- Update in the management of lipedema.
- Lipoedema and Bariatric and Metabolic Surgery: A Systematic Review.
- Upper-Extremity Lipedema: Effects of Liposuction on Shoulder Mobility and Function.
- Liposuction versus conservative therapy for patients with lipoedema in Germany: a multicentre, randomised controlled clinical trial.
- Building evidence for diagnosis of lipedema: using a classification and regression tree (CART) algorithm to differentiate lipedema from lymphedema patients.
- Physiotherapeutic resources in lipedema: A scoping review.
- The role of physical therapy in the treatment of lipedema: an integrative review of therapeutic strategies and the current clinical landscape.
- Lipedema Diagnosis, Clinical Manifestations, and Therapeutics: A Systematic Review.
- Impact of hormones on lipedema development: a systematic literature review.
- Menopause as a Critical Turning Point in Lipedema: The Estrogen Receptor Imbalance, Intracrine Estrogen, and Adipose Tissue Dysfunction Model.
- Lipoedema.
Veelgestelde vragen
Kan een man echt lipoedeem hebben?
Ja, mannen kunnen lipoedeem hebben, maar de aandoening is bij hen zeer zeldzaam. Omdat lipoedeem vooral bekend is als vrouwenziekte, wordt de diagnose bij mannen vaak gemist of pas laat gesteld.
Wat is het verschil tussen lipoedeem en lymfoedeem bij mannen?
Bij lipoedeem blijven de voeten vrij van zwelling en is het Stemmer-teken negatief, terwijl bij lymfoedeem de voeten doorgaans wel gezwollen zijn en het Stemmer-teken positief is. Pijn staat bij lipoedeem meer op de voorgrond.
Wordt liposuctie voor lipoedeem vergoed door de zorgverzekering in Nederland?
De vergoeding van liposuctie voor lipoedeem vanuit de basisverzekering is afhankelijk van criteria vastgesteld door Zorginstituut Nederland. Raadpleeg het actuele standpunt van Zorginstituut Nederland en uw eigen zorgverzekeraar voor de geldende voorwaarden.
De medische informatie op deze pagina is gebaseerd op erkende, wetenschappelijk onderbouwde bronnen en wordt periodiek herzien op juistheid en actualiteit. De informatie is uitsluitend bedoeld voor algemene voorlichting.
DisclaimerDeze informatie vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Neem bij klachten of vragen altijd contact op met uw eigen huisarts of apotheker. Deze pagina is voorlichting en geen aanbod: of een behandeling geschikt is, wordt beoordeeld tijdens een medische consultatie.




