Wat te doen tegen leververvetting?

Wat te doen tegen leververvetting is een vraag die steeds meer mensen bezighoudt, want leververvetting komt in Nederland veel voor en wordt vaak pas toevallig ontdekt. Gelukkig is de aandoening in een vroeg stadium goed te behandelen, vooral met gerichte leefstijlveranderingen. In dit artikel leest u hoe leververvetting ontstaat, welke voedings- en bewegingsadviezen wetenschappelijk onderbouwd zijn, wanneer medicijnen een rol spelen en wanneer u naar de huisarts moet gaan.

Wat is leververvetting en hoe ontstaat het?

Leververvetting ontstaat wanneer meer dan vijf procent van de levercellen vet bevatten, meestal door overgewicht, metabool syndroom of overmatig alcoholgebruik. Diagnose verloopt via bloedonderzoek, echografie en soms een FibroScan.

Leververvetting (steatose) ontstaat wanneer meer dan vijf procent van de levercellen vetdruppels bevatten, wat de normale leverfunctie geleidelijk kan verstoren.^[12] De lever speelt een centrale rol in de stofwisseling: hij verwerkt vetten, suikers en eiwitten en filtert schadelijke stoffen uit het bloed. Wanneer de aanvoer van vetten en suikers de verwerkingscapaciteit overtreft, slaat de lever het overschot op als vet.

Er zijn twee hoofdvormen:

• Alcoholgerelateerde leververvetting (ALD): veroorzaakt door overmatig alcoholgebruik, waarbij alcohol de vetverbranding in de lever remt.

• Metabolisch geassocieerde steatotische leverziekte (MASLD, vroeger NAFLD): ontstaat zonder overmatig alcoholgebruik en hangt nauw samen met overgewicht, buikvet, type 2 diabetes, hoge bloeddruk en verhoogde bloedvetten (metabool syndroom).

In een vroeg stadium geeft leververvetting zelden klachten. Sommige mensen ervaren een vaag gevoel van druk of vermoeidheid in de rechterbovenbuik. Onbehandeld kan leververvetting bij een deel van de patiënten overgaan in leverontsteking (steatohepatitis), fibrose en uiteindelijk levercirrose. Vroegtijdige herkenning is daarom belangrijk.

De diagnose wordt doorgaans gesteld via bloedonderzoek (leverenzymen zoals ALAT en ASAT) en echografie van de buik, soms aangevuld met een FibroScan of leverbiopsie om de ernst van eventuele fibrose te beoordelen. Belangrijk om te weten: normale ALAT- en ASAT-waarden sluiten leververvetting of fibrose niet uit.^[12] Wanneer de bloedwaarden normaal zijn maar er toch risicofactoren bestaan, kan beeldvorming of elastografie richtinggevend zijn. In de Nederlandse eerste lijn wordt ook de FIB-4-score gebruikt, een eenvoudige berekening op basis van leeftijd, leverenzymen en bloedplaatjes, om te bepalen welke patiënten baat hebben bij verwijzing voor aanvullende elastografie of beoordeling door een maag-darm-leverarts (MDL-arts).^[12][19] Andere oorzaken van verhoogde leverwaarden, zoals virale hepatitis, bepaalde geneesmiddelen of auto-immuunleverziekte, worden bij de diagnostiek uitgesloten.

Bronnen: Thuisarts.nl (Leververvetting); NVMDL-richtlijn MASLD/MASH; NHG (beleid bij afwijkende leverenzymen); EASL Clinical Practice Guidelines 2023.

Welke leefstijlveranderingen helpen bij leververvetting?

Gewichtsreductie van vijf tot tien procent en een mediterraan voedingspatroon met minimaal 150 minuten beweging per week zijn de meest effectieve maatregelen. Een Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) kan via de huisarts worden aangevraagd en is onder voorwaarden vergoed.

Leefstijlverandering is de meest effectieve en wetenschappelijk onderbouwde behandeling van leververvetting, ongeacht de oorzaak. Klinische studies, samengevat in de NVMDL-richtlijn en de EASL-richtlijnen, laten zien dat een gewichtsreductie van vijf tot tien procent van het lichaamsgewicht al leidt tot een meetbare afname van levervet, en dat een verlies van meer dan tien procent ook leverontsteking en fibrose kan verminderen.

Voeding

• Kies voor een gevarieerd, vezelrijk voedingspatroon met veel groenten, fruit, peulvruchten en volkoren granen, in lijn met de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.

• Beperk sterk bewerkte producten, toegevoegde suikers (waaronder frisdrank en vruchtensap) en verzadigde vetten.

• Een mediterraan voedingspatroon wordt in de literatuur het meest consistent geassocieerd met verbetering van leverwaarden.

• Beperk of vermijd alcohol volledig. Bij gevorderde leververvetting of fibrose (MASH) is volledige onthouding het advies, omdat alcohol de leverschade verergert, ook bij MASLD.

Beweging

• Streef naar minimaal 150 minuten matig intensieve lichaamsbeweging per week, zoals stevig wandelen, fietsen of zwemmen. Dit sluit aan bij de Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad.

• Spierversterkende activiteiten twee keer per week zijn een waardevolle aanvulling: spiermassa verbetert de insulinegevoeligheid, wat direct bijdraagt aan minder vetopslag in de lever.

• Zelfs zonder gewichtsverlies vermindert regelmatige beweging levervet.^[15]

Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI)

In Nederland is een Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) een gestructureerd programma waarbij een diëtist, beweegcoach en gedragsdeskundige samenwerken. Voor mensen met overgewicht en een verhoogd gezondheidsrisico kan een GLI vergoed worden vanuit de basisverzekering (eigen risico is van toepassing). Uw huisarts kan beoordelen of u hiervoor in aanmerking komt en een verwijzing geven.

Overige leefstijladviezen

• Stoppen met roken verbetert de algehele cardiovasculaire gezondheid, die nauw samenhangt met MASLD.

• Voldoende slaap en stressreductie ondersteunen een gezonde stofwisseling.

De NHG-standaard Obesitas en de richtlijnen van de NVMDL benadrukken dat begeleiding door een diëtist en eventueel een leefstijlcoach de kans op blijvende gedragsverandering vergroot.

Bronnen: NVMDL-richtlijn MASLD/MASH; NHG-standaard Obesitas; Gezondheidsraad Beweegrichtlijnen 2017; Voedingscentrum (Schijf van Vijf); Thuisarts.nl (Leververvetting); Zorginstituut Nederland (GLI-vergoeding).

Zijn er medicijnen die leververvetting kunnen behandelen?

Resmetirom (Rezdiffra) is goedgekeurd voor MASH met matige tot ernstige fibrose als aanvulling op leefstijlverandering. Bestaande middelen zoals GLP-1-agonisten en SGLT2-remmers kunnen leverwaarden verbeteren bij patiënten met type 2 diabetes, maar zijn niet geregistreerd voor leververvetting.

Lange tijd bestond er geen specifiek geregistreerd geneesmiddel voor de behandeling van metabolisch geassocieerde steatotische leverziekte (MASLD) of steatohepatitis (MASH). De Europese Commissie heeft resmetirom (Rezdiffra) goedgekeurd voor de behandeling van MASH met matige tot ernstige fibrose (stadium F2 tot F3) bij volwassenen, als aanvulling op leefstijlverandering.^[1][2] Resmetirom is een selectieve schildklierhormoonreceptor-bèta-agonist die de vetverbranding in de lever stimuleert.^[1][11] Veelvoorkomende bijwerkingen zijn maag-darmklachten zoals diarree en misselijkheid; raadpleeg de productinformatie (EMA EPAR Rezdiffra; CBG-geneesmiddeleninformatiebank) voor de volledige lijst van bijwerkingen en contra-indicaties.^[1][2] De beschikbaarheid en vergoeding van resmetirom in Nederland zijn onderwerp van beoordeling door het Zorginstituut Nederland; raadpleeg uw behandelend arts voor de actuele situatie.

Darnaast worden bestaande geneesmiddelen voor bijkomende aandoeningen ingezet die indirect de lever kunnen ontlasten:

• GLP-1-receptoragonisten (zoals semaglutide) en GIP/GLP-1-receptoragonisten (zoals tirzepatide): geregistreerd voor type 2 diabetes en, onder strikte voorwaarden waaronder BMI-criteria, voor gewichtsbeheersing bij volwassenen. Klinisch onderzoek toont verbetering van leverwaarden als gevolg van gewichtsreductie en verbeterde insulinegevoeligheid. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn maag-darmklachten (misselijkheid, braken, diarree); pancreatitis is een zeldzame maar ernstige bijwerking. Deze middelen worden niet voorgeschreven met als enkel doel de behandeling van leververvetting; de geregistreerde indicaties zijn leidend. Offlabel voorschrijven is in Nederland onder voorwaarden mogelijk (professionele standaard, dossiervoering en geïnformeerde toestemming van de patiënt), maar vergoeding is dan doorgaans niet vanzelfsprekend.

• Metformine en SGLT2-remmers: kunnen bij patiënten met type 2 diabetes en MASLD bijdragen aan betere leverwaarden als onderdeel van de diabetesbehandeling, al zijn deze middelen niet geregistreerd voor MASLD of MASH als uitkomstmaat. Raadpleeg het Farmacotherapeutisch Kompas voor indicaties en veiligheidsprofiel.

• Statines: veilig bij leververvetting en geïndiceerd bij verhoogd cardiovasculair risico, dat bij MASLD frequent aanwezig is.^[6][7] Zeldzame bijwerkingen zijn spierpijn en, zeer zelden, myopathie; periodieke controle van leverenzymen kan worden overwogen.

Zelfmedicatie met voedingssupplementen (zoals vitamine E of silymarine) wordt niet aanbevolen zonder overleg met een arts, omdat het bewijs voor effectiviteit beperkt is en interacties mogelijk zijn.

Vermoedelijke bijwerkingen van geneesmiddelen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb (lareb.nl).

Bronnen: EMA EPAR Rezdiffra (resmetirom); CBG-geneesmiddeleninformatiebank; Farmacotherapeutisch Kompas (tirzepatide, semaglutide, SGLT2-remmers, metformine, statines); Zorginstituut Nederland; NVMDL-richtlijn MASLD/MASH.

Wanneer moet je naar de huisarts met leververvetting?

Raadpleeg de huisarts bij verhoogde leverenzymen, risicofactoren zoals overgewicht of diabetes, of klachten zoals aanhoudende vermoeidheid en druk in de rechterbovenbuik. Geelzucht, hevige buikpijn of bewustzijnsverandering vereisen spoedeisende zorg.

Raadpleeg uw eigen huisarts als u vermoedt dat u leververvetting heeft of als u risicofactoren heeft zoals overgewicht, type 2 diabetes, hoge bloeddruk of verhoogde bloedvetten, ook wanneer u geen klachten ervaart. Leververvetting wordt vaak toevallig ontdekt bij bloedonderzoek of echografie voor een andere reden. Vroege opsporing biedt de beste kans op herstel.

Maak een afspraak bij uw huisarts als:

• Bloedonderzoek verhoogde leverenzymen (ALAT, ASAT of gamma-GT) laat zien.

• U aanhoudende vermoeidheid, een vol of drukkend gevoel in de rechterbovenbuik, of onverklaard gewichtsverlies ervaart.

• U weet dat u leververvetting heeft en uw klachten verergeren of niet verbeteren ondanks leefstijlveranderingen.

• U overweegt te stoppen met alcohol en daarbij begeleiding wilt.

Uw huisarts kan een FIB-4-score berekenen op basis van uw leeftijd, leverenzymen en bloedplaatjes. Bij een verhoogde score kan verwijzing voor elastografie (FibroScan) of beoordeling door een MDL-arts volgen. Bij afwachtend beleid zal uw huisarts afspreken wanneer de leverwaarden opnieuw worden gecontroleerd.

Neem contact op met de huisartsenpost (avond, nacht of weekend) bij:

• Plotselinge, hevige buikpijn die niet overgaat.

• Geelzucht (gele verkleuring van huid of oogwit), donkere urine of ontkleurde ontlasting.

• Ernstige verwardheid of bewustzijnsverandering, die kunnen wijzen op leverinsufficiëntie.

Bel 112 bij tekenen van een acute levensbedreigende situatie, zoals ernstige bloeding of volledig bewustzijnsverlies.

Uw huisarts kan beoordelen of verwijzing naar een internist of MDL-arts nodig is voor aanvullend onderzoek en kan samen met u een behandelplan opstellen dat aansluit bij uw persoonlijke situatie. In Nederland wordt de zorg voor leververvetting vergoed vanuit de basisverzekering, waarbij het eigen risico van toepassing is.

Bronnen: NHG (beleid bij afwijkende leverenzymen en verwijzing); NVMDL-richtlijn MASLD/MASH (criteria voor verwijzing en elastografie); Thuisarts.nl (Leververvetting).

Scientific References

1. Rezdiffra EPAR – productinformatie (resmetirom).
2. Rezdiffra – geneesmiddelenoverzicht (NL).
3. First treatment against liver scarring caused by a type of 'fatty liver disease'.
4. Voorwaardelijke goedkeuring voor medicijn tegen bepaalde vorm van leververvetting (Rezdiffra).
5. Mounjaro (tirzepatide) – productinformatie.
6. Statinen.
7. Kennisdocument Statines.
8. Alvleesklierontsteking en GLP1-agonisten.
9. Investigation into GLP-1-based diabetes therapies concluded.
10. Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) (Zvw).
11. A Phase 3, Randomized, Controlled Trial of Resmetirom in NASH with Liver Fibrosis.
12. EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease.
13. Mediterranean diet and metabolic outcomes in NAFLD/MASLD: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.
14. The impact of dietary interventions on liver health biomarkers in individuals with MASLD: a systematic literature review and meta-analysis of RCTs.
15. Structured Exercise Interventions and Hepatic-Metabolic Outcomes in Adults with MASLD: A Narrative Review of Randomized Controlled Trials.
16. Therapeutic role of semaglutide in MASLD and MASH: A systematic review and meta-analysis of placebo-controlled trials with GRADE evidence assessment.
17. Efficacy and safety of zalfermin co-administered with semaglutide in participants with fibrosis and cirrhosis due to MASH: a phase 2, dose-ranging, double-blind, randomised controlled trial.
18. Tirzepatide.
19. Prospective validation of the EASL-EASD algorithm for risk stratification in patients with MASLD and type 2 diabetes.
20. The effect of vitamin E and docosahexaenoic acid ethyl ester on liver fat and aminotransferases.

Frequently Asked Questions