Stevia en bloedsuikerspiegel: wat u moet weten

Stevia en de bloedsuikerspiegel: veel mensen met diabetes of een verhoogde bloedglucose vragen zich af of stevia een veilig alternatief is voor suiker. Stevia is een caloriearme zoetstof gewonnen uit de plant Stevia rebaudiana, die geen koolhydraten bevat die de bloedsuiker verhogen. In dit artikel leest u hoe stevia werkt, wat het onderzoek zegt over het effect op de bloedglucose, of het veilig is bij diabetes en welke aandachtspunten gelden bij het gebruik van commerciële steviaproducten.

Wat is stevia en hoe verschilt het van gewone suiker?

Stevia is een caloriearme zoetstof uit de plant Stevia rebaudiana, goedgekeurd als E 960 in de EU, die geen koolhydraten bevat die de bloedsuiker verhogen, in tegenstelling tot gewone suiker.

Stevia is een caloriearme zoetstof die wordt gewonnen uit de bladeren van de plant Stevia rebaudiana en die geen koolhydraten bevat die de bloedsuikerspiegel verhogen. De zoete smaak is afkomstig van steviol-glycosiden, een groep natuurlijke verbindingen waarvan rebaudiosiden en stevioside de bekendste zijn. Deze stoffen zijn 200 tot 300 keer zoeter dan gewone suiker (sucrose), waardoor slechts een kleine hoeveelheid nodig is om eenzelfde zoetheid te bereiken.^[1]

Gewone suiker bestaat uit glucose en fructose, die na inname snel worden opgenomen in de darm en de bloedglucosewaarde doen stijgen. Zuivere steviol-glycosiden worden in de dunne darm nauwelijks opgenomen; ze bereiken grotendeels intact de dikke darm, waar darmbacteriën ze afbreken tot steviol.^[1] Dit steviol wordt vervolgens in de lever omgezet tot steviolglucuronide en via de urine uitgescheiden.^[1] Omdat er geen noemenswaardige hoeveelheid glucose vrijkomt, levert zuivere stevia vrijwel geen calorieën en heeft het een verwaarloosbare glycemische index.

Belangrijke kanttekening: commerciële tafelzoetstoffen en voedingsproducten die als 'stevia' worden verkocht, bevatten vaak dragers of vulstoffen zoals maltodextrine, dextrose, inuline of polyolen. Maltodextrine en dextrose zijn koolhydraten die de bloedglucose wel kunnen verhogen; polyolen (zoals erythritol) doen dat doorgaans niet, maar kunnen bij hogere inname maag-darmklachten veroorzaken. Het is daarom verstandig het etiket te lezen en te letten op de kolom koolhydraten en suikers per portie.

In de Europese Unie zijn steviol-glycosiden goedgekeurd als levensmiddelenadditief onder de code E 960, op basis van Verordening (EG) nr. 1333/2008 en de latere toevoeging via Verordening (EU) nr. 1131/2011. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft een aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) vastgesteld van 4 mg steviol-equivalent per kilogram lichaamsgewicht per dag.^[1] Stevia is daarmee een wettelijk erkende zoetstof die in veel voedingsproducten, dranken en tafelzoetstoffen wordt gebruikt als alternatief voor suiker.

Heeft stevia invloed op je bloedsuikerspiegel?

Zuivere steviol-glycosiden hebben geen meetbare invloed op de bloedsuikerspiegel, maar commerciële producten met dragers zoals maltodextrine kunnen de bloedglucose wel beïnvloeden.

Zuivere steviol-glycosiden hebben bij gebruik in hoeveelheden die binnen de ADI vallen (zie de sectie over veiligheid) geen meetbare invloed op de bloedsuikerspiegel, omdat ze niet als glucose worden gemetaboliseerd. Dit onderscheidt zuivere stevia van suiker en van zoetstoffen op basis van koolhydraten. Zoals hierboven vermeld, bevatten commerciële 'stevia'-producten echter vaak dragers zoals maltodextrine of dextrose, die wel de bloedglucose kunnen beïnvloeden. Lees daarom altijd het etiket.

Sommige kleinschalige studies suggereren dat steviol-glycosiden mogelijk een bescheiden effect hebben op de insulineafgifte en de insulinegevoeligheid. De mechanismen die hierbij als hypothese worden geopperd, zijn:

• Stimulatie van bepaalde receptoren in de darmwand die betrokken zijn bij de afgifte van incretinehormonen zoals GLP-1^[3]

• Een mogelijke directe werking op bètacellen in de alvleesklier^[4]

Deze bevindingen zijn afkomstig uit kleinschalig laboratorium- en klinisch onderzoek en moeten als voorlopig worden beschouwd; ze zijn nog niet bevestigd in grote, goed gecontroleerde studies. Het is daarom te vroeg om stevia aan te bevelen als middel om de bloedsuikerspiegel actief te verlagen. Stevia kan wel bijdragen aan een lagere totale suikerinname, wat indirect gunstig kan zijn voor de bloedglucoseregulatie bij mensen die suiker vervangen door stevia in hun dagelijkse voeding.

Is stevia veilig als je bloedsuikerproblemen hebt?

Stevia wordt als veilig beschouwd bij diabetes binnen de ADI van 4 mg steviol-equivalent per kilogram lichaamsgewicht per dag; overleg met uw huisarts bij gebruik van bloedsuikerverlagende medicatie.

Stevia wordt over het algemeen als veilig beschouwd voor mensen met diabetes of een verhoogde bloedsuikerspiegel, mits het wordt gebruikt binnen de door EFSA vastgestelde ADI van 4 mg steviol-equivalent per kilogram lichaamsgewicht per dag.^[1] Voor een volwassene van 70 kilogram komt dit neer op circa 280 mg steviol-equivalent per dag. Ter verduidelijking: 'steviol-equivalent' is niet hetzelfde als de massa van het glycoside zelf; de omrekenfactor verschilt per glycoside (voor rebaudioside A geldt bijvoorbeeld een factor van circa 0,33). Bij normaal gebruik van tafelzoetstof of voedingsproducten wordt de ADI zelden overschreden.

Mensen die bloedsuikerverlagende medicatie gebruiken, zoals insuline of orale antidiabetica, doen er verstandig aan hun bloedglucose goed te blijven monitoren wanneer zij hun voedingspatroon aanpassen, ook als zij suiker vervangen door stevia. Een verandering in koolhydraatinname kan de instelling van medicatie beïnvloeden. Overleg hierover met de eigen huisarts of diabetesverpleegkundige is aan te raden.

Voor de meeste mensen zijn bijwerkingen van zuivere steviol-glycosiden zeldzaam. Maag-darmklachten zoals een opgeblazen gevoel of diarree worden incidenteel gemeld, maar zijn bij commerciële producten vaak toe te schrijven aan toegevoegde dragers zoals polyolen of inuline, en niet aan de steviol-glycosiden zelf. Er zijn geen aanwijzingen dat stevia de nierfunctie, bloeddruk of leverwaarden negatief beïnvloedt bij gebruik binnen de ADI.

Bij hoog-gezuiverde steviol-glycosiden (zoals die in levensmiddelenadditieven worden gebruikt) is het risico op een allergische reactie niet goed onderbouwd in de wetenschappelijke literatuur. Mensen met een bekende allergie voor planten uit de familie Asteraceae kunnen bij twijfel hun eigen huisarts raadplegen.^[7]

In Nederland is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de bevoegde toezichthouder voor de veiligheid en etikettering van levensmiddelen. Voor vragen of klachten over een voedingsproduct kunt u terecht bij de NVWA. Voor persoonlijke medische vragen over stevia in relatie tot uw bloedsuiker of medicatie raadpleegt u uw eigen huisarts of diabetesverpleegkundige.

Wat zegt het onderzoek over stevia bij diabetes?

Huidig onderzoek toont wisselende resultaten en is onvoldoende om stevia als bloedsuikerverlagend middel aan te bevelen; de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 noemt stevia niet als aanbevolen interventie.

Het beschikbare wetenschappelijke onderzoek naar stevia bij mensen met diabetes type 2 laat wisselende resultaten zien, en er is op dit moment onvoldoende bewijs om stevia als therapeutische interventie aan te bevelen. Verschillende gerandomiseerde studies hebben onderzocht of dagelijkse inname van steviol-glycosiden de nuchtere bloedglucose, het HbA1c of de insulineresistentie verbetert. De resultaten zijn niet eenduidig: sommige studies rapporteren een bescheiden verlaging van de nuchtere bloedglucose, terwijl andere geen significant effect vinden ten opzichte van placebo.^[2][5] Gepubliceerde systematische reviews en meta-analyses van deze studies concluderen dat het bewijs vooralsnog te beperkt is om steviol-glycosiden als bloedsuikerverlagend middel te beschouwen.^[5]

Belangrijke beperkingen van het bestaande onderzoek zijn:

• Kleine studiepopulaties en korte studieduur (vaak 8 tot 12 weken)

• Grote variatie in de gebruikte dosis en het type steviol-glycoside

• Onvoldoende standaardisatie van de achtergrondvoeding van deelnemers

• Beperkte follow-upgegevens over langetermijneffecten

Nederlandse richtlijnen, waaronder de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2, noemen stevia niet als aanbevolen interventie bij de behandeling van diabetes.^[6] De nadruk in deze richtlijnen ligt op een gezond voedingspatroon, voldoende beweging en, waar nodig, medicamenteuze behandeling onder begeleiding van een zorgverlener. Stevia is een levensmiddel, geen geneesmiddel, en valt daarmee buiten het kader van het Farmacotherapeutisch Kompas.

Stevia kan als onderdeel van een gevarieerd voedingspatroon een praktische manier zijn om de totale suikerinname te verminderen, maar het vervangt geen medische behandeling. Het Voedingscentrum biedt in Nederland toegankelijke consumenteninformatie over zoetstoffen, waaronder stevia. Mensen met diabetes die vragen hebben over hun voeding, worden aangeraden dit te bespreken met hun eigen huisarts of een diëtist met ervaring in diabeteszorg.

Frequently Asked Questions