Lipoedeem blauwe plekken: oorzaken en aanpak
Lipoedeem en blauwe plekken gaan vaak hand in hand: mensen met lipoedeem merken dat zij al bij lichte aanraking of zelfs zonder duidelijke oorzaak blauwe plekken krijgen. Dit komt vermoedelijk doordat de kleine bloedvaten in het aangedane vetweefsel kwetsbaarder zijn dan normaal, al is het exacte mechanisme nog niet volledig opgehelderd. Lipoedeem is een chronische aandoening die vrijwel uitsluitend vrouwen treft en waarbij symmetrisch abnormaal vetweefsel zich ophoopt in benen en soms armen. In dit artikel leest u hoe u de symptomen herkent, wanneer u een arts raadpleegt en welke behandelopties beschikbaar zijn.
Samenvatting: Bij lipoedeem ontstaan blauwe plekken gemakkelijk doordat de capillairen in het aangedane vetweefsel vermoedelijk kwetsbaarder en doorlaatbaarder zijn, al is de precieze oorzaak nog niet volledig opgehelderd.
- Lipoedeem is een chronische, symmetrische vetophoping in benen en soms armen, vrijwel uitsluitend bij vrouwen, met een hormonale component.
- Kenmerkende symptomen zijn drukpijn, een zwaar gevoel in de benen en een sterke neiging tot blauwe plekken bij minimale aanraking.
- De diagnose wordt klinisch gesteld door huisarts of dermatoloog; er bestaat geen eenduidige laboratoriumtest.
- Conservatieve behandeling bestaat uit compressietherapie, manuele lymfedrainage en beweging in water; liposuctie is in geselecteerde gevallen een optie.
- Er zijn geen door de Europese Commissie of het CBG-MEB geregistreerde geneesmiddelen specifiek voor lipoedeem.
- Raadpleeg de huisarts bij blauwe plekken die niet verdwijnen, snel groter worden of gepaard gaan met plotselinge pijn of eenzijdige zwelling.
Inhoudsopgave
- Wat is lipoedeem en waarom ontstaan er zo snel blauwe plekken?
- Hoe herkent u de symptomen van lipoedeem?
- Wanneer moet u naar de huisarts met blauwe plekken bij lipoedeem?
- Behandelmogelijkheden voor lipoedeem en huidklachten
- Welke bijwerkingen en risico's zijn er bij de behandeling van lipoedeem?
- Leven met lipoedeem: wat kunt u zelf doen?
- Wetenschappelijke bronnen
- Veelgestelde vragen
Wat is lipoedeem en waarom ontstaan er zo snel blauwe plekken?
Bij lipoedeem zijn de capillairen in het aangedane vetweefsel vermoedelijk kwetsbaarder, waardoor al bij lichte aanraking bloed in het omliggende weefsel kan lekken. Het exacte mechanisme is nog niet volledig opgehelderd.
Bij lipoedeem krijgen mensen vaak snel en gemakkelijk blauwe plekken. Een veelgehoorde verklaring hiervoor is dat de kleine bloedvaten (capillairen) in het aangedane vetweefsel kwetsbaarder en doorlaatbaarder zijn dan normaal, waardoor al bij lichte aanraking bloed in het omliggende weefsel kan lekken.[4][6] Het is belangrijk te weten dat het bewijs voor dit mechanisme beperkt is en dat de precieze oorzaak nog niet volledig is opgehelderd. De mate waarin iemand met lipoedeem blauwe plekken krijgt, verschilt bovendien van persoon tot persoon.
Lipoedeem is een chronische, symmetrische aandoening waarbij abnormaal vetweefsel zich ophoopt in de benen en soms de armen, vrijwel uitsluitend bij vrouwen.[4][5] De aandoening heeft een hormonale component en treedt vaak op of verergert rond puberteit, zwangerschap of de menopauze.[4][6]
Naast de veronderstelde capillaire kwetsbaarheid speelt ook een verhoogde pijngevoeligheid een rol: zelfs zachte druk op de aangedane gebieden kan pijnlijk zijn. Dit onderscheidt lipoedeem van gewoon overgewicht, waarbij dergelijke spontane blauwe plekken en drukpijn niet kenmerkend zijn. Voor meer informatie over de kenmerken van lipoedeem verwijzen wij naar Thuisarts.nl en de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) via de Richtlijnendatabase.
Hoe herkent u de symptomen van lipoedeem?
Lipoedeem kenmerkt zich door symmetrische vetophoping aan beide benen of armen, drukpijn, een zwaar gevoel en een sterke neiging tot blauwe plekken, waarbij de voeten doorgaans vrij blijven.
Lipoedeem kenmerkt zich door een symmetrische vetophoping aan beide benen of armen, die niet reageert op dieet of meer bewegen, gecombineerd met pijn bij aanraking en een neiging tot gemakkelijk blauwe plekken. De vetophoping begint doorgaans bij de heupen en dijen en stopt bij de enkels, waardoor een zogenoemde manchetrand zichtbaar is.[4][5] In de meeste gevallen zijn de voeten niet aangedaan, wat lipoedeem onderscheidt van lymfoedeem. Bij gevorderd lipoedeem of wanneer ook het lymfstelsel betrokken raakt (lipo-lymfoedeem), kan de voetregio echter wel meedoen.
Typische symptomen zijn:
-
Symmetrische zwelling van benen of armen, die aan beide kanten gelijk is
-
Drukpijn en spontane pijn, ook zonder aanraking
-
Gemakkelijk blauwe plekken bij minimale aanraking of zonder duidelijke oorzaak
-
Een zwaar of gespannen gevoel in de benen, dat in de loop van de dag toeneemt
-
Huidveranderingen zoals een sinaasappelachtige structuur of kleine knobbeltjes onder de huid
Het is belangrijk te weten dat lipoedeem niet hetzelfde is als overgewicht of lymfoedeem, hoewel de aandoeningen naast elkaar kunnen voorkomen. Bij lymfoedeem is de zwelling vaak eenzijdig en zijn de voeten doorgaans wel aangedaan. Andere aandoeningen die vergelijkbare klachten kunnen geven en die de huisarts zal overwegen, zijn onder meer chronische veneuze insufficiëntie, hypothyreoïdie en obesitas.
Huisartsen en dermatologen in Nederland stellen de diagnose op basis van klinische criteria, omdat er geen eenduidige laboratoriumtest bestaat.[4][5] Thuisarts.nl benadrukt het belang van vroege herkenning om verdere klachten te beperken. De NVDV-richtlijn Lipoedeem (beschikbaar via de Richtlijnendatabase) biedt een uitgebreide beschrijving van diagnostiek en differentiaaldiagnose.
Gemakkelijk blauwe plekken
Kenmerk: Bij minimale aanraking of zonder duidelijke oorzaak, door veronderstelde capillaire kwetsbaarheid
Actie: Bespreek met huisarts bij twijfel over oorzaak
Blauwe plekken groot, groeiend of langer dan 2 tot 3 weken aanwezig
Kenmerk: Mogelijk teken van stollingsstoornis of vaatprobleem
Actie: Raadpleeg huisarts
Plotselinge toename van pijn, roodheid of warmte
Kenmerk: Kan wijzen op ontsteking of trombose
Actie: Neem contact op met huisarts of huisartsenpost
Bloedingen elders, zoals tandvlees of urine
Kenmerk: Kan duiden op systemische stollingsproblematiek
Actie: Raadpleeg huisarts zo snel mogelijk
Eenzijdige of snel verergerende zwelling
Kenmerk: Niet typisch voor lipoedeem, wijst mogelijk op lymfoedeem of andere oorzaak
Actie: Raadpleeg huisarts voor differentiaaldiagnose
Plotselinge kortademigheid en pijn op de borst
Kenmerk: Mogelijke tekenen van longembolie
Actie: Bel 112 direct
Gebruik van antistollingsmiddelen, corticosteroïden of SSRI's
Kenmerk: Deze middelen kunnen neiging tot blauwe plekken vergroten
Actie: Bespreek medicatie met huisarts
Wanneer moet u naar de huisarts met blauwe plekken bij lipoedeem?
Raadpleeg de huisarts bij blauwe plekken die groot zijn, niet verdwijnen binnen twee tot drie weken, of gepaard gaan met plotselinge pijn, roodheid of eenzijdige zwelling.
Raadpleeg uw eigen huisarts wanneer u regelmatig blauwe plekken krijgt zonder duidelijke oorzaak, zeker als deze gepaard gaan met pijn, zwelling of een gevoel van zwaarte in de benen. Blauwe plekken die bij lipoedeem optreden zijn op zichzelf doorgaans niet gevaarlijk, maar zij kunnen ook een signaal zijn van andere aandoeningen die medische aandacht vereisen, zoals stollingsstoornissen of vaatproblemen.
Neem contact op met uw huisarts als:
-
Blauwe plekken groot zijn, snel groter worden of niet verdwijnen binnen twee tot drie weken
-
De pijn plotseling toeneemt of de huid rood, warm en gespannen aanvoelt, wat kan wijzen op een ontsteking of trombose
-
U ook bloedingen elders opmerkt, zoals tandvleesbloedingen of bloed in de urine
-
De zwelling eenzijdig is of snel verergert, omdat dit op een andere oorzaak kan wijzen
Vertel uw huisarts ook welke medicijnen u gebruikt. Bepaalde geneesmiddelen die in Nederland veel worden voorgeschreven, zoals antistollingsmiddelen, trombocytenaggregatieremmers, corticosteroïden en SSRI's, kunnen de neiging tot blauwe plekken vergroten.[1][2] Uw huisarts kan beoordelen of uw medicatie hieraan bijdraagt.
Bij acute klachten zoals een plotseling pijnlijke, sterk gezwollen en rode extremiteit buiten kantooruren belt u de huisartsenpost. Bel 112 uitsluitend bij een levensbedreigende situatie, zoals tekenen van een longembolie (plotselinge kortademigheid, pijn op de borst). Uw huisarts kan u doorverwijzen naar een dermatoloog, vaatchirurg of gespecialiseerd lipoedeem-centrum voor verdere diagnostiek en behandeling.
Behandelmogelijkheden voor lipoedeem en huidklachten
De behandeling is conservatief met compressietherapie, manuele lymfedrainage en beweging; liposuctie is in geselecteerde gevallen mogelijk. Er zijn geen geregistreerde geneesmiddelen voor lipoedeem.
Lipoedeem is niet te genezen, maar de klachten, waaronder de neiging tot blauwe plekken en de pijn, kunnen met de juiste behandeling aanzienlijk worden verminderd. De behandeling is in Nederland multidisciplinair en richt zich op het verminderen van zwelling, pijn en huidklachten.
Conservatieve behandeling vormt de basis en omvat:
-
Compressietherapie: het dragen van medische compressiekousen of -broeken vermindert de druk op de weefsels en kan klachten verlichten. Of compressie ook de neiging tot blauwe plekken direct vermindert, is op basis van de huidige literatuur niet goed onderbouwd. De kousen worden op maat aangemeten door een gespecialiseerde therapeut of bandagist, conform de Nederlandse richtlijnen voor compressietherapie.
-
Manuele lymfedrainage (MLD): een gespecialiseerde fysiotherapeut of oefentherapeut voert zachte massagetechnieken uit om de lymfestroom te bevorderen en zwelling te verminderen. Het bewijs voor de effectiviteit van MLD bij lipoedeem is beperkt en heterogeen; de NVDV-richtlijn en KNGF-richtlijn Lymfoedeem geven nadere informatie over indicaties en contra-indicaties in de Nederlandse praktijk.[4]
-
Beweging in water: zwemmen en aquajogging zijn bij uitstek geschikt omdat het water druk geeft zonder de gewrichten te belasten.
-
Gewichtsbeheersing: hoewel lipoedeem-vet niet verdwijnt door afvallen, kan het verminderen van gewoon overgewicht de klachten verlichten.
Chirurgische behandeling in de vorm van liposuctie kan in geselecteerde gevallen worden overwogen. Dit is een gespecialiseerde ingreep die in Nederland door een beperkt aantal centra wordt uitgevoerd. Er bestaan verschillende chirurgische technieken; uw specialist kan u informeren over welke aanpak in uw situatie passend is. De vergoeding vanuit de basisverzekering in Nederland is afhankelijk van de ernst van de aandoening en de voorwaarden die Zorginstituut Nederland stelt.[7][8] Raadpleeg het actuele standpunt van Zorginstituut Nederland en uw zorgverzekeraar voor de geldende vergoedingsvoorwaarden; het eigen risico kan van toepassing zijn.
Er zijn momenteel geen geneesmiddelen geregistreerd door de Europese Commissie of het CBG-MEB die specifiek zijn goedgekeurd voor de behandeling van lipoedeem, zoals te verifiëren via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank.[10]
Welke bijwerkingen en risico's zijn er bij de behandeling van lipoedeem?
Conservatieve behandeling heeft beperkte risico's; liposuctie kan tijdelijke zwelling, infectie of beschadiging van lymfevaten veroorzaken. Compressiekousen moeten op maat worden aangemeten om huidirritatie te voorkomen.
De behandeling van lipoedeem brengt afhankelijk van de gekozen aanpak verschillende risico's en bijwerkingen met zich mee. Bij conservatieve behandeling zijn de risico's beperkt, maar ook hier zijn aandachtspunten.
Compressietherapie kan bij onjuiste pasvorm of te strakke kousen leiden tot huidirritatie, drukplekken of een verslechtering van de doorbloeding.[11] Het is daarom essentieel dat kousen worden aangemeten door een gecertificeerde bandagist of therapeut, conform de Nederlandse richtlijnen voor compressietherapie (V&VN).
Manuele lymfedrainage is over het algemeen veilig, maar is gecontra-indiceerd bij onder meer acuut diep veneuze trombose, actieve infecties (zoals erysipelas) en gedecompenseerd hartfalen.[15] Bespreek uw volledige medische voorgeschiedenis met de therapeut, zodat deze in Nederland kan beoordelen of MLD voor u geschikt is (zie ook de KNGF-richtlijn Lymfoedeem).
Liposuctie als chirurgische optie gaat gepaard met meer risico's:
-
Tijdelijke toename van zwelling en blauwe plekken direct na de ingreep
-
Infectierisico en wondgenezingsproblemen
-
Beschadiging van lymfevaten, wat lymfoedeem kan veroorzaken of verergeren
-
Littekens en gevoeligheidsstoornissen in het behandelde gebied
Onverwachte reacties op compressiematerialen of massagetechnieken zijn geen bijwerkingen van geneesmiddelen en worden daarom niet gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb. Bespreek dergelijke klachten met uw behandelaar. Problemen met de kwaliteit van zorg of medische hulpmiddelen in Nederland kunnen worden gemeld bij het Meldpunt van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Bespreek altijd uw persoonlijke risicoprofiel met uw behandelend arts of specialist voordat u een behandeling start.
Leven met lipoedeem: wat kunt u zelf doen?
Dagelijkse zelfzorg zoals het consequent dragen van compressiekousen, regelmatig bewegen in water en huidbescherming kan klachten zoals blauwe plekken en pijn aanzienlijk beperken.
Mensen met lipoedeem kunnen zelf een belangrijke bijdrage leveren aan het beperken van klachten zoals blauwe plekken, pijn en zwelling door een aantal dagelijkse gewoonten aan te passen. Zelfzorg is een aanvulling op professionele behandeling, geen vervanging ervan.
Praktische adviezen voor dagelijks leven:
-
Draag uw compressiekousen consequent, bij voorkeur al vroeg in de ochtend voordat de zwelling toeneemt
-
Vermijd langdurig staan of zitten: wissel regelmatig van houding en maak korte wandelingen om de doorbloeding te bevorderen
-
Kies voor zachte, niet-knellende kleding die de huid niet irriteert en geen extra druk uitoefent op kwetsbare gebieden
-
Bescherm de huid: gebruik milde huidverzorgingsproducten en bescherm de benen bij activiteiten waarbij u gemakkelijk stoot, om blauwe plekken te voorkomen
-
Beweeg regelmatig in water: zwemmen, aquajogging of fietsen zijn bij lipoedeem goed verdraagbare vormen van beweging
-
Houd een gezond voedingspatroon aan: een voedingspatroon rijk aan groenten, fruit en onverzadigde vetten wordt door sommige mensen met lipoedeem als ondersteunend ervaren. Robuuste richtlijnondersteuning voor specifieke voedingsadviezen bij lipoedeem ontbreekt echter; bespreek dit met uw behandelaar[12][13]
Psychosociale ondersteuning is eveneens van belang. Lipoedeem heeft een chronisch karakter en kan een grote impact hebben op het zelfbeeld en de kwaliteit van leven. In Nederland biedt de Lipoedeemvereniging Nederland lotgenotencontact en praktische informatie voor mensen met lipoedeem. Thuisarts.nl geeft ook zelfzorgadviezen die aansluiten bij de Nederlandse situatie. Bespreek uw klachten en zorgen open met uw huisarts, zodat u samen een behandelplan kunt opstellen dat past bij uw dagelijks leven.
Wetenschappelijke bronnen
- Blauwe plekken en antidepressiva.
- Onderhuidse bloedingen en corticosteroïden.
- Sertraline.
- Update in the management of lipedema. International Angiology..
- Building evidence for diagnosis of lipedema: using a classification and regression tree (CART) algorithm to differentiate lipedema from lymphedema patients. International Angiology..
- Lipedema: a clinical entity distinct from lymphedema. Plastic and Reconstructive Surgery..
- Standpunt liposuctie met tumescente lokale anesthesie en vibrerende micro canules bij patiënten met lipoedeem.
- Advies – Zvw-geschil liposuctie bij lipoedeem.
- Zorginstituut: nieuw onderzoek nodig naar effectiviteit liposuctie bij lipoedeem.
- Centrale procedure | College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.
- Elastische kousen (Zvw).
- Nutritional Approaches and Supplementation in Lipedema Management: A Narrative Review of Current Evidence. Current Nutrition Reports..
- Therapeutic Applications of Ketogenic Diets in Lipedema: A Narrative Review of Current Evidence. Current Obesity Reports..
- The Role of Physical Exercise as a Therapeutic Tool to Improve Lipedema: A Consensus Statement from SISMeS and SIF. Current Obesity Reports..
- Diepveneuze trombose en longembolie.
Veelgestelde vragen
Waarom krijgen mensen met lipoedeem zo snel blauwe plekken?
Bij lipoedeem zijn de kleine bloedvaten in het aangedane vetweefsel vermoedelijk kwetsbaarder en doorlaatbaarder dan normaal, waardoor al bij lichte aanraking bloed in het omliggende weefsel kan lekken. Het exacte mechanisme is echter nog niet volledig wetenschappelijk opgehelderd.
Wanneer moet ik naar de huisarts met blauwe plekken bij lipoedeem?
Raadpleeg uw huisarts als blauwe plekken groot zijn, niet verdwijnen binnen twee tot drie weken, of gepaard gaan met plotselinge pijn, roodheid, warmte of eenzijdige zwelling, omdat dit kan wijzen op een ontsteking, trombose of een stollingsstoornis.
Helpt compressietherapie tegen blauwe plekken bij lipoedeem?
Compressietherapie vermindert zwelling en druk op het weefsel en kan daarmee klachten verlichten, maar of het de neiging tot blauwe plekken direct vermindert is op basis van de huidige literatuur niet goed onderbouwd. Kousen moeten op maat worden aangemeten door een gecertificeerde bandagist of therapeut.
De medische informatie op deze pagina is gebaseerd op erkende, wetenschappelijk onderbouwde bronnen en wordt periodiek herzien op juistheid en actualiteit. De informatie is uitsluitend bedoeld voor algemene voorlichting.
DisclaimerDeze informatie vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Neem bij klachten of vragen altijd contact op met uw eigen huisarts of apotheker. Deze pagina is voorlichting en geen aanbod: of een behandeling geschikt is, wordt beoordeeld tijdens een medische consultatie.




