Ozempic bijwerkingen ogen: risicos en advies

Ozempic bijwerkingen ogen zijn een belangrijk aandachtspunt voor iedereen die semaglutide gebruikt bij type 2 diabetes. De meest gedocumenteerde oogproblemen zijn complicaties van diabetische retinopathie en, zeldzamer, niet-arteritische anterieure ischemische optische neuropathie (NAION). Niet iedereen ervaart deze klachten, maar mensen met een voorgeschiedenis van diabetische oogaandoeningen lopen een verhoogd risico. In dit artikel leest u welke oogklachten zijn gemeld, wie extra risico loopt, wat de officiële bijsluiter zegt en wanneer u een arts moet raadplegen.

Kan Ozempic problemen met je ogen veroorzaken?

Ozempic kan oogproblemen veroorzaken, met name complicaties van diabetische retinopathie en zeldzaam NAION. Het risico is het grootst bij mensen met een bestaande diabetische oogaandoening of gelijktijdig insulinegebruik.

Ozempic (semaglutide) kan in bepaalde gevallen gepaard gaan met oogklachten. De meest gedocumenteerde zijn complicaties van diabetische retinopathie en, zeldzamer, niet-arteritische anterieure ischemische optische neuropathie (NAION). Ozempic is een GLP-1-receptoragonist die de bloedsuikerspiegel verlaagt door de insulineafgifte te stimuleren en de glucagonafgifte te remmen.^[1][3] Bij mensen met type 2 diabetes kan een snelle daling van de bloedglucose tijdelijk leiden tot veranderingen in de kleine bloedvaten van het netvlies.

Niet iedereen die Ozempic gebruikt ontwikkelt oogproblemen. De kans op complicaties van diabetische retinopathie is het grootst bij mensen die al een voorgeschiedenis hebben van diabetische oogaandoeningen, met name bij degenen die ook insuline gebruiken. Dit staat beschreven in de officiële productinformatie (SmPC, rubriek 4.4 en 4.8), gepubliceerd via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank.

Naast retinopathiecomplicaties zijn er na het op de markt brengen van semaglutide meldingen gedaan van NAION, een plotselinge vermindering van de bloedtoevoer naar de oogzenuw. De Europese Commissie heeft op basis van een EMA-beoordeling besloten dat een waarschuwing hierover in de productinformatie van semaglutide-bevattende geneesmiddelen moet worden opgenomen.^[2][5] Uit de SmPC blijkt dat het risico op NAION bij gebruik van semaglutide ongeveer tweemaal zo hoog is als bij niet-gebruik, wat neerkomt op circa 1 extra geval per 10.000 patiëntjaren. Het gaat daarmee om een zeldzame, maar serieuze bevinding.

Waakzaamheid voor oogklachten tijdens het gebruik van Ozempic is zinvol, maar dit betekent niet dat iedereen oogproblemen zal ervaren. Overleg met de eigen huisarts of behandelend arts is de aangewezen stap bij twijfel.

Welke oogklachten zijn gemeld bij gebruik van semaglutide?

De meest gemelde oogklacht is verslechtering van diabetische retinopathie; daarnaast zijn wazig zien en NAION gemeld. NAION is zeldzaam maar ernstig en heeft geleid tot aanpassing van de officiële productinformatie.

De meest gemelde oogklacht bij gebruik van semaglutide is verslechtering van diabetische retinopathie, een aandoening waarbij de kleine bloedvaten in het netvlies beschadigd raken als gevolg van langdurig verhoogde bloedsuikerspiegels. In klinische studies werd bij een deel van de deelnemers met reeds bestaande diabetische retinopathie een tijdelijke verergering van de oogaandoening waargenomen, met name in de vroege fase van de behandeling wanneer de bloedsuiker snel daalt.^[15][16] Dit risico was het duidelijkst aanwezig bij patiënten die ook insuline gebruikten (SmPC rubriek 4.8).

Daarnaast zijn na marktintroductie de volgende oogklachten gemeld en opgenomen in de officiële productinformatie:

• Wazig zien: Dit kan optreden als gevolg van wisselende bloedglucosewaarden en is in veel gevallen tijdelijk van aard.^[1][3] Het hangt primair samen met veranderingen in de bloedsuikerspiegel, niet met een direct effect van semaglutide op het oog.

• NAION (niet-arteritische anterieure ischemische optische neuropathie): Een zeldzame aandoening waarbij de bloedtoevoer naar de oogzenuw plotseling vermindert, wat kan leiden tot (gedeeltelijk) gezichtsverlies. De EMA heeft de productinformatie van semaglutide laten aanpassen om artsen en patiënten hierover te informeren. Het relatieve risico is ongeveer tweevoudig verhoogd ten opzichte van niet-gebruik (circa 1 extra geval per 10.000 patiëntjaren).

Bijwerkingencentrum Lareb verzamelt in Nederland meldingen van bijwerkingen van geneesmiddelen, waaronder semaglutide.^[8][9] Patiënten en zorgverleners kunnen vermoedens van bijwerkingen bij Lareb melden, wat bijdraagt aan de voortdurende bewaking van de veiligheid van dit middel.

Het is van belang te benadrukken dat een melding van een bijwerking niet automatisch betekent dat het geneesmiddel de oorzaak is. Veel mensen met type 2 diabetes hebben al een verhoogd risico op oogproblemen door de diabetes zelf, ongeacht het gebruik van Ozempic.

Wie loopt meer risico op oogproblemen tijdens de behandeling?

Mensen met pre-proliferatieve of proliferatieve diabetische retinopathie, hoge HbA1c-waarden bij start of gelijktijdig insulinegebruik lopen het meeste risico. Semaglutide 2 mg is niet aanbevolen bij niet-stabiele diabetische retinopathie.

Mensen met reeds bestaande pre-proliferatieve of proliferatieve diabetische retinopathie lopen een verhoogd risico op tijdelijke verslechtering van hun oogaandoening bij gebruik van semaglutide. Dit risico hangt samen met de snelheid waarmee de bloedsuikerspiegel daalt: een te snelle verbetering van de glucoseregulatie kan de kwetsbare bloedvaten in het netvlies extra belasten. Uit de SmPC (rubriek 4.4 en 4.8) blijkt dat dit risico het sterkst is bij patiënten met bekende diabetische retinopathie die gelijktijdig met insuline worden behandeld.

De SmPC vermeldt verder dat semaglutide 2 mg niet aanbevolen is bij patiënten met niet-stabiele of niet-onder controle zijnde diabetische retinopathie. Dit is een belangrijk aandachtspunt bij de keuze voor en dosering van de behandeling.

Andere factoren die het risico kunnen verhogen zijn:

• Langdurig slecht gereguleerde diabetes: Mensen bij wie de bloedsuiker jarenlang verhoogd is geweest, hebben vaker al schade aan de netvliesvaten.

• Hoge HbA1c-waarden bij de start van de behandeling: Een sterke en snelle daling van het HbA1c gaat gepaard met een groter risico op tijdelijke retinopathieverergering, conform de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2.^[4][13]

• Cardiovasculaire risicofactoren: Zoals hoge bloeddruk en roken, die ook de oogvaten kunnen beïnvloeden.

• Eerder doorgemaakte oogproblemen: Mensen die al behandeld zijn voor diabetische retinopathie, bijvoorbeeld met laserbehandeling, verdienen extra aandacht.

Voor mensen met bekende oogproblemen is het verstandig om vóór de start van een behandeling met semaglutide een oogonderzoek te laten uitvoeren en dit periodiek te herhalen. De behandelend arts of diabetoloog kan beoordelen of en hoe Ozempic verantwoord ingezet kan worden, en zo nodig verwijzen naar een oogarts. In Nederland verloopt deze afweging via de eigen huisarts of specialist.

Wat zegt de officiële bijsluiter over ogen en gezichtsvermogen?

De SmPC vermeldt complicaties van diabetische retinopathie als bekende bijwerking en bevat een waarschuwing over NAION. Bij bevestigde NAION moet de behandeling met semaglutide worden gestaakt.

De officieel goedgekeurde productinformatie van Ozempic, zoals vastgelegd in de SmPC en bijsluiter gepubliceerd via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, vermeldt complicaties van diabetische retinopathie als een bekende bijwerking die is waargenomen in klinische studies. De bijsluiter adviseert patiënten met diabetische retinopathie om dit te melden aan hun arts voordat zij met de behandeling beginnen, zodat de oogcontroles hierop kunnen worden afgestemd.

Naar aanleiding van de EMA-beoordeling van post-marketingmeldingen is de productinformatie van semaglutide-bevattende geneesmiddelen uitgebreid met een waarschuwing over NAION (SmPC rubriek 4.4). Artsen worden geadviseerd om patiënten te informeren over de symptomen van deze aandoening, zoals plotseling wazig zien of verlies van gezichtsvermogen, en hen te instrueren direct medische hulp te zoeken als deze klachten optreden. De SmPC vermeldt expliciet dat bij een bevestigde diagnose van NAION de behandeling met semaglutide moet worden gestaakt.

De bijsluiter benadrukt verder dat:

• Regelmatige oogcontroles aanbevolen zijn voor mensen met diabetische retinopathie die starten met semaglutide.

• Wazig zien kan optreden in samenhang met wisselende bloedglucosewaarden; dit is in veel gevallen tijdelijk.^[1][3]

• Patiënten alle bestaande oogaandoeningen moeten melden aan hun voorschrijvend arts.

• Semaglutide 2 mg niet aanbevolen is bij niet-stabiele of niet-onder controle zijnde diabetische retinopathie (SmPC rubriek 4.4).

De Europese Commissie verleent de handelsvergunning voor Ozempic op basis van een positief advies van de EMA.^[7] De actuele en volledige productinformatie is te raadplegen via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank op de website van het CBG-MEB. Patiënten en zorgverleners worden aangeraden altijd de meest recente versie van de bijsluiter te raadplegen, omdat productinformatie kan worden bijgewerkt op basis van nieuwe veiligheidsgegevens.

Wanneer moet je een arts of oogarts raadplegen?

Plotseling wazig zien of eenzijdig gezichtsverlies vereist directe medische hulp; bel 112 bij ernstige klachten. Minder acute maar aanhoudende oogklachten bespreekt u zo snel mogelijk met uw huisarts.

Plotseling wazig zien of verlies van gezichtsvermogen tijdens het gebruik van Ozempic zijn een reden om direct medische hulp te zoeken. Bel bij plotseling, ernstig of eenzijdig gezichtsverlies direct 112. Dit geldt in het bijzonder bij symptomen die kunnen wijzen op NAION.

Voor minder acute maar wel zorgwekkende klachten gelden de volgende richtlijnen:

• Buiten kantooruren: Neem contact op met de huisartsenpost voor dringende vragen over oogklachten die niet kunnen wachten tot de volgende werkdag.

• Tijdens kantooruren: Maak een afspraak bij de eigen huisarts als er nieuwe of veranderende oogklachten optreden, zoals aanhoudend wazig zien of veranderingen in het gezichtsveld.

• Verwijzing naar oogarts: De huisarts kan beoordelen of doorverwijzing naar een oogarts nodig is, bijvoorbeeld voor een gedetailleerd netvliesonderzoek.

Bij een bevestigde diagnose van NAION moet de behandeling met semaglutide worden gestaakt. Dit besluit wordt altijd genomen in overleg met de behandelend arts of oogarts, conform de SmPC (rubriek 4.4).

Mensen met bekende diabetische retinopathie die starten met Ozempic, doen er verstandig aan dit vooraf te bespreken met hun behandelend arts en een afspraak te plannen bij de oogarts voor een nulmeting. In Nederland kan de huisarts hiervoor een verwijzing regelen.

Stop nooit zelf met Ozempic zonder overleg met een arts, omdat het abrupt staken van de behandeling ook gevolgen kan hebben voor de bloedsuikerregulatie. De eigen huisarts of behandelend specialist is de aangewezen persoon om samen een weloverwogen beslissing te nemen.

Veelgestelde vragen