Hoe voelt leververvetting: klachten en signalen

Hoe voelt leververvetting? Dat is een vraag die veel mensen stellen, want de aandoening verloopt opvallend stil. De meeste mensen merken in het begin niets, terwijl de lever al vet opslaat in de levercellen. Soms is er een doffe druk onder de rechterribbenboog, vermoeidheid of een vol gevoel na het eten. Toch zijn deze klachten aspecifiek en kunnen ze ook bij andere aandoeningen passen. In dit artikel leest u wat leververvetting is, welke klachten mogelijk zijn, waarom de aandoening zo weinig signalen geeft en wanneer u naar de huisarts gaat.

Wat is leververvetting en hoe ontstaat het?

Leververvetting ontstaat wanneer meer dan vijf procent van de levercellen vet bevatten, meestal door overgewicht, diabetes type 2 of overmatig alcoholgebruik. De diagnose vereist beeldvorming; leverenzymen kunnen volledig normaal zijn.

Leververvetting ontstaat wanneer meer dan vijf procent van de levercellen (hepatocyten) vet bevatten, een toestand die artsen steatose noemen. Op beeldvorming met MRI wordt een levervetfractie van meer dan vijf procent als grenswaarde gehanteerd. De lever is het centrale orgaan voor de verwerking van vetten, suikers en eiwitten. Wanneer de aanvoer van calorieën structureel groter is dan het lichaam verbruikt, slaat de lever het overschot op als vet in de levercellen. Dit proces verloopt geleidelijk en is in de beginfase vaak omkeerbaar.

Er zijn twee hoofdvormen. De meest voorkomende is metabole steatose-leverziekte, in het Engels aangeduid als MASLD (Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease). Dit is de overkoepelende aandoening die samenhangt met overgewicht, diabetes type 2, een hoog triglyceridengehalte of het metabool syndroom.^[1][2] Wanneer er ook ontsteking van de lever optreedt, spreekt men van MASH (Metabolic dysfunction-Associated SteatoHepatitis). De termen NAFLD en NASH zijn verouderd en worden in actuele richtlijnen niet meer gebruikt.^[1][2] De tweede hoofdvorm is alcoholgerelateerde leververvetting, waarbij overmatig alcoholgebruik de vetstapeling in de lever versnelt.

Naast leefstijlfactoren kunnen bepaalde geneesmiddelen, schildklieraandoeningen of een zeldzame erfelijke stofwisselingsstoornis bijdragen aan leververvetting. In Nederland neemt het aantal mensen met overgewicht en diabetes type 2 toe, wat gepaard gaat met een hogere prevalentie van leververvetting.

De diagnose wordt niet gesteld op basis van bloedonderzoek alleen. Bloedonderzoek (waaronder leverenzymen ALAT en ASAT) dient vooral om andere oorzaken uit te sluiten en om risico in te schatten; leverenzymen kunnen bij MASLD volledig normaal zijn. Echografie van de buik kan vetstapeling in de lever zichtbaar maken. In de Nederlandse eerstelijnszorg wordt bij mensen met risicofactoren de FIB-4-score berekend als eerste stap in de risicostratificatie voor leverfibrose.^[4][6] Bij een verhoogde FIB-4-score kan de huisarts doorverwijzen voor (transiënte) elastografie om de mate van littekenvorming te beoordelen.^[4][6] Een leverbiopsie is voorbehouden aan geselecteerde situaties waarin aanvullende informatie over de ernst van ontsteking of fibrose noodzakelijk is voor de behandeling.

Hoe voelt leververvetting - welke klachten kun je merken?

Leververvetting geeft vaak geen klachten, maar soms is er een doffe druk in de rechterbovenbuik, vermoeidheid, misselijkheid of concentratieproblemen. Deze klachten zijn aspecifiek en kunnen ook bij andere aandoeningen passen.

De meeste mensen met leververvetting merken in het begin helemaal niets. Een deel ervaart een doffe druk of een vol gevoel in de rechterbovenbuik, net onder de ribbenboog. Dit gevoel kan ontstaan doordat de lever vergroot raakt en de omliggende kapsel licht uitrekt. Het is geen scherpe pijn, maar eerder een aanhoudend ongemak.

Daarnaast kunnen de volgende klachten voorkomen:

• Vermoeidheid die niet verdwijnt na voldoende slaap, en die mensen soms omschrijven als een zwaar of futloos gevoel

• Misselijkheid of een licht opgeblazen gevoel na het eten

• Verminderde eetlust, met name 's ochtends

• Concentratieproblemen, soms aangeduid als "brain fog"

Belangrijk om te weten: al deze klachten zijn aspecifiek. Ze zijn niet kenmerkend voor leververvetting en kunnen ook passen bij andere aandoeningen zoals het prikkelbare darmsyndroom, bloedarmoede of schildklierproblemen. Bovendien kunnen leverenzymen (ALAT en ASAT) bij leververvetting volledig normaal zijn, zodat normale uitslagen de diagnose niet uitsluiten.^[4][5] Op basis van klachten en bloedwaarden alleen kan de diagnose niet worden gesteld of uitgesloten.

Wanneer leververvetting overgaat in een ontsteking van de lever (MASH) of in littekenvorming (fibrose en cirrose), kunnen de klachten toenemen. Ook kunnen geelzucht, jeuk of vochtophoping in de buik optreden. Die laatste verschijnselen wijzen op een ernstiger stadium en vragen om snelle medische beoordeling.

Waarom geeft leververvetting vaak zo weinig klachten?

Leverweefsel bevat geen pijnzenuwen en de lever heeft een grote reservecapaciteit, waardoor schade lang onopgemerkt blijft. Leververvetting wordt daardoor vaak toevallig ontdekt bij onderzoek voor een andere reden.

Leververvetting geeft zo weinig klachten omdat het leverweefsel zelf geen pijnzenuwen bevat, waardoor beschadiging van levercellen niet direct als pijn wordt gevoeld.^[9] De lever heeft bovendien een grote reservecapaciteit: zelfs wanneer een aanzienlijk deel van het leverweefsel is aangetast, kan het orgaan zijn taken nog grotendeels uitvoeren. Dit beschermende mechanisme is evolutionair nuttig, maar heeft als keerzijde dat schade lang onopgemerkt blijft.

Dit verklaart waarom leververvetting bij veel mensen toevallig wordt ontdekt, bijvoorbeeld tijdens bloedonderzoek voor een andere reden waarbij de leverenzymen licht verhoogd blijken, of tijdens een echo van de buik die om een andere reden wordt gemaakt. Het is daarbij van belang te weten dat leverenzymen bij MASLD ook volledig normaal kunnen zijn; normale waarden sluiten leververvetting of zelfs fibrose niet uit.

Risicofactoren die de kans op leververvetting verhogen zijn onder andere:

• Overgewicht of obesitas, met name buikvet

• Diabetes type 2 of insulineresistentie

• Hoge triglyceriden of een laag HDL-cholesterol

• Overmatig alcoholgebruik

• Langdurig gebruik van bepaalde geneesmiddelen, zoals corticosteroïden of tamoxifen

In Nederland is er geen algemeen bevolkingsonderzoek (screening) op leververvetting. Wel wordt in de Nederlandse eerstelijnszorg bij mensen met bovenstaande risicofactoren gerichte opsporing aanbevolen. De huisarts kan bij verdenking op leververvetting de FIB-4-score berekenen als eerste stap om het risico op fibrose in te schatten, en zo nodig doorverwijzen voor aanvullend onderzoek. De huisarts is de aangewezen persoon om te beoordelen of en welk onderzoek bij u zinvol is.

Wanneer moet je naar de huisarts met buikklachten of vermoeidheid?

Ga naar de huisarts bij aanhoudende vermoeidheid of een drukkend gevoel in de rechterbovenbuik, zeker met risicofactoren. Geelzucht, donkere urine of plotselinge verwardheid vragen om dezelfde dag contact opnemen.

Ga in Nederland naar de eigen huisarts als je aanhoudende of toenemende vermoeidheid of een drukkend gevoel in de rechterbovenbuik hebt, zeker als je ook een of meer risicofactoren voor leververvetting hebt. De huisarts kan met bloedonderzoek en eventueel een echo beoordelen of de lever betrokken is en welke vervolgstappen nodig zijn. Vroege opsporing maakt het mogelijk om met leefstijlveranderingen verdere schade te voorkomen.

Er zijn situaties waarbij je sneller actie moet ondernemen:

• Geelverkleuring van de huid of het oogwit (geelzucht): neem dezelfde dag nog contact op met de eigen huisarts

• Donkere urine of ontkleurde ontlasting: dit kan wijzen op een probleem met de galafvoer en vraagt om spoedige beoordeling door de huisarts

• Ernstige buikpijn, koorts of braken: bel in Nederland buiten kantooruren de huisartsenpost voor dringend advies

• Plotselinge verwardheid of extreme sufheid bij iemand met bekende leverziekte: bel in Nederland 112, want dit kan wijzen op leverencefalopathie

Bij minder urgente klachten, zoals aanhoudende moeheid of een vol gevoel in de buik zonder alarmsignalen, is een afspraak bij de eigen huisarts de juiste stap. De huisarts kan ook beoordelen of doorverwijzing naar een internist of maag-darm-leverarts nodig is, bijvoorbeeld voor elastografie bij een verhoogde FIB-4-score.

Vermoed je dat een geneesmiddel dat je gebruikt de lever beïnvloedt, bespreek dit dan met de huisarts. De huisarts of apotheker kan een melding doen bij Bijwerkingencentrum Lareb. Leefstijlaanpassingen zoals gewichtsreductie, minder alcohol en meer beweging vormen in Nederland de hoeksteen van de behandeling van leververvetting, en de huisarts of praktijkondersteuner kan je hierbij begeleiden.^[4]

Frequently Asked Questions