Liraglutide bijwerkingen: wat u moet weten

Liraglutide bijwerkingen zijn een belangrijk aandachtspunt voor iedereen die dit geneesmiddel gebruikt, of dat nu Victoza is voor diabetes type 2 of Saxenda voor gewichtsbeheersing. Liraglutide behoort tot de GLP-1-receptoragonisten en werkt door de insulineafgifte te stimuleren, de eetlust te verminderen en de maaglediging te vertragen. Hoewel het middel voor veel patiënten effectief is, kunnen bijwerkingen zoals misselijkheid, diarree en buikpijn optreden, vooral in het begin van de behandeling. Dit artikel bespreekt de meest voorkomende en ernstige bijwerkingen, wanneer u direct een arts moet bellen en wat u moet weten over langetermijngebruik.

Hoe werkt liraglutide en voor wie is het bedoeld?

Liraglutide bootst het darmhormoon GLP-1 na en is beschikbaar als Victoza voor diabetes type 2 en Saxenda voor gewichtsbeheersing bij volwassenen en bepaalde kinderen. De dosering wordt geleidelijk opgehoogd en het middel wordt eenmaal daags onderhuids ingespoten.

Liraglutide is een geneesmiddel dat behoort tot de klasse van de GLP-1-receptoragonisten en in Nederland beschikbaar is onder de merknamen Victoza (voor diabetes type 2) en Saxenda (voor gewichtsbeheersing). Het werkzame bestanddeel bootst het natuurlijke darmhormoon GLP-1 na, dat na een maaltijd vrijkomt. Hierdoor stimuleert liraglutide de insulineafgifte op een glucoseafhankelijke manier, remt het de afgifte van glucagon, vertraagt het de maaglediging en vermindert het de eetlust via signalen naar de hersenen.

Voor diabetes type 2 is Victoza bedoeld als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging, doorgaans in combinatie met andere bloedsuikerverlagende middelen. Volgens de SmPC (rubriek 4.1, EMA EPAR Victoza, CBG-geneesmiddeleninformatiebank) is Victoza ook geïndiceerd bij adolescenten en kinderen vanaf 10 jaar met diabetes type 2.^[1][12]

Saxenda is geïndiceerd als aanvulling op een caloriearm dieet en verhoogde lichamelijke activiteit bij volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, of bij een BMI van 27 kg/m² of hoger in aanwezigheid van gewichtsgerelateerde aandoeningen zoals hoge bloeddruk of prediabetes. Saxenda is tevens geïndiceerd bij adolescenten vanaf 12 jaar en bij kinderen van 6 tot jonger dan 12 jaar met obesitas (BMI op of boven het 95e percentiel) en een lichaamsgewicht van ten minste 45 kg, conform de SmPC (rubriek 4.1, EMA EPAR Saxenda).

Belangrijke stopregels voor Saxenda: als een volwassene na 12 weken behandeling op de dosis van 3,0 mg per dag minder dan 5% van het begingewicht heeft verloren, dient de behandeling te worden gestaakt. Bij adolescenten en kinderen geldt dat de behandeling na 12 weken op 3,0 mg (of de maximaal verdraagbare dosis) heroverwogen of gestaakt wordt als de BMI of BMI-z-score niet met ten minste 4% is afgenomen. Bespreek dit altijd met de behandelend arts.

Liraglutide wordt eenmaal daags toegediend als onderhuidse injectie, ongeacht de maaltijden. De dosering wordt geleidelijk opgehoogd om de kans op maag-darmklachten te beperken. In Nederland wordt liraglutide voorgeschreven door een arts. De vergoeding vanuit de basisverzekering is aan strikte voorwaarden gebonden; voor gewichtsbeheersing dragen de meeste patiënten in Nederland de kosten zelf. Raadpleeg voor actuele vergoedingsinformatie het Farmacotherapeutisch Kompas of het standpunt van Zorginstituut Nederland, en bespreek geschiktheid met de eigen huisarts of specialist.

Welke bijwerkingen van liraglutide komen het meest voor?

Misselijkheid, diarree en braken zijn de meest voorkomende bijwerkingen en treden vooral op bij de start van de behandeling en bij dosisverhoging. Deze klachten verminderen bij de meeste gebruikers na enkele weken.

De meest voorkomende bijwerkingen van liraglutide zijn maag-darmklachten. De frequenties kunnen per merknaam en indicatie verschillen; raadpleeg voor de exacte frequentietabellen de SmPC van Saxenda of Victoza via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank (rubriek 4.8). Op basis van de productinformatie worden de volgende bijwerkingen het vaakst gemeld:

• Misselijkheid (zeer vaak: meer dan 1 op de 10 gebruikers, bij zowel Saxenda als Victoza)^[3][5]

• Diarree (zeer vaak)

• Braken (vaak bij Victoza; zeer vaak bij Saxenda)

• Obstipatie (vaak)

• Buikpijn en opgeblazen gevoel (vaak)

• Verminderde eetlust (zeer vaak bij Saxenda; raadpleeg de Victoza-SmPC voor de frequentie bij diabetes type 2)

• Gastro-oesofageale reflux en droge mond (soms tot vaak, afhankelijk van het product)

Deze klachten zijn doorgaans het sterkst aan het begin van de behandeling en bij elke dosisverhoging. Ze verminderen bij de meeste mensen na enkele weken naarmate het lichaam aan het middel went. Langzame ophoging van de dosis, zoals beschreven in de bijsluiter, helpt de klachten te beperken.

Daarnaast kunnen hoofdpijn, duizeligheid en vermoeidheid voorkomen. Bij gebruik van liraglutide in combinatie met een sulfonylureumderivaat of insuline bestaat een verhoogd risico op hypoglykemie (te lage bloedsuiker). Symptomen hiervan zijn zweten, trillen, hartkloppingen en verwardheid. Reacties op de injectieplaats, zoals roodheid of jeuk, worden ook gemeld maar zijn meestal mild.

Bijwerkingencentrum Lareb verzamelt meldingen van bijwerkingen van geneesmiddelen in Nederland. Patiënten en zorgverleners kunnen onverwachte of ernstige bijwerkingen melden via lareb.nl. Dit draagt bij aan de voortdurende bewaking van de veiligheid van liraglutide na markttoelating.

Wanneer moet ik direct een arts bellen bij liraglutide?

Bel 112 bij tekenen van een ernstige allergische reactie of hevige aanhoudende buikpijn die kan wijzen op pancreatitis. Stop liraglutide direct en herstart het niet zonder overleg met een arts.

Bel direct 112 als u tekenen heeft van een ernstige allergische reactie, zoals plotselinge zwelling van het gezicht, de lippen, de tong of de keel, ernstige huiduitslag of ademhalingsmoeilijkheden. Dit zijn zeldzame maar potentieel levensbedreigende reacties waarvoor onmiddellijke hulp noodzakelijk is.

Een andere reden voor onmiddellijk medisch contact is een vermoeden van acute pancreatitis. Liraglutide is in verband gebracht met gevallen van pancreatitis; dit staat beschreven in de SmPC (rubriek 4.4, EMA EPAR Saxenda en Victoza). Waarschuwingssignalen zijn:

• Hevige, aanhoudende buikpijn, soms uitstralend naar de rug

• Misselijkheid en braken die niet verbeteren

• Koorts

Stop liraglutide en bel 112 of de huisartsenpost als u deze combinatie van klachten ervaart. Herstart het middel niet zonder overleg met een arts.

Bij bewusteloosheid of stuipen door een ernstig lage bloedsuiker (hypoglykemie): bel 112. Bij mildere hypoglykemiesymptomen die niet reageren op het innemen van suiker: neem buiten kantooruren contact op met de huisartsenpost, of tijdens kantooruren met de eigen huisarts.

Andere situaties waarbij u contact moet opnemen met uw arts zijn: tekenen van nierproblemen (sterk verminderde urineproductie, ernstige uitdroging door aanhoudend braken of diarree) en een snelle hartslag in rust. Deze waarschuwingen zijn opgenomen in de SmPC (rubriek 4.4). Uw eigen huisarts is het eerste aanspreekpunt voor vragen die niet spoedeisend zijn.

Bijwerkingen bij specifieke groepen: ouderen, nieren en lever

Bij ouderen kunnen maag-darmklachten heviger optreden en sneller tot uitdroging leiden. Liraglutide wordt afgeraden bij ernstig nierfalen en ernstige leveraandoeningen, en is verboden tijdens zwangerschap en borstvoeding.

Bij ouderen (65 jaar en ouder bij Saxenda; ouder dan 70 jaar bij Victoza) kunnen maag-darmklachten zoals misselijkheid en diarree vaker of heviger optreden dan bij jongere volwassenen. Uitdroging als gevolg van deze klachten kan bij ouderen sneller tot complicaties leiden. De SmPC vermeldt dat dosisaanpassing op basis van leeftijd alleen niet noodzakelijk is, maar dat extra voorzichtigheid geboden is bij kwetsbare ouderen.

Bij patiënten met een nierfunctiestoornis is liraglutide niet aanbevolen bij ernstig nierfalen (creatinineklaring minder dan 30 ml/min), omdat de ervaring in deze groep beperkt is.^[4][6] Aanhoudende maag-darmklachten kunnen de nierfunctie verder verslechteren door uitdroging; monitoring is dan aangewezen. Bij milde tot matige nierfunctiestoornis is geen dosisaanpassing vereist, maar de nierfunctie dient regelmatig gecontroleerd te worden. Raadpleeg de SmPC (rubriek 4.2 en 4.4) voor de exacte aanbevelingen.

Bij leverfunctiestoornissen is liraglutide niet onderzocht bij ernstige leveraandoeningen en wordt het gebruik in die situatie afgeraden. Bij milde tot matige leverfunctiestoornissen is voorzichtigheid geboden (SmPC rubriek 4.2).

Zwangerschap en borstvoeding: liraglutide mag niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap of bij het geven van borstvoeding. Staak liraglutide als u zwanger bent of zwanger wilt worden, en overleg direct met de eigen huisarts of behandelend specialist. Bespreek ook anticonceptie tijdens de behandeling met uw arts, conform de SmPC (rubriek 4.6, CBG-geneesmiddeleninformatiebank).

Wat zegt de bijsluiter over langetermijngebruik en veiligheid?

Bij langdurig gebruik kunnen galstenen vaker voorkomen en is voorzichtigheid geboden bij schildklieraandoeningen. Informeer altijd de anesthesist over liraglutidegebruik vanwege vertraagde maaglediging.

De bijsluiter en SmPC van liraglutide, beschikbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank en het EMA EPAR, bevatten een aantal belangrijke veiligheidspunten voor langdurig gebruik.

In dieronderzoek is een verhoogde incidentie van schildkliercelltumoren waargenomen.^[3][13] De klinische relevantie hiervan voor mensen is niet vastgesteld. De SmPC (rubriek 4.4) adviseert voorzichtigheid bij patiënten met bestaande schildklieraandoeningen en vraagt aandacht voor symptomen zoals een knobbel in de hals of heesheid. Raadpleeg de actuele NL-SmPC voor de exacte waarschuwingstekst; de formulering wijkt af van die in andere landen.

Langdurig gebruik van liraglutide is onderzocht in grote klinische studies. De LEADER-studie (Victoza bij diabetes type 2) toonde een vermindering van het risico op ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen bij patiënten met een hoog cardiovasculair risico. Deze studieresultaten zijn beschreven in de SmPC, maar de geregistreerde indicatie in Nederland blijft glykemische regulatie bij diabetes type 2; er is geen afzonderlijke cardiovasculaire risicoreductie-indicatie in Nederland.

Bij langdurig gebruik kunnen ook galstenen (cholelithiasis) en galblaasontsteking (cholecystitis) vaker voorkomen, met name bij gewichtsverlies.^[3][6] Symptomen zoals pijn in de rechterbovenbuik, koorts en geelzucht vereisen medische evaluatie.

Belangrijke waarschuwing bij operaties of ingrepen: liraglutide vertraagt de maaglediging. Dit kan het risico op aspiratie verhogen bij algehele anesthesie of diepe sedatie. Informeer de anesthesist of behandelend arts altijd dat u liraglutide gebruikt (SmPC rubriek 4.4).

Voor Saxenda gelden stopregels bij onvoldoende effect (zie de sectie over indicaties hierboven). Het is belangrijk dat patiënten in Nederland regelmatig worden gecontroleerd door hun behandelend arts, inclusief controle van de nierfunctie, het gewicht en de bloedsuikerwaarden (uitgedrukt in mmol/L). Stop nooit eigenmachtig met liraglutide zonder overleg met de eigen huisarts, omdat dit de bloedsuikerregulatie of het gewichtsbeheer kan verstoren.

Frequently Asked Questions