Maagverkleining BMI: criteria en voorwaarden

Maagverkleining BMI is een belangrijk onderwerp voor iedereen die overweegt een bariatrische ingreep te ondergaan. In Nederland gelden strikte BMI-criteria voordat u in aanmerking komt voor een maagverkleining, maar het gewicht alleen is nooit doorslaggevend. Een multidisciplinair team beoordeelt uw volledige gezondheidssituatie, eerdere behandelingen en motivatie. Dit artikel legt uit welke BMI-grens geldt, hoe de BMI wordt berekend, welke aanvullende voorwaarden er zijn en wat u kunt doen als uw BMI net onder de grens ligt.

Welke BMI is vereist voor een maagverkleining in Nederland?

In Nederland geldt een BMI van 40 kg/m² als ondergrens, of 35 kg/m² bij ernstige comorbiditeiten zoals diabetes type 2 of slaapapneu, vastgelegd in de NVvH-richtlijn en de PON Zorgstandaard Obesitas.

In Nederland geldt als algemene ondergrens een BMI van 40 kg/m² voor bariatrische chirurgie, of een BMI van 35 kg/m² wanneer er sprake is van ernstige aan obesitas gerelateerde aandoeningen zoals diabetes mellitus type 2, slaapapneu of ernstige gewrichtsklachten. Deze criteria zijn vastgelegd in de kwaliteitsnormen en richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) en de Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON). Zorginstituut Nederland legt de vergoedingsvoorwaarden vast binnen de basisverzekering, maar stelt geen klinische indicatiecriteria.

De BMI-grens is geen op zichzelf staand getal, maar onderdeel van een breder beoordelingskader. Een chirurg en een multidisciplinair team beoordelen niet alleen het gewicht, maar ook de algehele gezondheid, eerdere behandelingen en de verwachte baten en risico's van een ingreep. Het is dan ook mogelijk dat iemand met een BMI van precies 40 kg/m² toch niet direct in aanmerking komt als andere voorwaarden niet zijn vervuld.

Belangrijk om te weten is dat de BMI-grens in Nederland van toepassing is op volwassenen. Voor jongeren gelden afzonderlijke, striktere criteria waarbij ook de groeifase en rijpheid worden meegewogen; hiervoor verwijzen de NVvH en de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) naar specifieke jeugdrichtlijnen. Raadpleeg altijd uw eigen huisarts voor een beoordeling die aansluit bij uw persoonlijke situatie.

Hoe wordt uw BMI berekend en waarom telt het mee?

De BMI wordt berekend als gewicht in kg gedeeld door lengte in m², waarbij een BMI van 40 kg/m² of hoger morbide obesitas aanduidt; artsen combineren de BMI altijd met andere maten zoals middelomtrek.

De BMI (Body Mass Index) wordt berekend door uw lichaamsgewicht in kilogram te delen door uw lengte in meters in het kwadraat: BMI = gewicht (kg) gedeeld door lengte² (m²). Iemand van 100 kg met een lengte van 1,70 m heeft dus een BMI van 100 gedeeld door 2,89, wat neerkomt op ongeveer 34,6 kg/m².

De BMI is een gestandaardiseerde maatstaf die in de klinische praktijk breed wordt gebruikt omdat hij eenvoudig te berekenen is en een redelijke indicatie geeft van het risico op gewichtsgerelateerde aandoeningen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert de volgende indeling:

• Ondergewicht: BMI onder 18,5 kg/m²

• Normaal gewicht: 18,5 tot 24,9 kg/m²

• Overgewicht: 25,0 tot 29,9 kg/m²

• Obesitas graad I: 30,0 tot 34,9 kg/m²

• Obesitas graad II: 35,0 tot 39,9 kg/m²

• Morbide obesitas (graad III): 40,0 kg/m² of hoger

De BMI heeft echter beperkingen. Hij houdt geen rekening met de verdeling van lichaamsvet, spiermassa of etniciteit. Zo kan iemand met veel spiermassa een hoge BMI hebben zonder verhoogd gezondheidsrisico, terwijl iemand met een relatief lage BMI toch een ongezonde vetmassa kan hebben. Artsen gebruiken de BMI daarom altijd in combinatie met andere maten. De NHG-Standaard Obesitas beveelt aan ook de middelomtrek te meten; de drempelwaarden hiervoor kunnen etniciteitsspecifiek zijn. Aanvullend bloedonderzoek geeft een completer beeld van de gezondheidsrisico's.

BMI-grens en aanvullende voorwaarden voor bariatrische chirurgie

Naast de BMI-grens vereist de NVvH-richtlijn aantoonbaar mislukte eerdere behandelingen, psychologische geschiktheid, voldoende motivatie en doorgaans stoppen met roken voor de operatie.

Een BMI van 35 tot 40 kg/m² met ernstige comorbiditeiten, of een BMI van 40 kg/m² of hoger zonder comorbiditeiten, vormt de medische indicatie voor bariatrische chirurgie in Nederland, maar de BMI-grens is slechts één van meerdere vereiste voorwaarden. De NVvH-richtlijn en de PON Zorgstandaard Obesitas stellen aanvullend dat:^[2]

• Eerdere behandelingen aantoonbaar onvoldoende resultaat hebben gehad. Doorgaans wordt minimaal één serieuze poging tot gewichtsreductie via dieet, beweging en eventueel begeleiding verwacht.

• Leeftijd in de regel tussen 18 en 65 jaar ligt, hoewel hiervan in individuele gevallen kan worden afgeweken.

• Psychologische geschiktheid is beoordeeld: een psycholoog of psychiater sluit ernstige eetstoornissen, onbehandelde verslaving of instabiele psychiatrische aandoeningen als contra-indicaties uit.

• Motivatie en begrip aanwezig zijn: de patiënt begrijpt de levenslange gedragsveranderingen en follow-upverplichtingen die na de ingreep noodzakelijk zijn.

• Stoppen met roken wordt doorgaans als voorwaarde gesteld in de periode voor de operatie.

Het multidisciplinaire team dat de indicatie stelt, bestaat in Nederland doorgaans uit een chirurg, internist of endocrinoloog, diëtist, psycholoog en gespecialiseerd verpleegkundige; alle disciplines beoordelen de patiënt cumulatief. In Nederland wordt bariatrische chirurgie vergoed vanuit de basisverzekering wanneer aan de richtlijncriteria is voldaan, maar het eigen risico is van toepassing.^[8][9] Zorginstituut Nederland heeft de vergoedingsvoorwaarden vastgelegd; sommige zorgverzekeraars stellen aanvullende machtigingseisen of werken met gecontracteerde centra. Het is raadzaam om vooraf bij uw zorgverzekeraar in Nederland te informeren naar de exacte polisvoorwaarden.

Wat als uw BMI net onder de grens ligt: zijn er alternatieven?

Bij een BMI net onder de grens zijn de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) en, in geselecteerde gevallen, medicamenteuze behandeling de aangewezen alternatieven; bespreek de opties met uw huisarts.

Wanneer uw BMI net onder de grens van 35 of 40 kg/m² ligt, komt u op dit moment niet in aanmerking voor bariatrische chirurgie via de reguliere indicatiestelling in Nederland, maar er zijn andere behandelopties die uw huisarts of specialist met u kan bespreken. De keuze hangt af van uw individuele situatie, gezondheidsrisico's en eerdere behandelingen.

Leefstijlinterventies vormen altijd de basis. De NHG-Standaard Obesitas beschrijft een gestructureerde aanpak via de huisarts, met begeleiding door een diëtist, fysiotherapeut en eventueel een psycholoog in het kader van de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI). De GLI is in Nederland onder voorwaarden vergoed vanuit de basisverzekering; Zorginstituut Nederland en het RIVM hebben de deelnamevoorwaarden en de lijst van erkende aanbieders vastgelegd.^[6][7]

Medicamenteuze behandeling kan in bepaalde gevallen worden overwogen. Alleen geneesmiddelen met een door de Europese Commissie (op basis van een EMA-advies) of het CBG verleende vergunning voor de behandeling van obesitas komen hiervoor in aanmerking. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft de indicaties, contra-indicaties en bijwerkingen van de beschikbare middelen. De inzet vereist een medische beoordeling. In Nederland zijn geneesmiddelen voor gewichtsbehandeling conform het actuele standpunt van Zorginstituut Nederland doorgaans niet vergoed vanuit de basisverzekering en worden veelal zelf betaald; controleer de actuele vergoedingsstatus bij uw zorgverzekeraar. Uw arts beoordeelt of een dergelijk middel passend is, rekening houdend met uw medische voorgeschiedenis en eventuele contra-indicaties.

Het is ook mogelijk dat uw BMI in de loop van de tijd verandert. Regelmatige controle bij uw huisarts is zinvol, zodat u tijdig kunt worden doorverwezen als de situatie wijzigt. Bespreek uw opties altijd met een zorgverlener en neem geen beslissingen op basis van informatie alleen.

Risico's en bijwerkingen waar u rekening mee moet houden

Bariatrische chirurgie brengt kortetermijnrisico's zoals bloedingen en trombose met zich mee, en langetermijnbijwerkingen zoals voedingsstoftekorten, dumpingsyndroom en interne hernia waarvoor levenslange follow-up nodig is.

Bariatrische chirurgie is een effectieve behandeling voor morbide obesitas, maar gaat gepaard met risico's en mogelijke bijwerkingen die zorgvuldig moeten worden afgewogen. Zowel op korte als op lange termijn kunnen complicaties optreden.

Kortetermijnrisico's omvatten onder meer:

• Bloedingen, infecties of lekkage op de hechtingen direct na de operatie

• Trombose of longembolie

• Reacties op narcose

Langetermijnbijwerkingen die regelmatig voorkomen zijn:

• Tekorten aan voedingsstoffen: na een maagverkleining of maagomleiding worden vitaminen en mineralen zoals vitamine B12, ijzer, foliumzuur, calcium en vitamine D minder goed opgenomen. Levenslange suppletie en periodieke bloedcontroles zijn noodzakelijk.

• Dumping-syndroom: met name na een maagomleiding (gastric bypass) kunnen klachten optreden zoals misselijkheid, zweten en hartkloppingen na het eten van suikerrijke of vette voeding.

• Reflux of maagzuurklachten: sommige ingrepen, zoals de sleeve gastrectomie, kunnen bestaande refluxklachten verergeren.^[18][19]

• Galstenen: snel gewichtsverlies na de ingreep verhoogt het risico op het ontstaan van galstenen.^[21][22]

• Interne hernia: na een maagomleiding kan darmweefsel door een opening in het buikvlies schuiven, wat een ernstige complicatie is die chirurgisch ingrijpen vereist.

• Marginale of anastomotische ulcera: zweertjes op de verbindingsplaats van maag en darm kunnen optreden, met name na een gastric bypass.^[26][27]

• Gewichtstoename op lange termijn: zonder blijvende gedragsverandering kan het gewicht na verloop van jaren gedeeltelijk terugkeren.

Meld onverwachte of ernstige klachten na een ingreep altijd bij uw behandelend arts of behandelteam. Bij acute klachten zoals hevige buikpijn, koorts of tekenen van een bloeding belt u 112. Voor dringende vragen buiten kantooruren belt u de huisartsenpost. Bijwerkingen van geneesmiddelen die u gebruikt kunt u melden bij Bijwerkingencentrum Lareb.

Wanneer kunt u een verwijzing aanvragen bij uw huisarts?

U kunt een verwijzing aanvragen bij uw huisarts zodra uw BMI voldoet aan de criteria en eerdere behandelingen onvoldoende resultaat hebben gehad; neem uw gewicht, medische voorgeschiedenis en behandeloverzicht mee.

U kunt een verwijzing voor bariatrische chirurgie aanvragen bij uw eigen huisarts wanneer uw BMI voldoet aan de geldende criteria (40 kg/m² of hoger, dan wel 35 kg/m² of hoger met ernstige comorbiditeiten) en eerdere behandelingen onvoldoende resultaat hebben gehad. De huisarts is in Nederland het eerste aanspreekpunt en beoordeelt of een verwijzing naar een bariatrisch centrum passend is.

Bereid uw gesprek voor door de volgende informatie bij de hand te hebben:

• Uw gewicht en lengte, zodat de huisarts de BMI kan vaststellen of bevestigen

• Een overzicht van eerdere behandelingen, zoals dieetpogingen, begeleiding of medicatie

• Uw medische voorgeschiedenis, inclusief aandoeningen zoals diabetes, hoge bloeddruk of slaapapneu

• Uw medicijngebruik, omdat sommige geneesmiddelen relevant zijn voor de beoordeling

De huisarts kan u verwijzen naar een internist, een bariatrisch chirurg of een gespecialiseerd obesitascentrum. In Nederland zijn meerdere ziekenhuizen gecertificeerd voor bariatrische chirurgie volgens de kwaliteitsnormen van de NVvH; uw huisarts kan u informeren over de mogelijkheden in uw regio.^[2]

Voor niet-urgente vragen over uw gewicht en behandelopties is een regulier consult bij uw eigen huisarts de aangewezen weg. Heeft u dringende vragen buiten kantooruren, dan belt u de huisartsenpost in Nederland. Bel bij levensbedreigende spoed altijd 112.

Veelgestelde vragen