Gastric Sleeve Operatie: ingreep, herstel en risico's

Een gastric sleeve operatie is een veelgekozen bariatrische ingreep waarbij 75 tot 80 procent van de maag permanent wordt verwijderd. Wat overblijft is een smalle, buisvormige maag die snel een verzadigingsgevoel geeft. In Nederland wordt de ingreep uitgevoerd binnen een multidisciplinair traject in erkende bariatrische centra. In dit artikel leest u wat de operatie inhoudt, voor wie zij geschikt is, hoe het herstel verloopt en welke risico's en bijwerkingen u kunt verwachten.

Wat houdt een gastric sleeve operatie precies in?

Bij een gastric sleeve wordt 75 tot 80 procent van de maag verwijderd, zodat een smalle buisvormige maag overblijft die snel verzadiging geeft en minder hongerhormoon aanmaakt.

Bij een gastric sleeve operatie wordt ongeveer 75 tot 80 procent van de maag chirurgisch verwijderd, zodat er een smalle, buisvormige maag overblijft die qua vorm op een mouw (sleeve) lijkt.^[6] De ingreep staat ook wel bekend als een maagverkleining of sleeve gastrectomie. Door het kleinere maagvolume voelt een patiënt na een kleine hoeveelheid voedsel al snel een verzadigingsgevoel. Daarnaast wordt een deel van de maagwand verwijderd dat het hormoon ghreline aanmaakt; dit wordt beschouwd als een van de mechanismen die bijdragen aan een verminderd hongergevoel na de operatie, al is de exacte bijdrage hiervan nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.

De ingreep is in Nederland een van de meest uitgevoerde bariatrische ingrepen, naast de maagbypass. Anders dan bij een maagband wordt er geen vreemd lichaam ingebracht, en anders dan bij een maagbypass wordt de darmpassage niet omgeleid. De maag wordt permanent verkleind: het verwijderde deel groeit niet terug.

De gastric sleeve wordt in Nederland uitsluitend uitgevoerd in ziekenhuizen of klinieken die zijn erkend voor bariatrische chirurgie. De behandeling maakt deel uit van een multidisciplinair traject, waarbij een internist, diëtist, psycholoog en chirurg betrokken zijn. De beslissing om een operatie te ondergaan wordt altijd in overleg met het behandelteam genomen, na een uitgebreide voorbereiding. Meer informatie over de ingreep is te vinden via Thuisarts.nl en de richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) over chirurgische behandeling van obesitas.

Voor wie is deze maagverkleiningsoperatie geschikt?

De ingreep is geschikt voor volwassenen met een BMI van 40 of hoger, of een BMI van 35 of hoger met ernstige comorbiditeit zoals diabetes type 2 of slaapapneu, na een multidisciplinaire beoordeling.

Een gastric sleeve operatie komt in Nederland in aanmerking voor volwassenen met een body mass index (BMI) van 40 of hoger, of een BMI van 35 of hoger in combinatie met ernstige aan obesitas gerelateerde aandoeningen. Voorbeelden van zulke aandoeningen zijn diabetes mellitus type 2, obstructief slaapapneu of ernstige artrose met mobiliteitsbeperking. Deze criteria zijn vastgelegd in de richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) en de PON Zorgstandaard Obesitas.

Voorwaarden voor de ingreep zijn onder meer:

• Aantoonbaar langdurig overgewicht (doorgaans minimaal vijf jaar)

• Eerdere pogingen tot gewichtsreductie via dieet, leefstijlprogramma en eventueel medicatie zijn onvoldoende gebleken

• Psychologische geschiktheid: er mag geen onbehandelde eetstoornis of ernstige psychiatrische aandoening aanwezig zijn

• Motivatie en begrip voor de levenslange gedragsverandering die na de operatie noodzakelijk is

• Rookstop: de meeste erkende centra in Nederland vereisen dat patiënten voor de operatie zijn gestopt met roken

De ingreep is in het algemeen niet geschikt voor mensen met ernstige gastro-oesofageale refluxziekte (GERD), omdat een gastric sleeve deze klachten kan verergeren of nieuwe klachten kan veroorzaken. In dat geval kan een maagbypass een beter alternatief zijn, afhankelijk van onder meer endoscopische bevindingen. Die afweging wordt altijd individueel en multidisciplinair gemaakt door het behandelteam.

In Nederland valt bariatrische chirurgie onder de basisverzekering, mits aan de gestelde criteria is voldaan en het traject via een erkend centrum verloopt, conform de voorwaarden van Zorginstituut Nederland.^[1][2] Patiënten betalen wel het eigen risico. Zorgverzekeraars kunnen aanvullende eisen stellen aan het zorgtraject of het centrum. Het is raadzaam vooraf contact op te nemen met de eigen zorgverzekeraar om de vergoedingsvoorwaarden te bevestigen.

Hoe verloopt de ingreep en wat is de hersteltijd?

De laparoscopische operatie duurt 60 tot 90 minuten; patiënten liggen twee tot drie dagen in het ziekenhuis en kunnen na twee tot vier weken lichte activiteiten hervatten.

De gastric sleeve operatie wordt in Nederland vrijwel altijd laparoscopisch uitgevoerd, wat betekent dat de chirurg via kleine sneetjes in de buikwand werkt met behulp van een camera en speciale instrumenten. De operatie duurt gemiddeld 60 tot 90 minuten en vindt plaats onder algehele narcose.^[6] Na de ingreep blijft de patiënt doorgaans twee tot drie dagen in het ziekenhuis ter observatie.^[6]

De hersteltijd na een gastric sleeve varieert per persoon, maar de meeste mensen kunnen na twee tot vier weken lichte activiteiten hervatten. Zwaar lichamelijk werk of intensief sporten wordt doorgaans afgeraden gedurende de eerste zes weken. De wonden van de kijkgaatjes zijn klein en genezen relatief snel.

Het voedingspatroon wordt na de operatie stapsgewijs opgebouwd. De exacte opbouw verschilt per erkend bariatrisch centrum in Nederland; het protocol van het eigen behandelcentrum is leidend. Een veelgebruikte globale opbouw is:

• Week 1 tot 2: uitsluitend vloeibare voeding

• Week 3 tot 4: zachte, gepureerde voeding

• Vanaf week 5 tot 6: geleidelijke overgang naar vaste voeding in kleine porties

Een diëtist begeleidt dit proces intensief. Levenslange suppletie van vitaminen en mineralen is na een gastric sleeve noodzakelijk, omdat de opname van voedingsstoffen verandert.^[9] Doorgaans gaat het om een bariatriespecifieke multivitamine en mineraalpreparaat, vitamine B12 (vaak in een hogere orale dosering of parenterale vorm), vitamine D, ijzer en foliumzuur. Het suppletiebeleid wordt vastgesteld door het behandelend centrum, conform de NVvH-richtlijn.

Regelmatige controles blijven ook op de lange termijn belangrijk. Gebruikelijk is controle na ongeveer 3, 6 en 12 maanden en daarna jaarlijks. Bij deze controles worden bloedwaarden bepaald, waaronder hemoglobine, ferritine, vitamine B12, foliumzuur, vitamine D en calcium. De huisarts of het bariatrisch centrum kan ook medicatie die de patiënt al gebruikte opnieuw beoordelen, omdat dosering of noodzaak na gewichtsverlies kan veranderen.

Belangrijke leefregels na de operatie zijn onder meer: niet roken, terughoudendheid met alcohol (het risico op alcoholproblemen is na bariatrische chirurgie verhoogd), en het uitstellen van een zwangerschap met ten minste 12 tot 18 maanden na de operatie.^[10] Vrouwen in de vruchtbare leeftijd wordt geadviseerd tijdig met hun arts over anticonceptie te spreken.

Welke risico's en bijwerkingen zijn er na een gastric sleeve?

Korte termijn risico's zijn bloedingen, infecties en staple line leakage; op lange termijn kunnen reflux, voedingstekorten, galstenen en gewichtstoename optreden.

Een gastric sleeve operatie brengt, zoals elke chirurgische ingreep, risico's met zich mee, zowel op korte als op lange termijn. Op korte termijn kunnen zich complicaties voordoen zoals bloedingen, infecties, trombose of een lekkage langs de hechting van de maag (staple line leakage). Dit laatste is een ernstige complicatie die onmiddellijke medische aandacht vereist. Bij plotselinge hevige buikpijn, hoge koorts of een algemeen ernstig ziek gevoel in de dagen na de operatie moet direct 112 worden gebeld of moet men direct naar de spoedeisende hulp gaan. Voor minder acute klachten na de operatie is het eigen bariatrisch centrum of, buiten kantooruren, de huisartsenpost het juiste aanspreekpunt.

Op langere termijn kunnen de volgende bijwerkingen en complicaties optreden:

• Refluxklachten (GERD): een gastric sleeve kan bestaande reflux verergeren of nieuwe klachten veroorzaken

• Voedingstekorten: tekorten aan vitamine B12, ijzer, vitamine D en foliumzuur zijn mogelijk zonder adequate suppletie en controle

• Haaruitval: tijdelijke haaruitval in de eerste maanden na de operatie komt regelmatig voor en is doorgaans van voorbijgaande aard^[18][19]

• Strictuur of stenose: vernauwing van de maagbuis kan slikklachten of misselijkheid veroorzaken

• Galstenen: snel gewichtsverlies verhoogt het risico op galstenen; in sommige centra wordt profylactische behandeling overwogen^[16][17]

• Gewichtstoename op lange termijn: zonder blijvende aanpassing van eetgedrag en leefstijl kan het gewicht na verloop van jaren gedeeltelijk terugkomen

• Psychologische risico's: sommige mensen ontwikkelen na bariatrische chirurgie problemen met alcohol of andere verslavingen; begeleiding blijft daarom belangrijk

Bij twijfel over klachten na de operatie is het eigen bariatrisch centrum of de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt. Buiten kantooruren kan men terecht bij de huisartsenpost. Bel 112 uitsluitend bij levensbedreigende klachten, zoals hevige pijn, hoge koorts of tekenen van een ernstige infectie die niet kunnen wachten.

Frequently Asked Questions