GLP-1 pillen: werking, gebruik en vergoeding

GLP-1 pillen zijn orale geneesmiddelen die het incretinesysteem beïnvloeden en worden ingezet bij de behandeling van diabetes mellitus type 2. In Nederland vallen hieronder de orale GLP-1-receptoragonist semaglutide (Rybelsus) en de DPP-4-remmers zoals sitagliptine en linagliptine. Deze middelen helpen de bloedglucosewaarden te reguleren via verschillende mechanismen. In dit artikel leest u hoe GLP-1 pillen werken, welke middelen beschikbaar zijn, wat de bijwerkingen zijn, of ze vergoed worden en wanneer ze wel of niet geschikt zijn.

Wat zijn GLP-1 pillen en hoe werken ze in het lichaam?

GLP-1 pillen omvatten twee klassen: orale GLP-1-receptoragonisten zoals semaglutide, die de GLP-1-receptor direct activeren, en DPP-4-remmers, die het afbraakenzym van lichaamseigen GLP-1 remmen.

De term 'GLP-1 pillen' wordt in de volksmond gebruikt voor twee verschillende klassen orale geneesmiddelen die het incretinesysteem beïnvloeden. Het is belangrijk deze klassen van elkaar te onderscheiden.

De eerste klasse zijn de GLP-1-receptoragonisten in tabletvorm. Deze middelen bootsen het hormoon glucagon-achtig peptide-1 (GLP-1) na door rechtstreeks aan de GLP-1-receptor te binden. GLP-1 is een incretinehormoon dat van nature vrijkomt in de darm na een maaltijd. Het stimuleert de alvleesklier om insuline af te geven in reactie op een verhoogde bloedglucose, remt de afgifte van glucagon en vertraagt de maaglediging. Dit samenspel leidt tot een meer geleidelijke stijging van de bloedglucosewaarden na het eten. In Nederland is semaglutide (Rybelsus) de enige geregistreerde orale GLP-1-receptoragonist. Omdat semaglutide van nature snel wordt afgebroken in de maag, is het in de orale formulering gecombineerd met een absorptieversterker (SNAC) die de opname via het maagslijmvlies mogelijk maakt.^[20][2]

De tweede klasse zijn de DPP-4-remmers. Dit zijn geen GLP-1-receptoragonisten, maar een aparte incretineklasse. Ze remmen het enzym dipeptidylpeptidase-4, dat het lichaamseigen GLP-1 afbreekt, waardoor de concentratie van dit hormoon langer verhoogd blijft. De werking is indirect en over het algemeen minder uitgesproken dan die van GLP-1-receptoragonisten. Beide klassen worden uitsluitend voorgeschreven voor specifieke indicaties en zijn niet zonder meer onderling uitwisselbaar.

Welke GLP-1 pillen zijn er beschikbaar en voor wie zijn ze bedoeld?

Semaglutide (Rybelsus) is de enige orale GLP-1-receptoragonist in Nederland, geregistreerd voor diabetes mellitus type 2 bij volwassenen; DPP-4-remmers zoals sitagliptine zijn eveneens beschikbaar voor dezelfde indicatie.

In Nederland zijn meerdere orale geneesmiddelen die het incretinesysteem beïnvloeden toegelaten op basis van een vergunning van de Europese Commissie (voor centraal geregistreerde middelen) of het CBG-MEB (voor nationaal geregistreerde middelen).

De enige orale GLP-1-receptoragonist die in Nederland is geregistreerd, is semaglutide (Rybelsus), beschikbaar in tabletten van 3 mg, 7 mg, 14 mg, 25 mg en 50 mg.^[2][1] Rybelsus is geregistreerd voor de behandeling van diabetes mellitus type 2 bij volwassenen, als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging. Het kan worden gebruikt als monotherapie wanneer metformine niet verdragen wordt of gecontra-indiceerd is, of in combinatie met andere bloedglucoseverlagende middelen, waaronder insuline. De actuele indicatie en registratiestatus in Nederland zijn te raadplegen via de CBG-MEB geneesmiddeleninformatiebank en het EMA EPAR voor Rybelsus.

DPP-4-remmers zoals sitagliptine (Januvia), saxagliptine (Onglyza), linagliptine (Trajenta) en alogliptine (Vipidia) zijn eveneens geregistreerd voor diabetes mellitus type 2 in Nederland.^[12][13] Ze worden soms gecombineerd met metformine in een vaste combinatietablet. De keuze voor een specifiek middel hangt af van de individuele patiëntkenmerken, comorbiditeiten, nierfunctie en de doelstelling van de behandeling, conform de NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 en het Farmacotherapeutisch Kompas.

GLP-1 pillen zijn uitsluitend op recept verkrijgbaar in Nederland. De indicatiestelling en het voorschrijven zijn voorbehouden aan een arts. Zelfmedicatie of aankoop zonder recept is niet toegestaan en kan gezondheidsrisico's met zich meebrengen. Patiënten die meer willen weten over de geschiktheid van een GLP-1 pil, dienen contact op te nemen met hun eigen huisarts.

Werkzaamheid en bijwerkingen: wat zegt het onderzoek?

Orale semaglutide verlaagt HbA1c significant; de meest voorkomende bijwerkingen zijn maagdarmstoornissen zoals misselijkheid en diarree, die doorgaans afnemen naarmate het lichaam went.

Orale semaglutide (Rybelsus) verlaagt de HbA1c-waarde bij mensen met diabetes mellitus type 2 significant ten opzichte van placebo en is in klinische studies ook vergeleken met andere bloedglucoseverlagende middelen.^[2][4] De werkzaamheid is afhankelijk van de dosis en van de juiste inname: de tablet moet nuchter worden ingenomen met maximaal 120 ml water, niet gebroken, geplet of gekauwd, waarna minimaal 30 minuten gewacht moet worden voor eten, drinken of andere orale medicatie.^[11][2] DPP-4-remmers laten een bescheidener HbA1c-daling zien, maar worden gewaardeerd vanwege hun gunstige bijwerkingenprofiel en het lage risico op hypoglykemie als monotherapie.

De meest voorkomende bijwerkingen van orale GLP-1-receptoragonisten zijn maagdarmstoornissen:

• Misselijkheid (vaak bij de start of bij dosisverhoging)

• Diarree of obstipatie

• Braken en buikpijn

Deze klachten zijn doorgaans van voorbijgaande aard en nemen af naarmate het lichaam aan het middel went. Aanhoudende ernstige maagdarmstoornissen kunnen leiden tot dehydratie, wat extra aandacht verdient bij patiënten met een verminderde nierfunctie.

Belangrijke veiligheidswaarschuwingen conform de SmPC van Rybelsus zijn onder meer:

• Acute pancreatitis: gemeld in post-marketingrapportages. Bij aanhoudende, ernstige buikpijn dient het middel te worden gestaakt en direct een arts te worden geraadpleegd. Bij bevestigde acute pancreatitis mag semaglutide niet worden herstart.

• Hypoglykemie: bij combinatie met sulfonylureumderivaten of insuline neemt het risico op hypoglykemie toe. Een dosisverlaging van het sulfonylureumderivaat of de insuline kan nodig zijn bij de start van semaglutide.

• Complicaties van diabetische retinopathie: bij patiënten met diabetische retinopathie die worden behandeld met insuline is een verhoogd risico op retinopathiecomplicaties gemeld.^[2][24] Zorgvuldige monitoring is aangewezen.

• NAION (niet-arteriitische anterieure ischemische opticopathie): gevallen van plotseling visusverlies zijn gemeld. Bij plotseling visusverlies dient direct een oogarts te worden geraadpleegd en dient het gebruik te worden gestaakt bij bevestigde NAION.

• Cholelithiase (galstenen): gemeld bij gebruik van GLP-1-receptoragonisten; bij klachten passend bij galsteenlijden dient een arts te worden geraadpleegd.

• Verhoogde hartslag: een lichte stijging van de hartslag is gemeld; monitoring is aangewezen bij patiënten met bekende hartaandoeningen.

• Anesthesierisico: door vertraagde maaglediging bestaat een verhoogd aspiratierisico bij algehele anesthesie of diepe sedatie.^[2][22] Informeer de anesthesist over het gebruik van semaglutide.

DPP-4-remmers kunnen in zeldzame gevallen gewrichtspijn of nasofaryngitis veroorzaken.

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb in Nederland, zodat de veiligheidsinformatie over deze middelen actueel blijft. Bij ernstige of onverwachte klachten is het altijd verstandig de eigen huisarts te raadplegen.

Zijn GLP-1 pillen vergoed vanuit de basisverzekering in Nederland?

Rybelsus wordt vergoed vanuit de basisverzekering bij diabetes mellitus type 2, maar alleen als aan de voorwaarden van het GVS-stappenplan is voldaan; voor gewichtsbeheersing geldt doorgaans geen vergoeding.

De vergoeding van GLP-1 pillen vanuit de basisverzekering in Nederland is afhankelijk van de indicatie en de specifieke voorwaarden die het Zorginstituut Nederland heeft vastgesteld. Rybelsus (orale semaglutide) voor diabetes mellitus type 2 valt onder het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS), maar vergoeding is gebonden aan voorwaarden, zoals het doorlopen van een stappenplan waarbij metformine en andere middelen eerst zijn overwogen of geprobeerd.^[14][15] De actuele vergoedingsstatus en de geldende criteria zijn te raadplegen via de website van het Zorginstituut Nederland en het Farmacotherapeutisch Kompas.

Voor gewichtsbeheersing geldt een andere situatie. In Nederland worden geneesmiddelen die primair zijn geregistreerd voor gewichtsbeheersing in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering. Patiënten die een GLP-1-middel gebruiken voor gewichtsbeheersing, betalen dit doorgaans zelf. Het Zorginstituut Nederland beoordeelt periodiek of nieuwe middelen in aanmerking komen voor opname in het basispakket; de actuele status is uitsluitend te raadplegen via de website van het Zorginstituut.

Voor alle verzekerden in Nederland geldt het eigen risico, dat van invloed is op de netto kosten van vergoed geneesmiddelengebruik. Patiënten die twijfelen over de vergoedingsstatus van een specifiek middel, kunnen dit navragen bij hun zorgverzekeraar of apotheek. Een arts of apotheker kan ook adviseren over eventuele alternatieven die wel volledig vergoed worden binnen de geldende richtlijnen.

Wanneer is een GLP-1 pil geschikt en wanneer niet?

Een GLP-1 pil is geschikt voor volwassenen met diabetes type 2 bij onvoldoende regulatie met metformine, maar is niet aanbevolen tijdens zwangerschap, bij ernstige gastroparese, diabetische ketoacidose of ernstig hartfalen.

Een GLP-1 pil kan geschikt zijn voor volwassenen met diabetes mellitus type 2 bij wie de bloedglucosewaarden onvoldoende worden gereguleerd met leefstijlmaatregelen en metformine alleen, en bij wie een orale toedieningsvorm de voorkeur heeft boven een injectie. De keuze wordt altijd individueel bepaald door een arts, op basis van de NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 en het Farmacotherapeutisch Kompas.

Er zijn situaties waarin een GLP-1 pil niet geschikt of waarbij extra voorzichtigheid geboden is. De onderstaande informatie is gebaseerd op de productinformatie van Rybelsus (semaglutide); voor andere middelen kunnen andere voorwaarden gelden:

• Nierfunctiestoornissen: voor Rybelsus geldt geen formele contra-indicatie bij nierfunctiestoornissen, maar voorzichtigheid is geboden vanwege het risico op dehydratie door maagdarmbijwerkingen, met name bij ernstig verminderde nierfunctie. Raadpleeg de SmPC en het Farmacotherapeutisch Kompas voor productspecifieke dosisadviezen.

• Zwangerschap en borstvoeding: semaglutide wordt doorgaans niet aanbevolen tijdens de zwangerschap. Vrouwen met een zwangerschapswens dienen dit tijdig met hun arts te bespreken, omdat het middel ruim voor een geplande zwangerschap gestaakt dient te worden (zie de productinformatie voor de specifieke stoptermijn). Bij borstvoeding wordt gebruik afgeraden.

• Voorgeschiedenis van pancreatitis: voorzichtigheid is geboden bij patiënten met een eerder doorgemaakte pancreatitis; bespreek dit met de behandelend arts.

• Ernstige gastroparese of andere ernstige maagdarmaandoeningen: gebruik van semaglutide wordt niet aanbevolen bij ernstige gastroparese, omdat vertraagde maaglediging de opname en verdraagbaarheid beïnvloedt.^[2][11]

• Diabetische ketoacidose (DKA): GLP-1-receptoragonisten zijn niet bedoeld voor de behandeling van DKA en mogen hiervoor niet worden gebruikt.

• Combinatie met andere GLP-1-receptoragonisten: semaglutide mag niet worden gecombineerd met andere GLP-1-receptoragonisten.

• Combinatie met sulfonylureumderivaten of insuline: bij combinatie neemt het risico op hypoglykemie toe; een dosisverlaging van het sulfonylureumderivaat of de insuline kan nodig zijn.^[2][14]

• Diabetische retinopathie: bij patiënten met bekende retinopathie is extra monitoring aangewezen.

• Plotseling visusverlies: dit kan een teken zijn van NAION. Raadpleeg direct een oogarts en stop het gebruik totdat een arts dit heeft beoordeeld.

• Ernstig hartfalen (NYHA-klasse IV): gebruik wordt niet aanbevolen.

Patiënten die twijfelen of een GLP-1 pil voor hen geschikt is, dienen dit te bespreken met hun eigen huisarts. Bij spoedeisende klachten zoals ernstige buikpijn of plotseling visusverlies, is het advies buiten kantooruren contact op te nemen met de huisartsenpost. Bel 112 bij levensbedreigende situaties.

Veelgestelde vragen