Prediabetes test: waarden, uitslag en aanpak

Een prediabetes test is de eerste stap om te ontdekken of uw bloedsuikerwaarden verhoogd zijn, nog voordat diabetes type 2 zich ontwikkelt. Prediabetes geeft zelf nauwelijks klachten, waardoor de aandoening zonder gericht bloedonderzoek vaak onopgemerkt blijft. In Nederland gebruikt de huisarts hiervoor de nuchtere bloedglucosemeting of de HbA1c-bepaling. Vroegtijdige opsporing biedt de kans om met leefstijlveranderingen de bloedsuiker te verbeteren en diabetes mogelijk te voorkomen. Dit artikel legt uit wanneer een test zinvol is, hoe het onderzoek verloopt en wat de uitkomsten betekenen.

Wat is prediabetes en wanneer is een test zinvol?

Prediabetes is een toestand met verhoogde bloedsuikerwaarden die nog niet voldoen aan de criteria voor diabetes type 2. Een test is zinvol bij risicofactoren zoals overgewicht, leeftijd boven 45 jaar of een eerstegraads familielid met diabetes.

Prediabetes is een toestand waarbij de bloedsuikerwaarden hoger zijn dan normaal, maar nog niet hoog genoeg om de diagnose diabetes mellitus type 2 te stellen.^[1][2] De alvleesklier maakt wel insuline aan, maar de lichaamscellen reageren er minder goed op, een verschijnsel dat insulineresistentie wordt genoemd. Zonder aanpassing van leefstijl kan prediabetes in de loop van jaren overgaan in diabetes type 2.

Een test is zinvol wanneer iemand een of meer risicofactoren heeft. Volgens de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 gaat het onder meer om:

• Overgewicht of obesitas (BMI boven 25 kg/m²)

• Leeftijd boven 45 jaar, zeker in combinatie met andere risicofactoren

• Eerstegraads familielid met diabetes type 2

• Eerder vastgestelde zwangerschapsdiabetes

• Verhoogde bloeddruk of afwijkende bloedvetten

• Bepaalde etnische achtergronden, waaronder mensen van Hindoestaanse of Zuid-Aziatische afkomst, mensen van Turkse of Marokkaanse afkomst, en mensen van Surinaamse afkomst

Belangrijk is dat prediabetes zelf vrijwel geen klachten geeft. Mensen voelen zich doorgaans goed, waardoor de aandoening zonder gerichte test onopgemerkt blijft. Juist daarom is het nuttig om bij aanwezige risicofactoren proactief een bloedonderzoek te laten uitvoeren. De eigen huisarts kan beoordelen of een test op dit moment zinvol is en welk type onderzoek het meest passend is. Vroegtijdige opsporing biedt de mogelijkheid om met leefstijlveranderingen, zoals meer bewegen en gezonder eten, de bloedsuikerwaarden te verbeteren en de overgang naar diabetes type 2 mogelijk te vertragen of te voorkomen. Het effect hiervan verschilt per persoon.

Welke testen worden in Nederland gebruikt om prediabetes vast te stellen?

In Nederland worden de nuchtere bloedglucosemeting en de HbA1c-bepaling gebruikt; in geselecteerde gevallen ook een orale glucosetolerantietest (OGTT). Alle metingen vereisen veneuze bloedafname via een geaccrediteerd laboratorium.

In Nederland worden voor de opsporing van prediabetes twee bloedonderzoeken gebruikt: de nuchtere bloedglucosemeting en de HbA1c-bepaling. In geselecteerde situaties, zoals bij een voorgeschiedenis van zwangerschapsdiabetes, kan ook een orale glucosetolerantietest (OGTT) worden overwogen. Alle metingen worden uitgevoerd via bloedafname en geanalyseerd in een geaccrediteerd laboratorium op basis van veneus plasma. Zelfmetingen met een thuismeter of vingerprik zijn niet geschikt om in Nederland een diagnose te stellen. De keuze voor een van de methoden, of een combinatie, hangt af van de klinische situatie en het oordeel van de huisarts.

Nuchtere bloedglucose (nuchter bloedsuiker) Hierbij wordt het bloedsuikergehalte gemeten nadat iemand minimaal acht uur niet heeft gegeten of gedronken (behalve water). Conform de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 gelden de volgende referentiewaarden:

• Normaal: lager dan 6,1 mmol/L

• Verhoogd risico (gestoorde nuchtere glucose): 6,1 tot 6,9 mmol/L

• Indicatief voor diabetes mellitus type 2: 7,0 mmol/L of hoger

HbA1c-bepaling Het HbA1c weerspiegelt de gemiddelde bloedsuikerwaarde over de afgelopen twee tot drie maanden.^[1][3] Dit maakt de test minder gevoelig voor dagelijkse schommelingen. Conform de NHG-Standaard gelden de volgende referentiewaarden:

• Normaal: lager dan 42 mmol/mol

• Verhoogd risico (in Nederlandse richtlijnen ook wel aangeduid als prediabetes): 42 tot 47 mmol/mol

• Indicatief voor diabetes: 48 mmol/mol of hoger

De HbA1c-bepaling is niet betrouwbaar bij bepaalde aandoeningen en omstandigheden, waaronder hemoglobinopathieën (zoals sikkelcelziekte of thalassemie), bloedarmoede of recent gebruik van ijzertherapie, zwangerschap en ernstige nierziekte. In die gevallen geeft de huisarts de voorkeur aan glucosebepalingen of, indien geïndiceerd, een OGTT.

Orale glucosetolerantietest (OGTT) Bij een OGTT wordt de bloedsuiker gemeten voor en twee uur na het drinken van een gestandaardiseerde glucoseoplossing. Drempelwaarden conform WHO-criteria:

• Gestoorde glucosetolerantie (verhoogd risico): 2-uursglucose 7,8 tot 11,0 mmol/L

• Indicatief voor diabetes: 2-uursglucose 11,1 mmol/L of hoger

Bevestiging van de uitslag Een afwijkende uitkomst die wijst op diabetes wordt altijd bevestigd met een tweede meting op een andere dag, tenzij er duidelijke klachten van diabetes aanwezig zijn.^[1][2] Bij een uitslag in de zone van verhoogd risico (prediabetes) is herhaling van de meting wenselijk ter bevestiging, maar de strikte eis van twee metingen geldt in de eerste plaats voor de diabetesdiagnose.

Hoe verloopt een bloedsuikertest bij de huisarts?

De huisarts neemt veneus bloed af, waarvoor u bij een nuchtere glucosemeting minimaal acht uur niet mag eten. De uitslag is doorgaans binnen een tot enkele werkdagen beschikbaar en wordt besproken in een vervolgconsult.

Een bloedsuikertest voor prediabetes verloopt bij de huisarts in een aantal eenvoudige stappen en vraagt doorgaans weinig voorbereiding. De huisarts of praktijkondersteuner bespreekt eerst de aanleiding voor de test en noteert relevante risicofactoren en medicatiegebruik, omdat sommige geneesmiddelen de bloedsuikerwaarden kunnen beïnvloeden. Voorbeelden zijn corticosteroïden en bepaalde antipsychotica. Bespreek uw medicatiegebruik altijd met de huisarts voorafgaand aan de test.

Voorbereiding Voor een nuchtere bloedglucosemeting moet de patiënt minimaal acht uur van tevoren stoppen met eten. Water drinken is toegestaan. Roken en intensieve lichamelijke inspanning vlak voor de afname kunnen de uitslag beïnvloeden en worden afgeraden. Voor een HbA1c-bepaling is nuchter zijn niet vereist, al wordt de bloedafname vaak gecombineerd met andere nuchter te meten waarden.

De bloedafname Een laboratoriummedewerker of praktijkassistente neemt een kleine hoeveelheid bloed af uit een ader in de elleboogplooi. De procedure duurt slechts enkele minuten en is voor de meeste mensen goed te verdragen. Het bloed wordt naar een geaccrediteerd laboratorium gestuurd voor analyse.

Kosten en vergoeding In Nederland valt laboratoriumonderzoek via de huisarts onder de basisverzekering, maar de kosten kunnen ten laste komen van het eigen risico. De exacte vergoeding hangt af van uw persoonlijke situatie en polis. Neem voor meer informatie contact op met uw zorgverzekeraar of raadpleeg de informatie van het Zorginstituut Nederland.

Uitslag en vervolgafspraak De uitslag is doorgaans binnen een tot enkele werkdagen beschikbaar. De huisarts bespreekt de resultaten in een vervolgconsult of via het patiëntenportaal. Bij een uitslag die wijst op diabetes wordt de meting op een andere dag herhaald om de diagnose te bevestigen; bij een uitslag in de zone van verhoogd risico is herhaling wenselijk afhankelijk van het klinische beeld. Heeft u vragen over de uitslag of maakt u zich zorgen, neem dan contact op met uw eigen huisarts. Bij spoed buiten kantooruren kunt u de huisartsenpost bellen. Bel 112 uitsluitend bij een levensbedreigende situatie, zoals ernstige verwardheid of bewusteloosheid.

Wat betekenen de uitkomsten van uw prediabetes test?

Een uitslag in de zone van verhoogd risico (prediabetes) is geen diabetesdiagnose, maar een signaal voor leefstijlaanpassingen en jaarlijkse controle. Een waarde boven de diabetesgrens wordt bevestigd met een tweede meting voordat de huisarts de diagnose stelt.

De uitkomst van een prediabetes test geeft aan in welke categorie uw bloedsuikerwaarden vallen en welke vervolgstappen passend zijn. Een normale uitslag betekent dat uw bloedsuiker op dit moment binnen de gezonde grenzen valt. Bij aanhoudende risicofactoren adviseert de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 de test doorgaans na circa drie jaar te herhalen; bij een hoger risicoprofiel kan de huisarts een kortere termijn aanhouden.^[1][2]

Uitslag in de zone van verhoogd risico Wanneer de nuchtere bloedglucose tussen 6,1 en 6,9 mmol/L ligt, of het HbA1c tussen 42 en 47 mmol/mol, spreekt men van een verhoogd risico op diabetes, ook wel prediabetes of gestoorde glucoseregulatie genoemd. Dit is geen diagnose van diabetes, maar een signaal dat leefstijlaanpassingen zinvol zijn. In Nederland wordt bij prediabetes in de regel geen medicatie gestart; de kern van het beleid is leefstijlbegeleiding.^[1][10] De huisarts of praktijkondersteuner kan doorverwijzen naar een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI), een programma gericht op meer bewegen, gezonder eten en gedragsverandering. In Nederland wordt de GLI onder bepaalde voorwaarden vergoed vanuit de basisverzekering, onder meer bij een BMI van 30 of hoger, of een BMI tussen 25 en 30 in combinatie met een verhoogd gezondheidsrisico.^[12][13] Het eigen risico kan van toepassing zijn. Raadpleeg het Zorginstituut Nederland of uw zorgverzekeraar voor de actuele vergoedingsvoorwaarden. Bij prediabetes is doorgaans jaarlijkse controle van de bloedsuikerwaarden aangewezen.^[1][9] Uw huisarts beoordeelt ook andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals bloeddruk en bloedvetten, conform de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement.

Uitslag boven de diabetesgrens Een nuchtere bloedglucose van 7,0 mmol/L of hoger, of een HbA1c van 48 mmol/mol of hoger, is indicatief voor diabetes mellitus type 2. Na bevestiging met een tweede meting stelt de huisarts de diagnose en bespreekt het behandelplan, dat naast leefstijlbegeleiding ook medicamenteuze behandeling kan omvatten.

Bijwerkingen van de test zelf Een bloedafname is over het algemeen veilig. Soms treedt een kleine blauwe plek op de prikplaats op, die vanzelf verdwijnt. Heeft u na de bloedafname klachten zoals aanhoudende pijn, zwelling of koorts, neem dan contact op met uw eigen huisarts. Bijwerkingen van geneesmiddelen die mogelijk worden voorgeschreven bij diabetes kunt u melden bij Bijwerkingencentrum Lareb. Bespreek altijd uw persoonlijke situatie met uw eigen huisarts voordat u conclusies trekt uit een testuitslag.

Veelgestelde vragen