BMI berekenen man: formule en interpretatie

BMI berekenen als man is eenvoudig: deel je gewicht in kilogram door je lengte in meters in het kwadraat. Toch is de uitkomst niet altijd eenvoudig te interpreteren, want mannen hebben gemiddeld meer spiermassa dan vrouwen, wat de BMI-waarde kan vertekenen. In dit artikel lees je hoe de berekening werkt, welke categorieën artsen hanteren, waarom de BMI voor mannen soms anders wordt geïnterpreteerd, en wanneer het verstandig is om met een arts te praten over je gewicht en gezondheidsrisico.

Wat is de BMI-formule en hoe bereken je die als man?

De BMI-formule is gewicht in kg gedeeld door lengte in m kwadraat. Een man van 90 kg en 1,80 m heeft een BMI van 27,8, wat valt in de categorie overgewicht (25,0 tot 29,9).

De BMI-formule is: gewicht in kilogram gedeeld door de lengte in meters in het kwadraat, en het resultaat geldt voor zowel mannen als vrouwen.^[1][4] Stel dat een man 90 kg weegt en 1,80 m lang is: 90 gedeeld door (1,80 x 1,80) = 90 gedeeld door 3,24 = een BMI van 27,8. De uitkomst is een getal zonder eenheid.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de NHG-standaard Obesitas hanteren voor volwassenen de volgende categorieën:

• Onder 18,5: ondergewicht

• 18,5 tot 24,9: gezond gewicht

• 25,0 tot 29,9: overgewicht

• 30,0 tot 34,9: obesitas klasse I

• 35,0 tot 39,9: obesitas klasse II

• 40,0 en hoger: obesitas klasse III

Deze drempelwaarden zijn gebaseerd op grote populatiestudies naar het verband tussen lichaamsgewicht en gezondheidsrisico's zoals hart- en vaatziekten en diabetes type 2.^[1][2] De formule is eenvoudig en reproduceerbaar, wat haar bruikbaar maakt als eerste screeningsinstrument in de huisartsenpraktijk en bij preventieprogramma's.

Belangrijk om te weten: de BMI zegt niets over de verdeling van lichaamsvet of de hoeveelheid spiermassa. Een man die intensief sport en veel spiermassa heeft, kan een BMI boven 25 hebben zonder dat er sprake is van een verhoogd gezondheidsrisico. De BMI is ook minder voorspellend bij ouderen met verminderde spiermassa (sarcopenie) en is niet bedoeld voor kinderen en adolescenten, voor wie aparte groeicurven gelden. De BMI is dus een startpunt voor een gesprek, geen definitieve diagnose.

Waarom wijkt de BMI-interpretatie voor mannen soms af?

Mannen hebben gemiddeld meer spiermassa en minder lichaamsvet dan vrouwen bij dezelfde BMI, waardoor de standaarddrempelwaarden het werkelijke risico kunnen onder- of overschatten.

De BMI-interpretatie voor mannen kan afwijken omdat mannen gemiddeld meer spiermassa en minder lichaamsvet hebben dan vrouwen bij eenzelfde BMI-waarde, waardoor de standaarddrempelwaarden de vetmassa bij mannen soms onderschatten of overschatten. Spiermassa weegt meer dan vetmassa, zodat een gespierde man met een BMI van 27 een heel ander risicoprofiel kan hebben dan een man met weinig spiermassa en dezelfde BMI.

Omgekeerd geldt dat mannen met een zogenaamd normaal gewicht toch een verhoogd risico kunnen hebben als zij relatief veel buikvet dragen. Dit patroon, ook wel "normaal gewicht met centrale obesitas" genoemd, is bij mannen vaker aanwezig dan bij vrouwen en wordt door de BMI alleen niet zichtbaar gemaakt.

Voor mensen van Zuid- of Oost-Aziatische herkomst gelden in internationale richtlijnen lagere drempelwaarden: de WHO Expert Consultation (2004) en de International Diabetes Federation (IDF) hanteren voor deze groepen een grens voor overgewicht bij een BMI van 23,0 en voor obesitas bij 27,5. Voor de buikomvang geldt voor mannen van Zuid- of Oost-Aziatische herkomst een verhoogd risico bij 90 cm of meer (IDF-consensus). De NHG-standaard Obesitas vermeldt dat bij de risicobeoordeling rekening wordt gehouden met etniciteit en dat bij bepaalde groepen lagere afkapwaarden voor de buikomvang van toepassing zijn; raadpleeg de NHG-standaard of uw huisarts voor de specifieke waarden die op uw situatie van toepassing zijn.

Kortom: de BMI is een nuttig hulpmiddel, maar een arts of praktijkondersteuner beoordeelt de uitkomst altijd in samenhang met andere gegevens, zoals buikomvang, bloeddruk, bloedsuiker en familiaire risicofactoren. Een getal op zichzelf is nooit voldoende om een conclusie te trekken over iemands gezondheid.

Welke andere maten gebruiken artsen naast de BMI?

Artsen gebruiken vooral de buikomvang als aanvulling op de BMI: voor mannen geldt een verhoogd risico bij 94 cm of meer en een sterk verhoogd risico bij 102 cm of meer.

Artsen gebruiken naast de BMI vooral de buikomvang als aanvullende maat, omdat die een directe indicatie geeft van de hoeveelheid visceraal vet rondom de organen. Visceraal vet is sterker geassocieerd met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en diabetes type 2 dan onderhuids vet.^[9][1]

De NHG-standaard Obesitas hanteert voor mannen de volgende drempelwaarden voor buikomvang:

• Verhoogd risico: 94 cm of meer

• Sterk verhoogd risico: 102 cm of meer

De buikomvang wordt gemeten op het midden tussen de onderste ribbenboog en de bovenkant van het heupbeen, na een normale uitademing, zonder de buik in te houden.^[1]

Een andere maat is de taille-heupratio: de buikomvang gedeeld door de heupomvang. Bij mannen geldt een waarde boven 0,90 als een verhoogd risico. Deze maat geeft informatie over de vetverdeling, maar wordt in de Nederlandse huisartsenpraktijk minder routinematig gebruikt dan de buikomvang.

Daarnaast meten artsen bij een verhoogd gewicht vaak:

• Bloeddruk, omdat overgewicht een risicofactor is voor hypertensie

• Nuchtere bloedglucose of HbA1c (in mmol/L respectievelijk mmol/mol) om diabetes type 2 op te sporen

• Lipidenprofiel (cholesterol en triglyceriden)

Deze metingen samen vormen een completer beeld van het cardiometabole risico dan de BMI alleen. De NHG-standaard Obesitas benadrukt dat behandelbeslissingen altijd gebaseerd zijn op dit totaalplaatje, niet op één getal.

Wanneer is het verstandig om met een arts te praten over je gewicht?

Praat met een arts als je BMI 25 of hoger is en je buikomvang de risicodrempel overschrijdt, of als je klachten ervaart zoals vermoeidheid, kortademigheid of een verhoogde bloeddruk.

Het is verstandig om met een arts te praten over je gewicht als je BMI 25 of hoger is én je buikomvang de drempelwaarden voor verhoogd risico overschrijdt, of als je klachten ervaart die mogelijk samenhangen met overgewicht. Denk aan vermoeidheid, kortademigheid bij lichte inspanning, gewrichtspijn, snurken of een verhoogde bloeddruk die bij een meting thuis of bij de apotheek is vastgesteld.

Ook bij een BMI onder 25 kan een gesprek zinvol zijn als er sprake is van een snelle gewichtstoename in korte tijd, een sterk veranderd eetpatroon, of als er in de familie hart- en vaatziekten of diabetes type 2 voorkomen op jonge leeftijd.

In Nederland is de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt voor vragen over gewicht en gezondheid. De huisarts kan een volledig risicoprofiel opstellen, aanvullend bloedonderzoek aanvragen en zo nodig doorverwijzen naar een diëtist, een praktijkondersteuner of een gespecialiseerd centrum. Bij urgente klachten buiten kantooruren kunt u contact opnemen met de huisartsenpost. Bij acute, levensbedreigende klachten zoals pijn op de borst, plotselinge ernstige kortademigheid of bewustzijnsverlies belt u 112.

Gewichtsbeheersing is een langdurig proces waarbij leefstijlverandering, begeleiding en soms medische behandeling een rol kunnen spelen. In Nederland kan de huisarts of praktijkondersteuner u verwijzen naar een Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI), een programma dat onder voorwaarden vergoed wordt vanuit de basisverzekering; het Zorginstituut Nederland stelt de vergoedingsvoorwaarden vast.^[5][6] Welke aanpak passend is, hangt af van de individuele situatie en wordt in overleg met een zorgverlener bepaald. Bijwerkingen van eventuele medicamenteuze behandeling kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb, zodat de veiligheidsdata voor de Nederlandse bevolking actueel blijft.^[8]

Een gesprek met de huisarts is geen verplichting, maar wel een goede manier om op basis van betrouwbare informatie een weloverwogen keuze te maken over de eigen gezondheid.

Frequently Asked Questions