Leververvetting herkennen: symptomen en diagnose

Hoe weet je of je leververvetting hebt? Dat is lastig, want leververvetting geeft in de beginfase vrijwel geen klachten en wordt vaak bij toeval ontdekt via bloedonderzoek of een echo. Toch is vroege herkenning belangrijk: zonder behandeling kan de aandoening zich ontwikkelen tot leverontsteking, fibrose of cirrose. In dit artikel lees je welke symptomen kunnen optreden, hoe een arts de diagnose stelt en wanneer je contact moet opnemen met je huisarts.

Wat is leververvetting en hoe ontstaat het?

Leververvetting ontstaat wanneer vet zich ophoopt in levercellen, gedefinieerd als steatose bij vijf procent of meer aangedane hepatocyten. De meest voorkomende vorm, MASLD, hangt samen met overgewicht, diabetes type 2 en het metabool syndroom.

Leververvetting ontstaat wanneer vet zich ophoopt in de levercellen (hepatocyten). Artsen spreken van steatose wanneer vijf procent of meer van de hepatocyten vet bevatten, of wanneer de levervetfractie gemeten met MRI boven de vijf procent uitkomt.^[11][7] De lever speelt een centrale rol in de stofwisseling: hij verwerkt vetten, suikers en eiwitten uit het bloed. Wanneer de aanvoer van vetten groter is dan de lever kan verwerken of afvoeren, slaat het orgaan het overschot op in zijn eigen cellen.

De huidige medische indeling onderscheidt drie hoofdvormen. MASLD (Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease) is de meest voorkomende vorm en hangt samen met metabole risicofactoren zoals overgewicht, diabetes type 2, een hoog cholesterol of het metabool syndroom.^[18][19] Wanneer bij MASLD ook leverontsteking aanwezig is, spreekt men van MASH (Metabolic dysfunction-Associated Steatohepatitis). ALD (Alcohol-associated Liver Disease) ontstaat door langdurig overmatig alcoholgebruik. Bij een combinatie van metabole factoren en aanzienlijk alcoholgebruik wordt soms de term MetALD gebruikt.^[4][5] De vroegere termen NAFLD en NASH worden in de internationale literatuur steeds minder gebruikt.^[3][20]

Belangrijke risicofactoren voor de metabole vorm (MASLD) zijn:

• Overgewicht of obesitas, vooral buikvet

• Diabetes type 2 of insulineresistentie

• Verhoogde triglyceriden of een laag HDL-cholesterol

• Bepaalde geneesmiddelen, zoals corticosteroïden of tamoxifen

Overmatig alcoholgebruik is de primaire oorzaak van alcoholische leververvetting (ALD) en staat los van bovenstaande metabole risicofactoren.

Met leefstijlinterventie en aanpak van metabole risicofactoren is leververvetting in een vroeg stadium vaak omkeerbaar, maar dit is niet gegarandeerd en ziekteprogressie kan optreden. Zonder behandeling kan een deel van de patiënten een leverontsteking (steatohepatitis) ontwikkelen, die op termijn kan leiden tot leverfibrose of cirrose. Vroegtijdige herkenning is daarom van belang, al verloopt de aandoening in de meeste gevallen jarenlang zonder merkbare klachten.

Hoe weet je of je leververvetting hebt?

De meeste mensen weten niet dat ze leververvetting hebben, omdat de aandoening vrijwel geen klachten geeft en doorgaans bij toeval wordt ontdekt via bloedonderzoek of een echo. Alleen een arts kan de diagnose bevestigen met beeldvorming.

De meeste mensen met leververvetting weten het niet, omdat de aandoening in de beginfase vrijwel geen klachten geeft en doorgaans bij toeval wordt ontdekt. Leververvetting wordt vaak gevonden tijdens bloedonderzoek of een echo van de buik die om een andere reden is aangevraagd, bijvoorbeeld bij een controle voor diabetes of verhoogd cholesterol.

Een verhoogd leverenzym, zoals ALAT of ASAT, in een routinebloedonderzoek kan een eerste aanwijzing zijn. Bloedonderzoek alleen kan leververvetting echter niet bevestigen: daarvoor is beeldvorming nodig, meestal echografie en soms MRI. Bloedonderzoek helpt wel om andere oorzaken en risicofactoren in kaart te brengen. Bovendien zijn de leverenzymen bij een deel van de mensen met bewezen steatose normaal, zodat een normaal bloedonderzoek leververvetting niet uitsluit.

In Nederland gebruikt de huisarts bij verhoogde leverenzymen of een verhoogd risicoprofiel vaak de FIB-4-score, een berekening op basis van leeftijd, ASAT, ALAT en het aantal bloedplaatjes. Deze score helpt om het risico op gevorderde leverfibrose in te schatten. Bij een lage FIB-4-score (doorgaans onder 1,3; bij mensen van 65 jaar en ouder wordt een hogere drempel gehanteerd) is het risico op gevorderde fibrose klein. Bij een verhoogde score volgt doorgaans verwijzing voor een FibroScan of beoordeling door een specialist.

Als u behoort tot een risicogroep, is het verstandig dit te bespreken met uw huisarts. Risicogroepen zijn onder andere mensen met:

• Overgewicht, met name een grote buikomvang

• Diabetes type 2 of prediabetes

• Een verhoogd triglyceridengehalte of laag HDL-cholesterol

• Langdurig overmatig alcoholgebruik

Zelfdiagnose is niet mogelijk: alleen een arts kan leververvetting vaststellen met behulp van beeldvorming. Heeft u zorgen over uw leverwaarden of risicoprofiel, maak dan een afspraak bij uw eigen huisarts in Nederland.

Welke klachten en symptomen kunnen op leververvetting wijzen?

Leververvetting veroorzaakt in een vroeg stadium zelden klachten; soms treden vermoeidheid of een drukkend gevoel in de rechterbovenbuik op. Geelzucht, donkere urine of een opgezwollen buik wijzen op gevorderde ziekte en vereisen direct medisch contact.

Leververvetting veroorzaakt in de meeste gevallen geen of nauwelijks klachten, zeker niet in een vroeg stadium. Wanneer klachten optreden, zijn ze vaak vaag en niet specifiek voor de lever, waardoor ze gemakkelijk worden toegeschreven aan vermoeidheid of een drukke levensstijl.

Mogelijke klachten die kunnen optreden zijn:

• Vermoeidheid en een gevoel van futloosheid, zonder duidelijke andere oorzaak

• Een vol of drukkend gevoel in de rechterbovenbuik, waar de lever zich bevindt

Deze klachten zijn niet bewijzend voor leververvetting en kunnen ook bij veel andere aandoeningen voorkomen.

Bij gevorderde leververvetting die is overgegaan in steatohepatitis of fibrose kunnen ernstiger klachten ontstaan, zoals:

• Geelzucht (gele verkleuring van huid of oogwit)

• Donkere urine

• Sterk verminderde eetlust

• Opgezwollen buik door vochtophoping

Dit zijn signalen die altijd reden zijn om snel contact op te nemen met uw eigen huisarts. Bel in Nederland 112 bij acute ernstige klachten zoals plotselinge verwardheid of sufheid, hevige buikpijn, bloedbraken of zwarte teerachtige ontlasting. Buiten kantooruren kunt u voor dringende vragen contact opnemen met de huisartsenpost.

Het ontbreken van klachten betekent niet dat de lever gezond is. Alleen medisch onderzoek kan uitsluitsel geven. Heeft u aanhoudende klachten in de rechterbovenbuik of bent u bezorgd over uw leverwaarden, neem dan contact op met uw eigen huisarts voor een gerichte beoordeling.

Hoe stelt een arts leververvetting vast?

Een arts stelt leververvetting vast via bloedonderzoek, echografie en zo nodig een FibroScan of MRI; bloedonderzoek alleen volstaat niet om steatose te bevestigen. Bij afwijkende uitslagen verwijst de huisarts door naar een internist of MDL-arts.

Een arts stelt leververvetting vast op basis van een combinatie van bloedonderzoek, beeldvorming en soms een leverbiopsie. Het diagnostisch traject begint doorgaans bij de huisarts in Nederland.

Bloedonderzoek omvat meting van leverenzymen (ALAT, ASAT, gamma-GT), nuchtere bloedsuiker, HbA1c en lipidenprofiel. De huisarts sluit hierbij ook andere oorzaken van verhoogde leverenzymen systematisch uit, zoals hepatitis B of C, alcoholgebruik, bepaalde geneesmiddelen, hemochromatose of auto-immuunleverziekte. Leverenzymen kunnen normaal zijn, zelfs bij aanwezige steatose.

FIB-4-risicoscore is een niet-invasieve berekening die de huisarts in Nederland gebruikt om het risico op gevorderde leverfibrose te schatten. Bij een verhoogde score of bij herhaaldelijk afwijkende leverenzymen volgt verwijzing voor aanvullend onderzoek of specialistische beoordeling.

Echografie van de buik is de meest gebruikte beeldvormende techniek bij vermoeden van leververvetting. Een echo is niet-invasief en kan vetophoping in de lever zichtbaar maken. Beeldvorming (echo of MRI) is nodig om steatose daadwerkelijk aan te tonen; bloedonderzoek alleen volstaat daarvoor niet. De gevoeligheid van echografie is beperkt bij milde steatose.^[22][1]

FibroScan (transiënte elastografie) is een gespecialiseerde echografische techniek die beschikbaar is in gespecialiseerde centra en ziekenhuizen in Nederland. De stijfheid van het leverweefsel (gemeten in kilopascal) geeft informatie over de mate van fibrose.^[8][9] Met de Controlled Attenuation Parameter (CAP), die bij FibroScan kan worden gemeten, wordt ook de mate van vetstapeling in de lever bepaald.^[9][10]

MRI kan bij twijfel aanvullende informatie geven. MRI met meting van de proton density fat fraction (MRI-PDFF) is nauwkeurig voor het kwantificeren van leververvetting en heeft de voorkeur boven CT-scan, die vanwege stralingsbelasting en lagere gevoeligheid voor steatose doorgaans niet de eerste keus is in Nederland.^[7][12]

Leverbiopsie geldt als de gouden standaard voor het beoordelen van de ernst van leverontsteking en fibrose, maar is invasief en wordt alleen overwogen als minder belastende methoden onvoldoende uitsluitsel geven.

Bij twijfel of bij afwijkende uitslagen verwijst de huisarts door naar een internist of maag-darm-leverarts (MDL-arts). Bijwerkingen van geneesmiddelen die de lever kunnen beïnvloeden worden in Nederland gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb. Heeft u dringende klachten buiten kantooruren, neem dan contact op met de huisartsenpost.

Veelgestelde vragen