Orlistat Sandoz: werking, gebruik en bijwerkingen

Orlistat Sandoz is een geneesmiddel op recept dat wordt ingezet als aanvulling op een caloriebeperkt dieet bij de behandeling van overgewicht en obesitas bij volwassenen. De werkzame stof orlistat remt het enzym lipasen in het maagdarmkanaal, waardoor ongeveer 30 procent van de ingenomen vetten niet wordt opgenomen en via de ontlasting wordt uitgescheiden. Het middel heeft geen invloed op de eetlust of het centrale zenuwstelsel. In dit artikel leest u hoe Orlistat Sandoz werkt, hoe u het correct gebruikt, welke bijwerkingen mogelijk zijn en voor wie het geschikt is.

Wat is Orlistat Sandoz en waarvoor wordt het gebruikt?

Orlistat Sandoz is een generiek geneesmiddel met orlistat dat de vetopname in de darm remt en is geïndiceerd bij volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, altijd als aanvulling op dieet en leefstijlaanpassingen.

Orlistat Sandoz is een geneesmiddel dat wordt gebruikt als aanvulling op een caloriebeperkt dieet bij de behandeling van overgewicht bij volwassenen. Het bevat de werkzame stof orlistat en is in Nederland geregistreerd als generiek geneesmiddel. De toelating is verleend door de Europese Commissie op basis van een positief advies van het EMA; de productinformatie (SmPC en bijsluiter) is raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank.

Orlistat werkt door het enzym lipasen in het maagdarmkanaal te remmen. Lipasen zijn nodig om vetten uit voedsel af te breken zodat ze door de darmwand kunnen worden opgenomen. Door deze remming wordt ongeveer 30 procent van de ingenomen vetten niet opgenomen en onveranderd via de ontlasting uitgescheiden, conform de gegevens in de SmPC.^[2][3] Het geneesmiddel heeft geen invloed op de eetlust of het centrale zenuwstelsel.

Orlistat Sandoz is geïndiceerd bij volwassenen met een body-mass-index (BMI) van 30 kg/m² of hoger, of bij volwassenen met een BMI van 28 kg/m² of hoger in combinatie met gewichtsgerelateerde risicofactoren zoals diabetes type 2 of hypertensie.^[2][6] Het middel wordt altijd ingezet als onderdeel van een bredere aanpak, inclusief aanpassingen in voeding en leefstijl. Behandeling zonder deze aanpassingen heeft weinig effect.

In Nederland is orlistat in een lagere dosering (60 mg) ook verkrijgbaar als zelfzorgmiddel zonder recept. De 120 mg-capsule, zoals Orlistat Sandoz 120 mg, is uitsluitend op recept verkrijgbaar. Vergoeding vanuit de basisverzekering is in Nederland aan strikte voorwaarden gebonden en is voor gewichtsmedicatie doorgaans zeer beperkt. Raadpleeg de actuele informatie van Zorginstituut Nederland voor de geldende criteria en het huidige vergoedingsstandpunt.

Hoe gebruik je Orlistat Sandoz op de juiste manier?

Neem één capsule van 120 mg in bij elke vetbevattende hoofdmaaltijd, maximaal drie keer per dag; wordt een maaltijd overgeslagen of bevat deze geen vet, dan kan de dosis worden overgeslagen.

Orlistat Sandoz 120 mg wordt ingenomen als één capsule bij elke hoofdmaaltijd die vet bevat, tot maximaal drie capsules per dag. De capsule kan direct voor, tijdens of tot één uur na de maaltijd worden ingenomen. Wordt een maaltijd overgeslagen of bevat een maaltijd geen vet, dan kan de dosis worden overgeslagen.

Het is belangrijk om tijdens de behandeling een gevarieerd, caloriebeperkt dieet te volgen waarbij niet meer dan 30 procent van de dagelijkse calorie-inname uit vetten bestaat.^[2][6] Een hogere vetinname vergroot de kans op maagdarmklachten aanzienlijk. De dagelijkse vetinname wordt bij voorkeur gelijkmatig verdeeld over de drie hoofdmaaltijden.

Omdat orlistat de opname van vetoplosbare vitaminen (A, D, E en K) kan verminderen, adviseert de SmPC om een multivitaminepreparaat te gebruiken dat deze vitaminen bevat. Dit supplement wordt ingenomen op een moment dat los staat van de orlistat-inname, bij voorkeur voor het slapengaan of ten minste twee uur na de laatste orlistat-capsule.

De behandeling wordt na 12 weken geëvalueerd. Wanneer een patiënt in die periode minder dan 5 procent van het begingewicht heeft verloren, dient de behandeling te worden gestaakt, conform de SmPC en het Farmacotherapeutisch Kompas.^[2][6] De beslissing over eventuele voortzetting na een succesvolle eerste periode ligt altijd bij de behandelend arts. Klinische studies hebben gegevens over gebruik gedurende meerdere jaren opgeleverd; de SmPC van Orlistat Sandoz vermeldt de exacte onderzochte duur en de grenzen van de beschikbare gegevens.

Bewaar de capsules beneden 25 °C, droog en in de originele verpakking ter bescherming tegen vocht en licht, buiten het bereik van kinderen. Raadpleeg de bijsluiter of de CBG-geneesmiddeleninformatiebank voor de volledige, product-specifieke bewaarcondities.

Welke bijwerkingen kun je verwachten bij orlistat?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn maagdarmklachten zoals vette ontlasting, verhoogde aandrang en fecale incontinentie, die afnemen bij beperking van de vetinname.

De meest voorkomende bijwerkingen van orlistat zijn maagdarmklachten, die samenhangen met het werkingsmechanisme van het middel. Omdat onverteerde vetten de darm passeren, kunnen de volgende klachten optreden, vooral in het begin van de behandeling of na een vetrijke maaltijd:

• Vette of olieachtige ontlasting

• Verhoogde aandrang om naar het toilet te gaan

• Ongewild verlies van ontlasting (fecale incontinentie)

• Winderigheid met of zonder vettig verlies

• Buikpijn of -krampen

Deze klachten zijn doorgaans mild tot matig van ernst en nemen vaak af wanneer de vetinname via de voeding wordt beperkt.

Minder frequent, maar klinisch relevant, zijn meldingen van leverproblemen, waaronder verhoogde leverenzymwaarden en zeldzame gevallen van ernstige leveraandoeningen.^[11][12] Patiënten die geelzucht, donkere urine of aanhoudende bovenbuikpijn ontwikkelen, dienen contact op te nemen met hun eigen huisarts. Daarnaast zijn gevallen van nierstenen (oxalaatnefrolithiasis) gemeld, met name bij patiënten met een predispositie.

Orlistat kan de opname van bepaalde geneesmiddelen beïnvloeden. Gelijktijdig gebruik met ciclosporine wordt afgeraden; indien toch noodzakelijk, dienen bloedspiegels van ciclosporine nauwlettend te worden gevolgd en dient een doseerscheiding te worden aangehouden.^[2][9] Bij gebruik van schildkliermedicatie (levothyroxine) wordt een inname-interval van ten minste vier uur aanbevolen en is controle van de TSH-waarde aangewezen.^[2][10] Bij gebruik van antistollingsmiddelen zoals warfarine dient de INR regelmatig te worden gecontroleerd. Combinatie met acarbose wordt ontraden wegens onvoldoende gegevens. Bij gebruik van amiodaron kan een verlaging van de amiodaronspiegels optreden; monitoring is dan te overwegen. Overleg altijd met de arts of apotheker als andere geneesmiddelen gelijktijdig worden gebruikt.

Bij ernstige diarree kan de betrouwbaarheid van orale anticonceptiva verminderen door verminderde absorptie; gebruik in dat geval aanvullende anticonceptie en raadpleeg de bijsluiter.^[2][6]

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb in Nederland, zodat de veiligheidsgegevens van geneesmiddelen continu worden gemonitord. Bij ernstige of onverwachte klachten buiten kantooruren is de huisartsenpost het juiste aanspreekpunt; bel 112 bij een levensbedreigende situatie.

Voor wie is Orlistat Sandoz geschikt en wanneer niet?

Orlistat Sandoz is geschikt voor volwassenen met overgewicht of obesitas die bereid zijn leefstijl aan te passen; gebruik is gecontra-indiceerd bij chronisch malabsorptiesyndroom, cholestase of overgevoeligheid voor de werkzame stof.

Orlistat Sandoz is geschikt voor volwassenen met overgewicht of obesitas die bereid zijn tegelijkertijd hun voedings- en leefstijlgewoonten aan te passen, en bij wie de behandeling medisch is geïndiceerd op basis van BMI en eventuele comorbiditeiten. De geschiktheid wordt beoordeeld door een arts, die ook rekening houdt met de algehele gezondheidstoestand en het gebruik van andere geneesmiddelen.

Er zijn situaties waarin orlistat niet mag worden gebruikt (contra-indicaties conform de SmPC):

• Chronisch malabsorptiesyndroom

• Cholestase (galwegaandoening)

• Overgevoeligheid voor orlistat of een van de hulpstoffen

Gebruik tijdens de zwangerschap wordt niet aanbevolen, omdat er geen voordeel is aangetoond en de veiligheid niet volledig is vastgesteld. Tijdens de borstvoeding dient orlistat niet te worden gebruikt. Dit zijn geen absolute contra-indicaties in dezelfde categorie als malabsorptiesyndroom of cholestase, maar de SmPC adviseert gebruik in beide situaties te vermijden.

Voorzichtigheid is geboden bij patiënten met nierproblemen of een voorgeschiedenis van nierstenen. Bij gebruik van geneesmiddelen met een smalle therapeutische breedte zijn specifieke maatregelen aangewezen: ciclosporine vermijden of spiegels monitoren met doseerscheiding; levothyroxine met een interval van ten minste vier uur innemen en TSH controleren; anticoagulantia zoals warfarine vereisen regelmatige INR-controle. Combinatie met acarbose wordt ontraden wegens onvoldoende gegevens. Bij gebruik van amiodaron kan de plasmaspiegel dalen; monitoring is te overwegen.

Bij diabetes type 2 kan gewichtsverlies leiden tot veranderingen in de bloedglucosewaarden (gemeten in mmol/L), waardoor aanpassing van de diabetesmedicatie nodig kan zijn.

Orlistat Sandoz is niet beoordeeld bij kinderen en adolescenten jonger dan 18 jaar in het kader van deze registratie, en gebruik in deze leeftijdsgroep valt buiten de goedgekeurde indicatie. Bij ouderen zijn de beschikbare gegevens beperkt; extra aandacht voor voedingsstatus is aangewezen.

Wie twijfelt of Orlistat Sandoz passend is, bespreekt dit met de eigen huisarts. De NHG-standaard Obesitas biedt een kader voor de behandeling van overgewicht in de Nederlandse huisartsenpraktijk en beschrijft wanneer medicamenteuze behandeling overwogen kan worden als aanvulling op leefstijlinterventies.

Frequently Asked Questions