Brace maagverkleining: werking en risico's

Brace maagverkleining, ook bekend als endoscopische sleeve gastroplastiek (ESG), is een minimaal invasieve ingreep waarbij de maag van binnenuit wordt verkleind met hechtingen, zonder uitwendige sneden. De techniek biedt een alternatief voor mensen met obesitas die niet in aanmerking komen voor klassieke bariatrische chirurgie of daarvoor niet kiezen. In dit artikel leest u hoe de ingreep werkt, voor wie zij geschikt is, hoe het herstel verloopt, wat de vergoedingsstatus is en wanneer u een arts moet raadplegen.

Wat is een brace maagverkleining en hoe werkt het?

Een brace maagverkleining (ESG) verkleint de maag van binnenuit via hechtingen zonder uitwendige sneden, waardoor het maagvolume afneemt en eerder een verzadigd gevoel ontstaat.

Een brace maagverkleining is een endoscopische ingreep waarbij de maag van binnenuit wordt verkleind door middel van hechtingen, zonder dat er een operatieve snede in de buikwand nodig is. De techniek staat ook wel bekend als endoscopische sleeve gastroplastiek (ESG) en wordt uitgevoerd via een flexibele slang (endoscoop) die via de mond en slokdarm in de maag wordt gebracht. De term 'brace maagverkleining' is een gebruiksnaam; in de medische praktijk in Nederland wordt de aanduiding ESG gehanteerd.

Tijdens de ingreep plaatst de arts een reeks hechtingen langs de binnenwand van de maag, waardoor het maagvolume aanzienlijk wordt verkleind. Hierdoor past er minder voedsel tegelijk in de maag, ontstaat er sneller een verzadigd gevoel en neemt de voedselinname af. De maag krijgt door de hechtingen een buisvormige structuur, vergelijkbaar met het principe van een chirurgische sleeve gastrectomie, maar zonder verwijdering van maagweefsel.

De ESG is geen chirurgische ingreep in de klassieke zin: er worden geen organen verwijderd en er zijn geen uitwendige sneden. De ingreep vindt plaats onder algehele narcose of diepe sedatie en duurt doorgaans 60 tot 90 minuten.^[1] Omdat het maagweefsel intact blijft, wordt de ingreep soms als potentieel reversibel beschreven, maar het losmaken of verwijderen van de hechtingen is geen standaardprocedure, brengt eigen risico's met zich mee en vindt alleen in geselecteerde situaties plaats. Patiënten dienen hierover realistische verwachtingen te hebben.

Ernstige maar zeldzame complicaties van ESG zijn onder meer perforatie van de maagwand, bloeding, lekkage, infectie en trombo-embolie.^[3][4] Ook kan een herbehandeling of revisie-ingreep nodig zijn. De kans op deze complicaties is laag, maar niet verwaarloosbaar, en dient vooraf besproken te worden met de behandelend arts.

De ESG is een relatief nieuwe techniek en wordt in Nederland aangeboden in een beperkt aantal gespecialiseerde centra; het aanbod kan per regio en in de tijd verschillen. De beschikbare wetenschappelijke literatuur laat zien dat de ingreep kan bijdragen aan gewichtsverlies, maar langetermijngegevens zijn nog beperkter dan bij gevestigde bariatrische chirurgie. Patiënten dienen altijd goed geïnformeerd te worden over zowel de mogelijke voordelen als de risico's voordat zij een beslissing nemen.

Voor wie is deze ingreep geschikt?

ESG wordt overwogen bij volwassenen met een BMI van 30 tot 40 kg/m² die onvoldoende baat hebben bij leefstijlinterventies, maar voor wie klassieke bariatrische chirurgie niet wenselijk is.

Een ESG (brace maagverkleining) kan worden overwogen bij volwassenen met obesitas die onvoldoende resultaat hebben behaald met leefstijlinterventies, maar voor wie een klassieke bariatrische operatie te ingrijpend of medisch niet wenselijk is. In de internationale literatuur wordt de ingreep doorgaans beschreven voor personen met een body mass index (BMI) van 30 tot 40 kg/m², maar de exacte indicatiecriteria verschillen per centrum in Nederland en zijn niet vastgelegd in een landelijke richtlijn specifiek voor ESG.^[2]

De ingreep is niet geschikt voor iedereen. Veelgenoemde contra-indicaties zijn onder meer:

• Ernstige slokdarm- of maagaandoeningen, zoals een grote hernia diafragmatica, actieve maagzweren, ernstige refluxziekte of oesofagitis

• Actieve eetstoornis, zoals boulimia nervosa

• Bloedstollingsstoornissen of gebruik van bloedverdunners die niet tijdelijk gestopt kunnen worden

• Eerdere maagoperaties die de anatomie hebben veranderd

• Zwangerschap of de wens om op korte termijn zwanger te worden

• Ernstige psychiatrische aandoeningen die adequate follow-up bemoeilijken

Centrumprotocollen in Nederland kunnen aanvullende of afwijkende criteria hanteren. Een multidisciplinaire beoordeling is essentieel: een team bestaande uit onder meer een internist of maag-darm-leverarts, diëtist en psycholoog beoordeelt of de patiënt voldoende gemotiveerd is voor de benodigde leefstijlveranderingen na de ingreep. Zonder duurzame aanpassingen in voeding en beweging is het effect van de ingreep op de lange termijn beperkt.

De NHG-Standaard Obesitas en de Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON) benadrukken dat behandeling van obesitas in Nederland altijd begint met leefstijlbegeleiding.^[8][9] Een endoscopische of chirurgische ingreep is een aanvulling op, en geen vervanging van, gedragsverandering. Patiënten die overwegen een ESG te ondergaan, worden aangeraden dit eerst uitgebreid te bespreken met hun eigen huisarts, die zo nodig kan doorverwijzen naar een gespecialiseerd bariatrisch centrum in Nederland.

Hoe verloopt het herstel na een brace maagverkleining?

De meeste patiënten verlaten het ziekenhuis dezelfde dag of de volgende dag en kunnen na één tot twee weken dagelijkse activiteiten hervatten, met een gefaseerd voedingsschema in de eerste weken.

De meeste patiënten kunnen na een ESG (brace maagverkleining) dezelfde dag of de volgende dag het ziekenhuis verlaten, wat een belangrijk verschil is met klassieke bariatrische chirurgie waarbij een opname van meerdere dagen gebruikelijk is.^[7][3] De eerste dagen na de ingreep zijn klachten zoals misselijkheid, buikpijn en een opgeblazen gevoel veelvoorkomend en worden beschouwd als een normaal onderdeel van het herstelproces.

In de eerste weken na de ingreep geldt een voedingsschema dat in fasen wordt opgebouwd. De exacte opbouw verschilt per behandelcentrum en diëtist in Nederland; het protocol van het eigen behandelteam is leidend. Een gangbaar voorbeeld is:

• Week 1 tot 2: Uitsluitend vloeibare voeding, zoals bouillon en yoghurt

• Week 3 tot 4: Zachte, gepureerde voeding

• Vanaf week 5: Geleidelijke overgang naar vaste voeding in kleine porties

Een diëtist begeleidt de patiënt gedurende dit proces en geeft advies over adequate inname van eiwitten, vitaminen en mineralen. Het risico op voedingstekorten na ESG is doorgaans lager dan na malabsorptieve ingrepen zoals een gastric bypass, maar het beleid rond suppletie en bloedcontroles verschilt per centrum. Bespreek met het behandelend team of en welke suppletie nodig is en wanneer bloedonderzoek wordt gepland. Typische controlemomenten zijn na 3, 6 en 12 maanden, maar dit is centrumafhankelijk.

De meeste mensen kunnen na één tot twee weken hun dagelijkse activiteiten hervatten, maar zwaar lichamelijk werk of intensief sporten wordt de eerste vier tot zes weken afgeraden.^[7] Langdurige follow-up, inclusief regelmatige controles bij de behandelend arts en diëtist, is noodzakelijk om het resultaat te bewaken en complicaties tijdig te signaleren. Klachten die langer aanhouden dan verwacht of verergeren, zoals aanhoudende pijn, koorts, moeite met slikken of tekenen van uitdroging, vereisen contact met de behandelend arts of het behandelcentrum.

Wordt een brace maagverkleining vergoed door de zorgverzekering?

ESG wordt in Nederland niet vergoed vanuit de basisverzekering; patiënten betalen de ingreep doorgaans zelf en dienen vooraf schriftelijke duidelijkheid over de totale kosten te vragen.

Een ESG (brace maagverkleining) wordt in Nederland in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering. Het Zorginstituut Nederland bepaalt welke behandelingen tot het verzekerde pakket behoren op basis van criteria als bewezen effectiviteit, noodzakelijkheid en kosteneffectiviteit.^[13] De endoscopische sleeve gastroplastiek is op dit moment niet opgenomen in het basispakket in Nederland, mede omdat de langetermijngegevens over effectiviteit en veiligheid nog beperkter zijn dan bij gevestigde bariatrische ingrepen.^[11][12] Raadpleeg de website van Zorginstituut Nederland of uw eigen zorgverzekeraar voor de meest actuele informatie over de vergoedingsstatus.

Klassieke bariatrische chirurgie, zoals de laparoscopische sleeve gastrectomie of de Roux-en-Y gastric bypass, kan in Nederland wel in aanmerking komen voor vergoeding vanuit de basisverzekering, maar uitsluitend onder strikte voorwaarden. Deze voorwaarden omvatten onder meer een BMI van 35 kg/m² of hoger met comorbiditeiten, of een BMI van 40 kg/m² of hoger, gecombineerd met aantoonbaar mislukte conservatieve behandeling en een positief advies van een multidisciplinair team. Wanneer vergoeding van toepassing is, geldt in Nederland het eigen risico.

Voor de ESG geldt dat patiënten in Nederland zelf informatie moeten opvragen bij hun zorgverzekeraar over eventuele aanvullende vergoedingen via een aanvullend pakket, al is de kans hierop doorgaans klein. De kosten van de ingreep variëren per centrum en zijn afhankelijk van de inclusie van nazorg en begeleiding.

Patiënten die overwegen deze ingreep te ondergaan, worden geadviseerd vooraf schriftelijke duidelijkheid te vragen over de totale kosten, inclusief follow-upafspraken, voedingssupplementen en eventuele complicatiezorg. De eigen huisarts kan helpen bij het in kaart brengen van de opties en doorverwijzing naar een erkend centrum in Nederland.

Wanneer is het verstandig om een arts te raadplegen?

Raadpleeg direct een arts bij koorts boven 38,5 graden Celsius, aanhoudende hevige buikpijn, tekenen van uitdroging of bloed in braaksel of ontlasting na de ingreep.

Het is verstandig om een arts te raadplegen als iemand overweegt een ESG (brace maagverkleining) te ondergaan, zodat de geschiktheid zorgvuldig beoordeeld kan worden en er geen medische contra-indicaties over het hoofd worden gezien. De eigen huisarts is het juiste eerste aanspreekpunt voor een oriënterend gesprek en kan, indien van toepassing, doorverwijzen naar een gespecialiseerd bariatrisch centrum in Nederland.

Na de ingreep zijn er specifieke situaties waarbij direct contact met de behandelend arts of het behandelcentrum noodzakelijk is:

• Koorts boven 38,5 graden Celsius in de eerste dagen na de ingreep, wat kan wijzen op een infectie of lekkage

• Aanhoudende of hevige buikpijn die niet reageert op de voorgeschreven pijnstilling

• Moeite met slikken of ernstige misselijkheid die langer dan enkele dagen aanhoudt en normale vochtinname verhindert

• Tekenen van uitdroging, zoals een droge mond, donkere urine of duizeligheid

• Bloed in het braaksel of de ontlasting

• Plotselinge kortademigheid of pijn op de borst, wat kan wijzen op een longembolie of andere ernstige complicatie

Bij ernstige klachten buiten kantooruren, zoals hevige pijn of koorts met algehele malaise, is de huisartsenpost het juiste aanspreekpunt voor urgente medische vragen in Nederland. Bij een levensbedreigende situatie, zoals tekenen van een ernstige infectie, shock of plotselinge ernstige kortademigheid, dient direct 112 gebeld te worden.

Ook op de langere termijn is het belangrijk om regelmatig contact te houden met de behandelend arts en diëtist. Signalen zoals onbedoeld gewichtsverlies dat te snel gaat, aanhoudende vermoeidheid of symptomen die kunnen wijzen op voedingstekorten, verdienen tijdige aandacht. Bijwerkingen van medicijnen of supplementen die worden gebruikt in het kader van de behandeling, kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb.^[14][15]

Veelgestelde vragen