Buikvet verliezen door voeding: praktische gids

Buikvet verliezen door voeding is voor veel mensen een belangrijk gezondheidsdoel. Visceraal vet, het diepere buikvet rondom de organen, verhoogt het risico op hart- en vaatziekten en type 2 diabetes aanzienlijk meer dan vet op andere plekken. Gelukkig reageert visceraal vet relatief goed op aanpassingen in het voedingspatroon. In dit artikel leest u welke voeding helpt, hoeveel calorieën en voedingsstoffen van belang zijn, en wanneer professionele begeleiding door een huisarts of diëtist de volgende stap is.

Wat is buikvet en waarom is het gezondheidsrisico groter dan gewoon overgewicht?

Visceraal vet is metabolisch actief en geeft ontstekingsbevorderende stoffen af die de insulinegevoeligheid verminderen en de bloeddruk verhogen, waardoor het risico op hart- en vaatziekten en diabetes groter is dan bij onderhuids vet.

Buikvet, en dan met name het diepere visceraal vet rondom de organen, verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, type 2 diabetes en bepaalde vormen van kanker meer dan onderhuids vet op andere plaatsen in het lichaam.^[21][22] Visceraal vet is metabolisch actief: het geeft ontstekingsbevorderende stoffen en hormonen af die de insulinegevoeligheid verminderen en de bloeddruk kunnen verhogen.^[18][19] Dit onderscheidt het van het subcutane vet dat direct onder de huid zit.

De NHG-standaard Obesitas hanteert de buikomvang als aanvullende maat naast de body-mass-index (BMI). In Nederland worden twee risiconiveaus onderscheiden. Een buikomvang van 80 cm of meer bij vrouwen en 94 cm of meer bij mannen wijst op een verhoogd cardiometabool risico; een buikomvang van 88 cm of meer bij vrouwen en 102 cm of meer bij mannen wijst op een sterk verhoogd risico. De buikomvang wordt gemeten halverwege de onderste rib en de bekkenkam, na een normale uitademing.^[1] Ook mensen met een normaal BMI kunnen een verhoogd risico hebben als de buikomvang te groot is, zoals beschreven in de NHG-standaard Obesitas en op Thuisarts.nl.

Belangrijk is dat buikvet niet los staat van de algehele energiebalans en leefstijl. Factoren zoals slaaptekort, chronische stress, weinig lichaamsbeweging en een voedingspatroon rijk aan bewerkte producten dragen bij aan de ophoping van visceraal vet. Een geïntegreerde aanpak, gericht op voeding, beweging en gedrag, is dan ook de basis van elke behandeling.

Welke voeding helpt bij het verminderen van buikvet?

Een voedingspatroon rijk aan groenten, volkoren granen, peulvruchten en vette vis, en arm aan toegevoegde suikers en bewerkte producten, is geassocieerd met minder visceraal vet.

Een voedingspatroon dat rijk is aan groenten, fruit, peulvruchten, volkoren granen, noten en vette vis en arm aan sterk bewerkte producten, toegevoegde suikers en verzadigd vet, is geassocieerd met minder visceraal vet. Dit patroon sluit aan bij de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum en bij de aanbevelingen in de NHG-standaard Obesitas en de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Er is geen enkel voedingsmiddel dat specifiek buikvet verbrandt; vetverlies treedt op bij een negatieve energiebalans en visceraal vet neemt daarbij vaak relatief snel af.

Concreet zijn de volgende keuzes in lijn met de aanbevelingen van het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad:

• Vezelrijke voeding (volkoren brood, havermout, groenten, peulvruchten, fruit): vezels vertragen de maaglediging, bevorderen een verzadigd gevoel en helpen bloedsuikerschommelingen te beperken. Streef naar minimaal 30 gram vezels per dag.

• Eiwitrijke voeding (vis, gevogelte, eieren, zuivel, peulvruchten): eiwit heeft een hoog verzadigend effect en helpt spiermassa te behouden tijdens gewichtsverlies.

• Beperking van toegevoegde suikers en geraffineerde koolhydraten: suikerhoudende dranken en sterk bewerkte producten bevorderen een positieve energiebalans en zijn geassocieerd met meer visceraal vet.

• Gezonde vetten (olijfolie, avocado, noten): onverzadigde vetten zijn te verkiezen boven verzadigd vet.

• Alcohol beperken: de Gezondheidsraad adviseert bij voorkeur geen alcohol te drinken. Alcohol levert energie zonder voedingswaarde en is geassocieerd met meer visceraal vet.

Duurzame gedragsverandering is effectiever dan kortdurende diëten, zoals de NHG-standaard Obesitas en het Voedingscentrum benadrukken. Kleine, haalbare aanpassingen in het dagelijkse eetpatroon hebben op de lange termijn meer effect dan strenge, tijdelijke restricties.

Hoeveel calorieën en welke voedingsstoffen zijn belangrijk bij buikvet?

Een dagelijks energietekort van circa 500 kilocalorieën, met minimaal 30 gram vezels, 1,0 tot 1,2 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht en maximaal 35% vet, ondersteunt verantwoord gewichtsverlies.

Een energietekort ten opzichte van de persoonlijke energiebehoefte is nodig voor gewichtsverlies, wat ook bijdraagt aan vermindering van visceraal vet. Als vuistregel wordt vaak een tekort van ongeveer 500 kilocalorieën per dag gehanteerd, wat gemiddeld kan leiden tot een gewichtsverlies van circa 0,5 kg per week.^[1][16] In de praktijk verschilt dit sterk per persoon door verschillen in leeftijd, geslacht, lichaamsgewicht, activiteitsniveau en metabole aanpassing. Een diëtist kan helpen bij het berekenen van een realistisch en veilig tekort dat past bij de individuele situatie.

Wat betreft de verdeling van voedingsstoffen gelden de volgende richtlijnen, gebaseerd op de aanbevelingen van het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad:

• Koolhydraten: bij voorkeur uit volkoren bronnen en groenten; beperk toegevoegde suikers tot maximaal 10% van de totale energie-inname.

• Eiwitten: een inname van 1,0 tot 1,2 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag kan spierbehoud tijdens gewichtsverlies ondersteunen.^[26][27] Bij chronische nierschade is voorzichtigheid geboden; raadpleeg hiervoor een arts of diëtist.

• Vetten: maximaal 35% van de totale energie-inname, met nadruk op onverzadigde vetten; beperk verzadigd vet tot minder dan 10%.

• Vezels: streef naar minimaal 30 gram per dag via groenten, fruit, peulvruchten en volkoren producten.

Verschillende maaltijdpatronen, zoals drie maaltijden per dag of tijdgebonden eten, kunnen werken mits ze vol te houden zijn en passen bij de persoonlijke situatie. Er is geen eenduidig bewijs dat één patroon voor iedereen het beste is. Kies water of ongezoete dranken ter vervanging van suikerhoudende dranken; dit helpt de energie-inname te beperken.

Wanneer is voeding alleen niet genoeg en wat zijn de volgende stappen?

Bij onvoldoende resultaat na drie tot zes maanden of bij een BMI boven 30 is raadpleging van de huisarts aangewezen voor een gecombineerde leefstijlinterventie of verdere doorverwijzing.

Wanneer aanpassingen in voeding en leefstijl na drie tot zes maanden onvoldoende resultaat geven, of wanneer er sprake is van een BMI boven 30 kg/m² of een BMI boven 27 kg/m² met comorbiditeiten zoals type 2 diabetes of hypertensie, is het raadzaam de eigen huisarts te raadplegen voor een uitgebreidere beoordeling. De NHG-standaard Obesitas beschrijft een gestructureerde aanpak waarbij de huisarts, praktijkondersteuner en eventueel een diëtist of psycholoog samenwerken in een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI).

In Nederland wordt een gecombineerde leefstijlinterventie onder bepaalde voorwaarden vergoed vanuit de basisverzekering.^[5] De eigen huisarts kan beoordelen of iemand in aanmerking komt en een verwijzing verzorgen. Voor mensen met ernstig overgewicht en onvoldoende resultaat na intensieve leefstijlbegeleiding kan de huisarts doorverwijzen naar een internist of bariatrisch centrum.

Medicamenteuze behandeling van overgewicht is in Nederland alleen beschikbaar op recept en na een medische beoordeling. De Europese Commissie heeft op basis van een EMA-advies geneesmiddelen zoals semaglutide (Wegovy) en tirzepatide (Mounjaro) goedgekeurd als aanvulling op leefstijlinterventie bij volwassenen met obesitas of overgewicht met gewichtsgerelateerde comorbiditeiten.^[8][9] Autorisatie door de Europese Commissie of het CBG staat niet gelijk aan een vergoedingsbesluit. Het Zorginstituut Nederland bepaalt de vergoedingsvoorwaarden binnen de Nederlandse basisverzekering; raadpleeg het actuele standpunt van het Zorginstituut Nederland of uw zorgverzekeraar voor de huidige situatie, omdat de vergoedingsstatus kan wijzigen.

Deze geneesmiddelen kennen belangrijke risico's en waarschuwingen die in de officiële productinformatie (SmPC/EPAR, beschikbaar via de CBG-Geneesmiddeleninformatiebank en het EMA) zijn vastgelegd. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn maag-darmklachten zoals misselijkheid, braken, diarree en obstipatie.^[9][11] Andere aandachtspunten uit de productinformatie zijn onder meer: tekenen van acute pancreatitis (aanhoudende ernstige buikpijn, al dan niet uitstralend naar de rug), waarvoor de behandeling gestaakt dient te worden bij verdenking; een verhoogd risico op hypoglykemie bij gelijktijdig gebruik van sulfonylureumderivaten of insuline; galblaasproblemen (cholelithiase); vertraagde maaglediging met aspiratierisico bij anesthesie; en voor semaglutide specifiek een waarschuwing voor diabetische retinopathie en niet-arteritische anterieure ischemische optische neuropathie (NAION).^[12][13] De volledige bijsluiter en SmPC zijn te raadplegen via de CBG-Geneesmiddeleninformatiebank. Vermoedelijke bijwerkingen van geneesmiddelen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb.

Bij acute klachten zoals ernstige buikpijn, kortademigheid of pijn op de borst dient men 112 te bellen. Voor dringende vragen buiten kantooruren is de huisartsenpost beschikbaar. Voor niet-urgente vragen is de eigen huisarts het juiste aanspreekpunt.

Frequently Asked Questions