CBD Olie en Bloedsuikerspiegel: Risico's

CBD olie en bloedsuikerspiegel is een combinatie die steeds vaker vragen oproept, vooral bij mensen met diabetes. CBD-olie wordt veel verkocht als voedingssupplement, maar de wetenschappelijke onderbouwing voor een directe werking op glucose is vooralsnog beperkt. Wat wel vaststaat, is dat CBD leverenzymen kan remmen die betrokken zijn bij de afbraak van diabetesmedicatie, wat indirect de bloedsuikerregulatie kan beïnvloeden. Dit artikel legt uit wat er bekend is, welke risico's er zijn en wanneer u een arts moet raadplegen.

Wat is CBD-olie en hoe werkt het in het lichaam?

CBD-olie bevat cannabidiol uit de hennepplant en werkt via het endocannabinoïdesysteem. Het is geen geregistreerd geneesmiddel als voedingssupplement en valt in de EU onder de novel-foodverordening.

CBD-olie is een product dat cannabidiol (CBD) bevat, een stof die wordt gewonnen uit de hennepplant (Cannabis sativa). CBD is niet bedwelmend en maakt niet 'high', in tegenstelling tot THC (tetrahydrocannabinol).^[12][13] CBD kan echter wel effecten hebben op stemming of alertheid en is in die zin niet volledig zonder werking op het centrale zenuwstelsel.

In het lichaam werkt CBD via het endocannabinoïdesysteem, een netwerk van receptoren (CB1 en CB2) dat betrokken is bij onder andere pijnregulatie, ontstekingsreacties, stemming en stofwisseling.^[16][17] CBD bindt niet direct aan deze receptoren, maar beïnvloedt ze indirect en werkt ook op andere signaalpaden, zoals serotonine- en TRPV1-receptoren.^[14][15]

De juridische status van CBD-producten in Nederland is complex. CBD-olie wordt vaak verkocht als voedingssupplement onder de Warenwet, waarop de NVWA toezicht houdt. Op Europees niveau valt CBD-extract echter onder de EU-novel-foodverordening (Verordening (EU) 2015/2283). Producten die CBD bevatten, zijn zonder een geldige novel-foodtoelating formeel niet toegestaan als levensmiddel in de EU; de EFSA voert momenteel een veiligheidsbeoordeling uit. Of een CBD-product als geneesmiddel wordt geclassificeerd, hangt af van zowel de presentatie als de farmacologische functie, niet uitsluitend van het maken van medische claims.

Het enige geneesmiddel op basis van CBD dat in de Europese Unie een officiële handelsvergunning heeft, is Epidyolex (cannabidiol), dat door de Europese Commissie is goedgekeurd op basis van een positief advies van het EMA, voor de behandeling van bepaalde ernstige vormen van epilepsie. De productinformatie (SmPC en bijsluiter) is raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank. Vrij verkrijgbare CBD-olie is een ander product met een andere juridische status.

De kwaliteit, zuiverheid en concentratie van CBD-olie kunnen sterk variëren tussen producten. Onderzoek van de NVWA en het RIVM heeft aangetoond dat de werkelijke CBD-concentratie soms sterk afwijkt van wat op het etiket staat, en dat sommige producten sporen van THC bevatten. Er geldt geen uniforme farmaceutische standaard voor voedingssupplementen.

Kan CBD-olie invloed hebben op je bloedsuikerspiegel?

Er is geen voldoende bewijs dat CBD-olie de bloedsuikerspiegel direct klinisch relevant beïnvloedt. Indirect kan CBD via remming van leverenzymen de werking van bloedsuikerverlagende medicatie veranderen.

Er is op dit moment geen wetenschappelijk bewijs van voldoende kwaliteit om te concluderen dat CBD-olie de bloedsuikerspiegel bij mensen op een klinisch relevante manier verlaagt of verhoogt. Dierexperimenteel onderzoek en enkele kleine humane studies suggereren dat CBD mogelijk invloed heeft op insulinegevoeligheid en ontstekingsprocessen die een rol spelen bij diabetes type 2, maar deze bevindingen zijn nog niet bevestigd in grote, gecontroleerde klinische studies bij mensen.^[18]

Het Farmacotherapeutisch Kompas en de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 noemen CBD-olie niet als behandeloptie voor de regulatie van de bloedsuikerspiegel. Er is dan ook geen officiële aanbeveling van Nederlandse of Europese gezondheidsautoriteiten om CBD-olie te gebruiken voor dit doel.

Wat wel bekend is, is dat CBD de werking van leverenzymen kan beïnvloeden, met name CYP3A4, CYP2C9 en CYP2C19.^[19][20] Deze enzymen spelen een centrale rol bij de afbraak van veel geneesmiddelen, waaronder diverse bloedsuikerverlagende middelen. De klinische relevantie van deze remming verschilt per geneesmiddel. Dit betekent dat CBD-olie indirect de bloedspiegels van andere medicijnen kan veranderen, wat gevolgen kan hebben voor de bloedsuikerregulatie. Dit is een farmacologisch mechanisme dat serieus genomen moet worden, ook al gaat het niet om een directe werking op glucose.

Mensen met diabetes die overwegen CBD-olie te gebruiken, doen er verstandig aan dit altijd eerst te bespreken met hun behandelend arts of apotheker.

Welke risico's en bijwerkingen zijn er bij gebruik van CBD-olie?

Bekende bijwerkingen zijn vermoeidheid, diarree, misselijkheid en verhoogde leverenzymwaarden. De kwaliteit van vrij verkrijgbare CBD-olie is niet gegarandeerd en producten kunnen sporen van THC bevatten.

CBD-olie kan bijwerkingen veroorzaken, waaronder vermoeidheid, diarree, veranderingen in eetlust en gewicht, en misselijkheid. Deze bijwerkingen zijn voornamelijk gedocumenteerd in studies met het geneesmiddel Epidyolex, maar kunnen ook optreden bij gebruik van vrij verkrijgbare CBD-producten, afhankelijk van de dosis en de individuele gevoeligheid.

Een belangrijk risico is de mogelijke invloed op leverfuncties. Volgens de SmPC van Epidyolex zijn verhoogde leverenzymwaarden waargenomen, met name bij hogere doseringen en bij gelijktijdig gebruik van andere geneesmiddelen die de lever belasten, zoals valproaat.^[1][4] Voor mensen die al leveraandoeningen hebben of andere geneesmiddelen gebruiken die door de lever worden afgebroken, is dit extra relevant.

Daarnaast is de kwaliteit van vrij verkrijgbare CBD-olie niet gegarandeerd. Onderzoek van de NVWA en het RIVM heeft aangetoond dat de werkelijke CBD-concentratie soms sterk afwijkt van wat op het etiket staat, en dat sommige producten sporen van THC bevatten. THC-sporen kunnen leiden tot onbedoelde effecten zoals duizeligheid of verminderde rijvaardigheid. Een direct effect van THC-sporen op de bloedsuikerspiegel is niet goed onderbouwd en wordt hier niet gesuggereerd.

Bijwerkingencentrum Lareb verzamelt meldingen van bijwerkingen van geneesmiddelen en supplementen in Nederland; mensen die vermoeden een bijwerking te ervaren na gebruik van CBD-olie, kunnen dit daar melden via lareb.nl.

Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, wordt het gebruik van CBD-olie afgeraden vanwege onvoldoende veiligheidsgegevens.^[10][1] Ook voor kinderen en jongeren is voorzichtigheid geboden.

Mag je CBD-olie combineren met diabetesmedicatie?

Combinatie is niet zonder risico: CBD remt CYP2C9 en CYP3A4, waardoor sulfonylureumderivaten en bepaalde DPP-4-remmers hogere bloedspiegels kunnen bereiken en hypoglykemie kan optreden.

Het combineren van CBD-olie met diabetesmedicatie is niet zonder risico en vereist altijd overleg met een arts of apotheker. CBD remt bepaalde leverenzymen, met name CYP3A4, CYP2C9 en CYP2C19, die betrokken zijn bij de afbraak van diverse geneesmiddelen. Bij remming van deze enzymen stijgen de bloedspiegels van geneesmiddelen die via deze enzymen worden afgebroken doorgaans; een daling vergt andere mechanismen (zoals inductie) die voor CBD minder goed zijn aangetoond.

Diabetesmedicijnen waarbij CYP-gemedieerde interacties het meest relevant zijn:

• Sulfonylureumderivaten (zoals glibenclamide en gliclazide, gemetaboliseerd via CYP2C9): een hogere bloedspiegel kan het risico op hypoglykemie (te lage bloedsuiker) vergroten.^[5][22]

• Gliniden en bepaalde DPP-4-remmers (zoals saxagliptine, gemetaboliseerd via CYP3A4): ook hier kan remming leiden tot hogere bloedspiegels.^[23][24]

Metformine wordt hoofdzakelijk renaal geklaard en heeft weinig CYP-gemedieerd metabolisme; het interactierisico via dit mechanisme is voor metformine gering.^[6] GLP-1-receptoragonisten en SGLT2-remmers kennen doorgaans ook weinig CYP-interacties, al blijft overleg met de apotheker altijd zinvol.

Naast diabetesmedicatie gebruiken mensen met diabetes vaak ook andere geneesmiddelen, zoals bepaalde statines of bloeddrukverlagende middelen, die eveneens via CYP3A4 of CYP2C9 worden gemetaboliseerd. Deze zijn geen diabetesmedicijnen, maar interacties zijn ook daar mogelijk en verdienen aandacht.

De interactie met insuline is minder goed onderzocht via CYP-mechanismen, maar onverwachte veranderingen in de bloedsuikerspiegel zijn niet uitgesloten als andere processen in het lichaam worden beïnvloed.

Het Farmacotherapeutisch Kompas en apotheek.nl bieden informatie over bekende interacties van cannabidiol met specifieke geneesmiddelen. De apotheker kan via het medicatiebewakingssysteem controleren of er bekende interacties zijn met de actuele medicatie. Start of stop CBD-olie nooit zonder overleg met arts of apotheker, en overweeg extra glucosemonitoring in de opstartfase. Zelfmedicatie met CBD-olie naast diabetesmedicatie zonder medisch overleg wordt sterk afgeraden.

Wanneer is het verstandig om een arts te raadplegen?

Raadpleeg altijd een arts voor u start met CBD-olie naast diabetesmedicatie. Onverwachte bloedsuikerschommelingen, hypoglykemiesymptomen of tekenen van leverproblemen vereisen direct medisch contact.

Iedereen met diabetes die overweegt CBD-olie te gebruiken, doet er verstandig aan dit van tevoren te bespreken met de eigen huisarts of diabetesverpleegkundige. Dit geldt ook als iemand al CBD-olie gebruikt en daarna is gestart met diabetesmedicatie, of andersom. De huisarts kan de individuele situatie beoordelen, rekening houdend met de actuele medicatie, de bloedsuikerregulatie en eventuele andere aandoeningen.

Er zijn situaties waarbij contact met een arts extra urgent is:

• Onverwachte schommelingen in de bloedsuikerspiegel na het starten of stoppen van CBD-olie, ook als de diabetesmedicatie niet is veranderd.

• Symptomen die kunnen wijzen op een te lage bloedsuiker (hypoglykemie), zoals trillen, zweten, hartkloppingen of verwardheid. Volgens de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 en de informatie op Thuisarts.nl is de eerste stap bij een milde of matige hypo (bloedsuiker onder ongeveer 3,9 mmol/L met klachten) het innemen van snelwerkende koolhydraten, zoals druivensuiker of een glas vruchtensap.^[8][9] Bel 112 alleen als iemand buiten bewustzijn raakt, een insult krijgt of niet meer zelf kan slikken en behandeld worden.

• Klachten die kunnen wijzen op leverproblemen, zoals geelzucht, donkere urine of aanhoudende vermoeidheid.

• Bijwerkingen die niet vanzelf overgaan, zoals ernstige diarree, sterke vermoeidheid of misselijkheid.

Voor niet-spoedeisende vragen buiten kantooruren is in Nederland de huisartsenpost bereikbaar. De eigen huisarts is het eerste aanspreekpunt voor vragen over het gebruik van supplementen in combinatie met chronische aandoeningen zoals diabetes.

Het is ook zinvol om te weten dat in Nederland online aanbieders van geneesmiddelen geregistreerd moeten zijn bij het CIBG; het register is te raadplegen via aanbiedersmedicijnen.nl. CBD-olie als voedingssupplement valt hier niet onder, maar dit illustreert het belang van kritisch kijken naar de betrouwbaarheid van de aanbieder bij aankoop van gezondheidsproducten.

Veelgestelde vragen