Liraglutide Saxenda: werking, dosering en bijwerkingen

Liraglutide Saxenda is een GLP-1-receptoragonist die door de Europese Commissie is goedgekeurd voor gewichtsbeheersing bij volwassenen en kinderen met obesitas. Als aanvulling op dieet en beweging vermindert liraglutide het hongergevoel en vergroot het het gevoel van verzadiging. In dit artikel leest u hoe Saxenda werkt, voor wie het geschikt is, welke bijwerkingen u kunt verwachten, hoe de dosisopbouw verloopt, of het vergoed wordt en hoe het zich verhoudt tot andere behandelingen bij overgewicht.

Wat is liraglutide en hoe werkt Saxenda bij gewichtsbeheersing?

Liraglutide is de werkzame stof in Saxenda en werkt als GLP-1-receptoragonist: het vermindert honger, vergroot verzadiging en vertraagt de maaglediging. Saxenda wordt altijd ingezet als aanvulling op dieet en beweging.

Liraglutide is de werkzame stof in Saxenda, een geneesmiddel dat door de Europese Commissie is goedgekeurd voor gewichtsbeheersing bij volwassenen, adolescenten vanaf 12 jaar en kinderen van 6 tot 12 jaar met obesitas (zie ook de indicatiecriteria hieronder).^[1][2] Liraglutide behoort tot de klasse van de GLP-1-receptoragonisten: het bootst het effect na van het darmhormoon glucagon-like peptide-1 (GLP-1), dat van nature vrijkomt na een maaltijd.

Door binding aan de GLP-1-receptor in de hersenen vermindert liraglutide het hongergevoel en vergroot het het gevoel van verzadiging. Tegelijkertijd vertraagt het de maaglediging, waardoor voedsel langzamer in de darm terechtkomt.^[2][3] Dit mechanisme is beschreven in de Saxenda SmPC (rubriek 5.1), gepubliceerd via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank en het EMA EPAR.

Belangrijk om te weten is dat Saxenda altijd wordt ingezet als aanvulling op een verminderd-calorisch dieet en meer lichaamsbeweging, nooit als vervanging daarvan. De behandeling is gericht op langdurige gewichtsbeheersing en niet op snel gewichtsverlies op korte termijn.

Saxenda bevat liraglutide in een dosis van 3 mg per dag, wat hoger is dan de dosis die in Victoza (ook liraglutide) wordt gebruikt voor de behandeling van diabetes type 2. De twee producten zijn niet onderling uitwisselbaar.

Belangrijke stopregels: als een volwassene na 12 weken op de onderhoudsdosis van 3,0 mg per dag minder dan 5% van het begingewicht heeft verloren, wordt de behandeling gestaakt omdat verdere behandeling dan naar verwachting niet zinvol is. Voor adolescenten en kinderen gelden afwijkende criteria op basis van BMI of BMI-z-score; de behandelend arts beoordeelt dit conform de SmPC (rubriek 4.1).

Voor wie is Saxenda bedoeld en wanneer niet?

Saxenda is bedoeld voor volwassenen met een BMI van 30 of hoger, of 27 met comorbiditeit, en voor kinderen en adolescenten met obesitas. Het is gecontra-indiceerd tijdens zwangerschap en bij overgevoeligheid voor liraglutide.

Saxenda is in Nederland bedoeld voor de volgende groepen, conform de goedgekeurde productinformatie (Saxenda SmPC rubriek 4.1, CBG-geneesmiddeleninformatiebank):

• Volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger.

• Volwassenen met een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met ten minste één gewichtsgerelateerde aandoening, zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk of slaapapneu.

• Adolescenten van 12 tot 17 jaar met een lichaamsgewicht van meer dan 60 kg en een BMI overeenkomend met 30 kg/m² of hoger voor volwassenen (95e percentiel of hoger).

• Kinderen van 6 tot jonger dan 12 jaar met obesitas (BMI op of boven het 95e percentiel) en een lichaamsgewicht van ten minste 45 kg.

In alle gevallen wordt Saxenda ingezet als aanvulling op dieet en beweging.

Situaties waarin Saxenda niet of met grote voorzichtigheid mag worden gebruikt:

• Zwangerschap en borstvoeding: Saxenda dient niet te worden gebruikt tijdens de zwangerschap. Bij een zwangerschapswens of bij het vaststellen van een zwangerschap moet de behandeling worden gestaakt (SmPC rubriek 4.6).

• Overgevoeligheid: Een bekende allergie voor liraglutide of een van de hulpstoffen is een absolute contra-indicatie (SmPC rubriek 4.3).

• Schildklieraandoeningen: Voorzichtigheid is geboden bij mensen met schildklieraandoeningen; de behandelend arts beoordeelt of gebruik verantwoord is (SmPC rubriek 4.4).

• Ernstige nierinsufficiëntie: Gebruik bij ernstige nierfunctiestoornissen wordt niet aanbevolen (SmPC rubriek 4.4).

• Ernstige leverinsufficiëntie: Gebruik wordt niet aanbevolen (SmPC rubriek 4.4).

• Ernstig hartfalen (NYHA klasse IV): Saxenda is niet onderzocht in deze populatie en wordt niet aanbevolen (SmPC rubriek 4.4).

• Inflammatoire darmziekte en diabetische gastroparese: Saxenda is niet onderzocht bij deze aandoeningen en wordt niet aanbevolen (SmPC rubriek 4.4).

• Combinatie met andere middelen voor gewichtsbeheersing: De combinatie met andere afslankmedicatie is niet onderzocht en wordt niet aanbevolen (SmPC rubriek 4.4).

Vóór het starten van Saxenda beoordeelt de arts of de behandeling passend is, rekening houdend met de algehele gezondheid, andere geneesmiddelen en persoonlijke omstandigheden. De beslissing over geschiktheid ligt altijd bij een bevoegde zorgverlener.

Welke bijwerkingen kun je verwachten bij gebruik van Saxenda?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn maagdarmklachten zoals misselijkheid, braken en diarree, die doorgaans afnemen naarmate het lichaam went. Ernstige maar zeldzame risicos zijn acute pancreatitis en acuut nierfalen bij dehydratie.

De meest voorkomende bijwerkingen van Saxenda zijn maagdarmklachten, die vooral optreden aan het begin van de behandeling en bij het ophogen van de dosis. Conform de Saxenda SmPC (rubriek 4.8) worden de volgende bijwerkingen geclassificeerd als 'zeer vaak' (bij 1 op de 10 of meer gebruikers):

• Misselijkheid

• Braken

• Diarree

• Obstipatie

• Buikpijn

Deze klachten zijn doorgaans mild tot matig van ernst en nemen bij de meeste mensen af naarmate het lichaam aan het middel went. Langzaam ophogen van de dosis helpt om deze bijwerkingen te beperken.

Minder vaak, maar klinisch relevant, zijn de volgende bijwerkingen en aandachtspunten:

• Lage bloedsuiker (hypoglykemie): Met name bij gelijktijdig gebruik van sulfonylureumderivaten of insuline. Saxenda mag niet worden gebruikt als vervanging van insuline; bij insulinegebruikers die overstappen bestaat risico op diabetische ketoacidose bij te snelle dosisreductie of stoppen van insuline (SmPC rubriek 4.4).

• Dehydratie en risico op acuut nierfalen: Aanhoudend braken of diarree kan leiden tot uitdroging. Dit kan in zeldzame gevallen leiden tot acuut nierfalen. Zorg voor voldoende vochtinname en raadpleeg bij ernstige klachten een arts (SmPC rubriek 4.4).

• Verhoogde hartslag: Saxenda kan de hartfrequentie licht verhogen. Bij een klinisch relevante, aanhoudende stijging van de hartfrequentie in rust dient de behandeling te worden gestaakt (SmPC rubriek 4.4).

• Acute pancreatitis: Gevallen van acute pancreatitis zijn gemeld, inclusief ernstige vormen. Bij verdenking op pancreatitis moet Saxenda direct worden gestaakt. Na bevestiging van pancreatitis mag Saxenda niet worden herstart (SmPC rubriek 4.4). Bij aanhoudende, ernstige buikpijn moet direct medische hulp worden gezocht.

• Galblaasaandoeningen: Galstenen en ontsteking van de galblaas zijn gemeld.

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb in Nederland, zodat de veiligheidsgegevens van geneesmiddelen continu worden gevolgd. Bij ernstige klachten zoals hevige buikpijn, moeite met ademhalen of allergische reacties dient u 112 te bellen. Voor niet-spoedeisende vragen buiten kantooruren kunt u de huisartsenpost raadplegen.

Hoe wordt Saxenda gebruikt en hoe bouw je de dosis op?

Saxenda wordt eenmaal daags subcutaan toegediend, met een stapsgewijze opbouw van 0,6 mg naar de onderhoudsdosis van 3,0 mg over vijf weken. De injectieplaats dient regelmatig te worden gewisseld om huidamyloïdose te voorkomen.

Saxenda wordt eenmaal daags toegediend als onderhuidse injectie (subcutaan), ongeacht het tijdstip van de dag en ongeacht de maaltijd. De injectie kan worden gegeven in de buik, de bovenkant van de dij of de buitenkant van de bovenarm. Het is verstandig om de injectieplaats regelmatig te wisselen; dit vermindert het risico op huidamyloïdose, een aandoening waarbij zich eiwitafzettingen in de huid vormen bij herhaalde injectie op dezelfde plek (SmPC rubriek 4.8).

De dosisopbouw verloopt stapsgewijs om maagdarmklachten te beperken:

• Week 1: 0,6 mg per dag

• Week 2: 1,2 mg per dag

• Week 3: 1,8 mg per dag

• Week 4: 2,4 mg per dag

• Vanaf week 5: 3,0 mg per dag (onderhoudsdosis)

Als bijwerkingen bij een bepaalde stap te belastend zijn, kan de arts besluiten de opbouw te vertragen. De onderhoudsdosis van 3,0 mg per dag mag niet worden overschreden.

Stopcriteria na 12 weken: Als een volwassene na 12 weken op de onderhoudsdosis van 3,0 mg per dag minder dan 5% van het begingewicht heeft verloren, wordt de behandeling gestaakt. Voor adolescenten en kinderen gelden afwijkende criteria op basis van BMI of BMI-z-score; de behandelend arts beoordeelt dit conform de SmPC (rubriek 4.1).

Combinatie met andere middelen voor gewichtsbeheersing is niet onderzocht en wordt niet aanbevolen (SmPC rubriek 4.4).

Saxenda wordt geleverd als een voorgevulde pen. De pen moet worden bewaard in de koelkast (2°C tot 8°C) vóór eerste gebruik. Na opening kan de pen maximaal 30 dagen worden bewaard bij een temperatuur onder de 30°C of in de koelkast. De pen mag niet worden ingevroren.

Naaldjes zijn niet inbegrepen in de verpakking en moeten apart worden aangeschaft. Na elke injectie wordt de naald verwijderd en veilig weggegooid. Gebruikte naalden horen in een naaldencontainer, niet in het gewone huisvuil.

Wordt Saxenda vergoed door de zorgverzekering in Nederland?

Saxenda wordt niet vergoed vanuit de Nederlandse basisverzekering; de volledige kosten zijn voor eigen rekening. Aanvullende verzekeringen vergoeden dit doorgaans evenmin, maar het is raadzaam dit bij de eigen verzekeraar na te vragen.

Saxenda wordt in Nederland niet vergoed vanuit de basisverzekering voor de indicatie gewichtsbeheersing. Zorginstituut Nederland heeft geconcludeerd dat geneesmiddelen voor gewichtsbeheersing, waaronder liraglutide 3 mg, niet zijn opgenomen in het basispakket voor deze indicatie. De kosten komen daarmee volledig voor rekening van de gebruiker zelf.

De prijs van Saxenda varieert per apotheek in Nederland. Patiënten betalen de volledige kosten uit eigen zak. Omdat Saxenda niet in het basispakket is opgenomen, is een machtigingsprocedure via de basisverzekering niet van toepassing. Aanvullende verzekeringen vergoeden doorgaans evenmin niet-gepakketeerde receptgeneesmiddelen, maar de voorwaarden verschillen per verzekeraar. Het is raadzaam om bij de eigen zorgverzekeraar na te vragen of er in uitzonderlijke gevallen enige dekking bestaat.

Voor mensen die Saxenda overwegen, is het verstandig om vooraf een gesprek te voeren met de eigen huisarts over de totale kosten, de verwachte behandelduur en de beschikbare alternatieven. De huisarts kan ook doorverwijzen naar een gespecialiseerde obesitaskliniek of diëtist, waarvan de kosten in sommige gevallen wel (gedeeltelijk) vergoed worden vanuit de basisverzekering, afhankelijk van de situatie en het eigen risico.

Saxenda vergeleken met andere behandelingen bij overgewicht

Leefstijlinterventies vormen altijd de basis bij overgewicht; Saxenda is een van de medicamenteuze opties naast semaglutide (Wegovy) en bariatrische chirurgie. De keuze voor een behandeling berust bij de behandelend arts op basis van de individuele situatie.

Saxenda (liraglutide 3 mg) is één van meerdere behandelopties bij overgewicht en obesitas, en de keuze voor een specifieke aanpak hangt af van de individuele situatie van de patiënt. Leefstijlinterventies, waaronder dieet, beweging en gedragstherapie, vormen altijd de basis van de behandeling, ongeacht of medicatie wordt toegevoegd. Dit is ook de leidraad in de NHG-Standaard Obesitas en het Farmacotherapeutisch Kompas.

Binnen de groep van GLP-1-receptoragonisten is ook semaglutide beschikbaar als behandeling voor gewichtsbeheersing, onder de merknaam Wegovy. Wegovy is eveneens goedgekeurd door de Europese Commissie. De goedgekeurde onderhoudsdosis van Wegovy bedraagt 2,4 mg subcutaan per week; Wegovy wordt wekelijks toegediend in plaats van dagelijks. In de Wegovy SmPC (rubriek 4.8) worden hogere doses van 7,2 mg vermeld uitsluitend in de context van veiligheidsgegevens uit klinische studies; 7,2 mg is geen goedgekeurde dosering of sterkte voor gebruik in de praktijk. De twee middelen verschillen in toedieningsfrequentie, doseringsschema en klinisch profiel; het is niet aan dit artikel om te beoordelen welk middel de voorkeur verdient, omdat die afweging toebehoort aan de behandelend arts.

Naast medicamenteuze behandeling bestaat er ook de mogelijkheid van bariatrische chirurgie, zoals een maagverkleining of maagomleiding. Dit wordt overwogen bij ernstige obesitas (BMI boven 40 kg/m², of boven 35 kg/m² met ernstige comorbiditeiten) wanneer andere behandelingen onvoldoende effect hebben gehad.^[6][7] De NHG-Standaard Obesitas en het Farmacotherapeutisch Kompas bieden richtlijnen voor de stapsgewijze aanpak in de Nederlandse praktijk.

Een gesprek met de huisarts is de aangewezen eerste stap voor iedereen die overweegt een behandeling voor gewichtsbeheersing te starten.

Scientific References

1. Saxenda – EPAR productinformatie (liraglutide).
2. Saxenda, INN-liraglutide – productinformatie (SmPC, volledige tekst).
3. Saxenda – wetenschappelijke conclusies (maaglediging, LEADER-studie).
4. Aanbevelingen om tekorten GLP-1-receptoragonisten te beperken.
5. Liraglutide – preparaattekst.
6. Obesitas – indicatietekst.
7. NHG-Standaard Obesitas.
8. Risico's bij bloedsuikerverlagende geneesmiddelen voor afvallen.
9. Medicijn Saxenda in basispakket voor kleine groep met ernstig overgewicht.
10. GVS-advies liraglutide (Saxenda®).
11. GVS-advies liraglutide (Saxenda®) en naltrexon/bupropion – uitbreiding voorwaarden.
12. Obesitaszorg en zorg bij overgewicht.
13. Forse kostenstijging leefstijlprogramma en medicijnen voor obesitas.
14. Wegovy – EPAR productinformatie (semaglutide).
15. Wegovy, INN-semaglutide – productinformatie (SmPC, volledige tekst).
16. Healthy Weight Loss Maintenance with Exercise, Liraglutide, or Both Combined.
17. Cardiovascular Effects and Tolerability of GLP-1 Receptor Agonists: A Systematic Review and Meta-Analysis of 99,599 Patients.
18. Comparison of Efficacy and Safety of Liraglutide 3.0 mg in Individuals with BMI 27 to <35 and BMI ≥35.
19. GLP-1 Receptor Agonists for Weight Loss and Risk of Major Safety Outcomes: A Multicentre Cohort Study.
20. Molecular connectomics reveals a glucagon-like peptide 1-sensitive neural circuit for satiety.

Frequently Asked Questions