Fibromyalgie en bloedsuikerspiegel: het verband

Fibromyalgie en bloedsuikerspiegel worden steeds vaker in verband gebracht, maar wat is er werkelijk bekend over dit verband? Fibromyalgie is een chronisch pijnsyndroom waarbij centrale sensitisatie een sleutelrol speelt. Hoewel fibromyalgie zelf geen directe oorzaak is van bloedsuikerproblemen, kunnen chronische pijn, slaaptekort en verminderde beweging indirect de glucoseregulatie beïnvloeden. In dit artikel leest u wat de wetenschap zegt, welke klachten overlappen en wanneer het verstandig is uw bloedsuiker te laten controleren.

Wat is het verband tussen fibromyalgie en bloedsuikerspiegel?

Er is geen bewezen oorzakelijk verband, maar chronische pijn en slaaptekort bij fibromyalgie kunnen via stresshormonen zoals cortisol indirect de bloedsuikerregulatie beïnvloeden.

Er is geen officieel vastgesteld oorzakelijk verband tussen fibromyalgie en een verstoorde bloedsuikerspiegel, maar beide aandoeningen komen regelmatig samen voor en delen een aantal onderliggende mechanismen. Fibromyalgie is een chronisch pijnsyndroom dat gekenmerkt wordt door wijdverspreide spierpijn, vermoeidheid en slaapproblemen, zonder aantoonbare weefselschade.^[10][11] De exacte oorzaak is nog niet volledig opgehelderd, maar centrale sensitisatie, waarbij het zenuwstelsel pijnsignalen versterkt verwerkt, speelt een centrale rol.^[5][10] Thuisarts.nl en de richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Reumatologie (NVR) bieden een uitgebreide beschrijving van de aandoening.

Chronische pijn en slaaptekort, beide kenmerkend voor fibromyalgie, kunnen via stresshormonen zoals cortisol indirect invloed uitoefenen op de bloedsuikerregulatie. Verhoogde cortisolspiegels stimuleren de afgifte van glucose uit de lever en kunnen de gevoeligheid van cellen voor insuline verminderen.^[16] Bij sommige mensen met fibromyalgie kan deze chronische stressrespons de bloedsuiker enigszins beïnvloeden; dit is echter geen wetmatigheid en verschilt sterk per persoon.

Daarnaast is er in wetenschappelijke literatuur een associatie beschreven tussen fibromyalgie en het metabool syndroom, een cluster van risicofactoren waaronder verhoogde bloedsuiker, overgewicht en hoge bloeddruk.^[13] Het is echter belangrijk te benadrukken dat een associatie geen oorzakelijk verband bewijst. Mensen met fibromyalgie die zich zorgen maken over hun bloedsuiker, kunnen het beste overleggen met hun huisarts voor een gerichte beoordeling.

Kan fibromyalgie invloed hebben op hoe je lichaam suiker verwerkt?

Fibromyalgie kan indirect de glucoseverwerking beïnvloeden via slaaptekort, chronische pijn en verminderde beweging, die alle de insulinegevoeligheid verlagen.

Fibromyalgie kan indirect de glucoseverwerking beïnvloeden, voornamelijk via de effecten van chronische pijn, slaapstoornis en verminderde lichamelijke activiteit op de insulinegevoeligheid. Insuline is het hormoon dat cellen helpt glucose op te nemen uit het bloed. Wanneer cellen minder goed reageren op insuline, spreekt men van insulineresistentie, een toestand die kan leiden tot een verhoogde bloedsuikerspiegel. Niet iedereen met fibromyalgie ontwikkelt insulineresistentie; of dit optreedt hangt sterk af van individuele factoren zoals gewicht, slaapkwaliteit en mate van lichamelijke activiteit.

Slaaptekort, een veelvoorkomende klacht bij fibromyalgie, is een bekende factor die de insulinegevoeligheid negatief kan beïnvloeden.^[14][15] Bovendien leidt chronische pijn tot een verhoogde activiteit van het sympathische zenuwstelsel en een hogere productie van stresshormonen, wat de bloedsuiker verder kan ontregelen.

Verminderde lichaamsbeweging, die bij fibromyalgie vaak optreedt door pijn en vermoeidheid, draagt eveneens bij aan een lagere insulinegevoeligheid. Spierweefsel is een van de belangrijkste plaatsen waar glucose wordt opgenomen, en minder spieractiviteit betekent minder glucoseopname.^[1] Dit is geen directe werking van fibromyalgie op de alvleesklier of insulineproductie, maar een indirect gevolg van de leefstijlbeperkingen die de aandoening met zich meebrengt.

Het is van belang te vermelden dat fibromyalgie zelf niet als oorzaak van diabetes mellitus wordt beschouwd. Mensen met fibromyalgie die ook andere risicofactoren hebben voor diabetes, zoals overgewicht, een positieve familiegeschiedenis of een hogere leeftijd, verdienen echter extra aandacht voor hun glucosestofwisseling. Daarnaast kunnen bepaalde geneesmiddelen, zoals corticosteroïden, de bloedsuiker verhogen; dit is iets om in Nederland met de eigen huisarts te bespreken als het van toepassing is.

Welke klachten overlappen bij fibromyalgie en bloedsuikerproblemen?

Vermoeidheid, concentratieproblemen en tintelingen komen voor bij zowel fibromyalgie als bloedsuikerstoornissen; bloedonderzoek via de huisarts is nodig om de oorzaak vast te stellen.

Vermoeidheid, concentratieproblemen en tintelingen in handen en voeten zijn klachten die zowel bij fibromyalgie als bij verstoorde bloedsuikerspiegels kunnen voorkomen, wat de diagnostiek kan bemoeilijken. De overeenkomende klachten maken het soms lastig om te bepalen welke aandoening verantwoordelijk is voor een bepaalde klacht.

Bij fibromyalgie is de zogenoemde "fibromist" of cognitieve waas een veelgehoorde klacht: moeite met concentreren, vergeetachtigheid en mentale traagheid. Vergelijkbare klachten kunnen optreden bij hypoglykemie (een te lage bloedsuiker) of bij langdurig verhoogde bloedsuikerwaarden. Tintelingen en gevoelloosheid in de ledematen worden bij fibromyalgie toegeschreven aan centrale sensitisatie, maar kunnen ook wijzen op small-fiber-neuropathie of perifere neuropathie als gevolg van langdurig verhoogde bloedsuiker. Bij progressieve uitvalsverschijnselen, asymmetrische klachten of objectieve sensibiliteitsstoornissen is het raadzaam dit in Nederland met de huisarts te bespreken, die zo nodig kan verwijzen.

Andere overeenkomende klachten zijn:

• Vermoeidheid: zowel bij fibromyalgie als bij diabetes mellitus type 2 een prominente klacht

• Slaapproblemen: frequent bij fibromyalgie; nachtelijke hypoglykemie is een aparte oorzaak van slaapverstoring, maar dit speelt vooral bij mensen met diabetes die insuline of sulfonylureumderivaten gebruiken^[4]

• Hoofdpijn: kan optreden bij beide aandoeningen

• Stemmingswisselingen: depressieve klachten komen voor bij fibromyalgie en bij ontregelde bloedsuiker

Omdat de klachten zo sterk overlappen, is het raadzaam om bij twijfel altijd een arts te raadplegen. Alleen een gerichte anamnese, lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek kunnen uitsluitsel geven over de onderliggende oorzaak van de klachten.

Voeding, beweging en bloedsuiker bij fibromyalgie

Beperking van geraffineerde koolhydraten en geleidelijk opgebouwde beweging ondersteunen zowel de pijnbeheersing bij fibromyalgie als een stabiele bloedsuikerspiegel.

Een evenwichtig voedingspatroon en aangepaste lichaamsbeweging zijn bij fibromyalgie zinvol, zowel voor het beheersen van pijnklachten als voor het ondersteunen van een stabiele bloedsuikerspiegel. De NVR-richtlijn Fibromyalgie en de informatie op Thuisarts.nl benadrukken het belang van actief blijven en het vermijden van langdurige rust. De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 beschouwt voeding en beweging als hoekstenen van behandeling bij glucoseregulatieproblemen.^[2]

Voor de bloedsuiker kan het gunstig zijn om:

• Geraffineerde suikers en sterk bewerkte koolhydraten te beperken, omdat deze de bloedsuiker snel laten stijgen en dalen, wat vermoeidheid en stemmingswisselingen kan versterken

• Regelmatig te eten, om grote schommelingen in de bloedsuiker te voorkomen; of tussendoortjes zinvol zijn, verschilt per persoon en is maatwerk dat een diëtist kan beoordelen

• Voldoende groenten, peulvruchten en volkoren producten te eten, die de bloedsuiker geleidelijker laten stijgen door hun vezelgehalte, conform de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum

Bewegen is bij fibromyalgie een uitdaging vanwege pijn en vermoeidheid, maar ook lichte vormen van beweging zoals wandelen, zwemmen of yoga kunnen de insulinegevoeligheid verbeteren en bijdragen aan een betere pijnbeheersing. Conform de Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad is het verstandig om activiteit geleidelijk op te bouwen, bij voorkeur met begeleiding van een fysiotherapeut met ervaring in fibromyalgie.

Alcohol en cafeïne kunnen bij sommige mensen met fibromyalgie klachten verergeren en hebben ook invloed op de bloedsuikerregulatie. Overleg met een diëtist in Nederland kan helpen om een voedingspatroon te vinden dat past bij de individuele situatie.

Wanneer is het verstandig om je bloedsuiker te laten controleren?

Bloedsuikercontrole via de huisarts is verstandig bij risicofactoren zoals overgewicht, familiegeschiedenis van diabetes, leeftijd boven 45 jaar of klachten als toegenomen dorst en frequent plassen.

Het is verstandig om de bloedsuiker te laten controleren wanneer iemand met fibromyalgie ook andere risicofactoren voor diabetes mellitus heeft, zoals overgewicht, een familielid met diabetes, een leeftijd boven de 45 jaar, of een voorgeschiedenis van zwangerschapsdiabetes.^[2] De huisarts kan op basis van een gesprek en eenvoudig bloedonderzoek beoordelen of nader onderzoek nodig is.

Daarnaast zijn er specifieke klachten die aanleiding kunnen geven tot bloedsuikercontrole, ook bij mensen met fibromyalgie:

• Toegenomen dorst en frequent plassen, wat kan wijzen op een verhoogde bloedsuiker

• Onverklaard gewichtsverlies

• Wazig zien of terugkerende infecties, zoals blaasontsteking of schimmelinfecties

• Ernstige vermoeidheid die niet past bij het gebruikelijke fibromyalgiepatroon

In Nederland kan de huisarts een nuchtere bloedglucosemeting of een HbA1c-bepaling aanvragen. Bloedglucose wordt in Nederland uitgedrukt in mmol/L. HbA1c wordt in Nederland gerapporteerd in mmol/mol; conform de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 geldt een waarde van 48 mmol/mol of hoger als diagnostische drempel voor diabetes, maar de interpretatie en eventuele herhaling van de meting verlopen altijd via de huisarts.^[2][3] Het HbA1c geeft een beeld van de gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen twee tot drie maanden en is een betrouwbare maat voor de glucoseregulatie op langere termijn.^[2]

Bij acute klachten zoals ernstige duizeligheid, hartkloppingen of bewustzijnsverlies, die kunnen passen bij een ernstige hypoglykemie, dient men 112 te bellen. Voor niet-spoedeisende vragen buiten kantooruren is de huisartsenpost beschikbaar. Voor reguliere controle en begeleiding is de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt. Bijwerkingen van eventuele medicatie kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb.

Frequently Asked Questions