Ozempic bij diabetes type 2: werking en gebruik

Ozempic bij diabetes type 2 is een veelgebruikte behandeloptie in Nederland. Ozempic bevat de werkzame stof semaglutide, een GLP-1-receptoragonist die de bloedglucose verlaagt via meerdere mechanismen. Het middel wordt eenmaal per week ingespoten en kan worden gecombineerd met andere diabetesmedicatie. In dit artikel leest u hoe Ozempic werkt, voor wie het geschikt is, welke bijwerkingen kunnen optreden en of het wordt vergoed door de Nederlandse zorgverzekering.

Wat is Ozempic en hoe werkt het bij diabetes type 2?

Ozempic (semaglutide) is een GLP-1-receptoragonist die de bloedglucose verlaagt door insulineafgifte te stimuleren, glucagonafgifte te remmen en de maaglediging te vertragen. Het wordt eenmaal per week subcutaan ingespoten.

Ozempic is een geneesmiddel met de werkzame stof semaglutide, dat door de Europese Commissie is goedgekeurd voor de behandeling van diabetes type 2 bij volwassenen.^[1][2] Semaglutide behoort tot de klasse van de GLP-1-receptoragonisten: het bootst het effect na van het lichaamseigen hormoon GLP-1 (glucagon-like peptide-1), dat normaal gesproken na een maaltijd wordt aangemaakt in de darm.

De werking van Ozempic berust op meerdere mechanismen die samen de bloedglucoseregulatie verbeteren:

• Stimulatie van insulineafgifte: Ozempic stimuleert de alvleesklier om meer insuline af te geven, maar uitsluitend wanneer de bloedglucosewaarde verhoogd is. Bij gebruik als monotherapie is ernstige hypoglykemie in klinisch onderzoek niet waargenomen.

• Remming van glucagonafgifte: Het hormoon glucagon, dat de bloedglucose juist verhoogt, wordt minder afgegeven.

• Vertraging van maaglediging: Voedsel verlaat de maag langzamer, waardoor de bloedglucosestijging na een maaltijd afvlakt.

• Vermindering van eetlust: Semaglutide heeft een werking op hersengebieden die betrokken zijn bij de regulatie van eetlust en verzadiging, conform de productinformatie (SmPC rubriek 5.1).

Ozempic is geen vervanging voor insuline en mag niet worden gebruikt bij diabetische ketoacidose.

Ozempic wordt eenmaal per week toegediend via een subcutane injectie met een voorgevulde pen. De startdosis bedraagt 0,25 mg per week gedurende vier weken, waarna wordt opgehoogd naar 0,5 mg. Afhankelijk van de bloedglucoseregulatie en de verdraagbaarheid kan de dosis verder worden verhoogd naar 1 mg of 2 mg per week, conform de goedgekeurde productinformatie (SmPC rubriek 4.2). Ozempic is uitsluitend op recept verkrijgbaar en wordt voorgeschreven als onderdeel van een bredere behandeling van diabetes type 2.

Voor wie is Ozempic bedoeld volgens de Nederlandse richtlijnen?

Ozempic is bedoeld voor volwassenen met diabetes type 2 bij wie eerdere behandeling onvoldoende effect heeft, en is niet geschikt voor mensen met diabetes type 1, kinderen of zwangere vrouwen.

Ozempic is in Nederland geïndiceerd voor volwassenen met diabetes type 2 bij wie de bloedglucose onvoldoende geregeld is, en wordt ingezet als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas en de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 wordt Ozempic overwogen wanneer behandeling met metformine alleen of in combinatie met andere middelen onvoldoende effect heeft, of wanneer er specifieke redenen zijn om voor een GLP-1-receptoragonist te kiezen.

Belangrijke overwegingen bij de keuze voor Ozempic zijn:

• Cardiovasculair risico: In de SUSTAIN-6-studie (SmPC rubriek 5.1) is bij patiënten met een hoog cardiovasculair risico of bestaande hart- en vaatziekten een lager risico op ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen waargenomen.^[11][2] Dit zijn studieresultaten die de behandelend arts kan meewegen; het betreft geen afzonderlijke indicatie.

• Nierfunctie: Ozempic kan worden gebruikt bij patiënten met een verminderde nierfunctie, maar de behandelend arts beoordeelt de geschiktheid per individu.

• Gewicht: Omdat Ozempic het lichaamsgewicht kan verminderen, kan het een overweging zijn bij patiënten met overgewicht of obesitas en diabetes type 2.

Ozempic is niet geschikt voor:

• Mensen met diabetes type 1

• Kinderen en jongeren onder de 18 jaar

• Zwangere of borstvoeding gevende vrouwen (gebruik wordt afgeraden)

Daarnaast gelden op grond van de Europese productinformatie (SmPC rubriek 4.4) de volgende voorzorgen:

• Ozempic wordt niet aanbevolen bij patiënten met ernstige gastroparese, omdat vertraagde maaglediging een kenmerk is van het middel.^[2][3]

• Ozempic wordt niet aanbevolen bij patiënten met hartfalen in NYHA-klasse IV.^[2][3]

• De dosis van 2 mg wordt niet aanbevolen bij patiënten met niet-stabiele of niet-gereguleerde diabetische retinopathie.^[2][3]

De behandelend arts of diabetesverpleegkundige beslist in overleg met de patiënt of Ozempic de meest passende keuze is, op basis van de individuele situatie, comorbiditeiten en behandeldoelen.

Welke bijwerkingen kunnen optreden en wanneer moet je een arts bellen?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken en diarree. Bel direct een arts bij aanhoudende hevige buikpijn, plotseling visusverlies of tekenen van een ernstige allergische reactie.

De meest voorkomende bijwerkingen van Ozempic zijn maagdarmklachten, die vooral optreden aan het begin van de behandeling of na een dosisverhoging. Volgens de productinformatie gaat het hierbij met name om:

• Misselijkheid

• Braken

• Diarree

• Obstipatie

• Buikpijn

Deze klachten zijn doorgaans mild tot matig van ernst en nemen bij de meeste mensen af naarmate het lichaam aan het middel went. Langzaam ophogen van de dosis helpt om deze bijwerkingen te beperken. Aanhoudende misselijkheid, braken of diarree kan leiden tot uitdroging; zorg in dat geval voor voldoende vochtinname en raadpleeg de huisarts als de klachten aanhouden (SmPC rubriek 4.4).

Minder vaak voorkomende maar ernstige bijwerkingen waarvoor medische aandacht nodig is:

• Pancreatitis: Acute pancreatitis is gemeld bij gebruik van semaglutide, inclusief ernstige vormen. Aanhoudende, hevige buikpijn, al dan niet uitstralend naar de rug, is een reden om direct contact op te nemen met een arts. Bij verdenking op pancreatitis dient Ozempic te worden gestaakt; bij bevestigde acute pancreatitis mag het middel niet worden herstart (SmPC rubriek 4.4).

• Hypoglykemie: Het risico hierop is laag bij gebruik als monotherapie, maar neemt toe bij combinatie met insuline of sulfonylureumderivaten.

• Diabetische retinopathie: Bij patiënten met reeds bestaande diabetische retinopathie, met name bij gelijktijdig insulinegebruik en snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie, zijn complicaties gemeld. Regelmatige oogcontrole is bij deze groep belangrijk (SmPC rubriek 4.4).

• Plotseling visusverlies (NAION): Een verhoogd risico op niet-arteritische anterieure ischemische opticopathie (NAION) is gemeld. Bij plotseling visusverlies is direct oogheelkundig onderzoek aangewezen; bij bevestiging van NAION dient het gebruik te worden gestaakt (SmPC rubrieken 4.4 en 4.8).

• Anesthesie en diepe sedatie: Omdat Ozempic de maaglediging vertraagt, bestaat bij algehele anesthesie of diepe sedatie een verhoogd risico op aspiratie. Informeer de behandelend arts of anesthesist altijd dat u Ozempic gebruikt (SmPC rubriek 4.4).

• Allergische reacties: Ernstige overgevoeligheidsreacties zijn zeldzaam maar mogelijk.

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb via lareb.nl, zodat de veiligheidsmonitoring in Nederland wordt ondersteund.

Wanneer direct hulp zoeken:

• Bel 112 bij tekenen van een ernstige allergische reactie (zwelling van gezicht, keel, moeite met ademen), bij plotseling visusverlies of bij bewusteloosheid.

• Neem buiten kantooruren contact op met de huisartsenpost bij aanhoudende hevige buikpijn, ernstige hypoglykemie of ernstige uitdroging.

• Neem contact op met de eigen huisarts bij aanhoudende maagdarmklachten, zorgen over de ogen of andere vragen over de behandeling.

Hoe gebruik je Ozempic naast andere diabetesmedicatie?

Ozempic kan worden gecombineerd met metformine, sulfonylureumderivaten, SGLT2-remmers of basale insuline. Bij combinatie met insuline of sulfonylureumderivaten neemt het risico op hypoglykemie toe.

Ozempic wordt in de praktijk vaak gecombineerd met andere bloedglucoseverlagende middelen, en de combinatie moet zorgvuldig worden afgestemd door de behandelend arts. Volgens de goedgekeurde productinformatie (SmPC rubriek 4.1) kan Ozempic worden gebruikt als aanvulling op metformine, sulfonylureumderivaten (zoals glimepiride of gliclazide), SGLT2-remmers (zoals dapagliflozine of empagliflozine) of basale insuline.

Aandachtspunten per combinatie:

• Met metformine: Dit is een veelgebruikte en goed verdragen combinatie. Er is geen aanpassing van de metforminedosis nodig op basis van de combinatie alleen.

• Met sulfonylureumderivaten: Het risico op hypoglykemie neemt toe. De arts kan de dosis van het sulfonylureumderivaat verlagen om dit risico te beperken. Patiënten moeten weten hoe zij een hypoglykemie herkennen en behandelen.

• Met basale insuline: Ook hier is het risico op hypoglykemie verhoogd. De insulinedosis kan worden aangepast bij de start van Ozempic. Zelfcontrole van de bloedglucose is in deze situatie extra belangrijk.

• Met SGLT2-remmers: Beide middelen werken via verschillende mechanismen; de combinatie is onderzocht en opgenomen in de goedgekeurde indicatie (SmPC rubriek 4.1).

Combinatie met een andere GLP-1-receptoragonist wordt niet aanbevolen, omdat hiervoor geen onderbouwing bestaat in de productinformatie (SmPC rubriek 4.5).

Praktische tips voor gebruik:

• Injecteer Ozempic eenmaal per week, op dezelfde dag van de week, ongeacht het tijdstip van de dag en ongeacht de maaltijden.

• Als een dosis wordt vergeten, injecteer deze dan zo snel mogelijk, maar uiterlijk vijf dagen na de geplande dag. Daarna de volgende dosis op de gebruikelijke dag toedienen (SmPC rubriek 4.2).

• De injectieplaats (buik, bovenbeen of bovenarm) kan worden afgewisseld.

• Bewaar de pen in de koelkast (2°C tot 8°C) totdat deze in gebruik wordt genomen. Na eerste gebruik kan de pen maximaal 56 dagen worden bewaard bij kamertemperatuur (beneden 30°C) of in de koelkast (SmPC rubriek 6.^[2][3]4).

Overleg altijd met de eigen huisarts of diabetesverpleegkundige voordat de medicatie wordt aangepast.

Wordt Ozempic vergoed door de zorgverzekering in Nederland?

Ozempic wordt vergoed vanuit de Nederlandse basisverzekering, maar alleen onder specifieke voorwaarden van het Zorginstituut Nederland. Vergoeding is niet automatisch en hangt af van de individuele situatie.

In Nederland wordt Ozempic vergoed vanuit de basisverzekering, maar uitsluitend onder specifieke voorwaarden die zijn vastgesteld door het Zorginstituut Nederland in het kader van het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS). Vergoeding is niet automatisch en hangt af van de individuele situatie van de patiënt.

De vergoedingsvoorwaarden voor semaglutide subcutaan zijn vastgelegd in het GVS-besluit van Zorginstituut Nederland. Hierbij spelen onder meer de volgende factoren een rol:

• Onvoldoende bloedglucoseregulatie ondanks bestaande behandeling

• Aanwezigheid van cardiovasculaire risicofactoren of bestaande hart- en vaatziekten

• Specifieke contra-indicaties voor andere middelen

De behandelend arts of huisarts beoordeelt of de patiënt aan de vergoedingsvoorwaarden voldoet. Of een machtiging bij de zorgverzekeraar nodig is, kan per verzekeraar en per situatie verschillen; vraag dit na bij de eigen zorgverzekeraar in Nederland.

Eigen risico: Vergoed geneesmiddelen vallen onder het verplicht eigen risico van de basisverzekering in Nederland. De hoogte van het eigen risico wordt jaarlijks vastgesteld door de overheid; raadpleeg de eigen zorgverzekeraar of de Rijksoverheid voor het actuele bedrag. Patiënten die het eigen risico nog niet hebben opgebruikt, betalen de kosten van Ozempic zelf totdat dit bedrag is bereikt.

Wanneer Ozempic wordt voorgeschreven buiten de vergoedingsvoorwaarden, komen de kosten voor rekening van de patiënt zelf. De kosten van Ozempic zonder vergoeding kunnen aanzienlijk zijn. Bespreek de financiële aspecten altijd met de huisarts of apotheker, zodat een weloverwogen beslissing kan worden genomen over de behandeling.

Raadpleeg voor de meest actuele vergoedingsinformatie de website van Zorginstituut Nederland of de eigen zorgverzekeraar.

Scientific References

1. Ozempic – EPAR productinformatie.
2. Ozempic – Productinformatie (Nederlandstalige SmPC).
3. Semaglutide.
4. NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2.
5. Bijwerkingen van SEMAGLUTIDE.
6. Oogziekte NAION zeer zeldzame bijwerking van semaglutide.
7. Oogziekte NAION is zeldzame bijwerking van semaglutide.
8. Alvleesklierontsteking en GLP1-agonisten.
9. GVS-advies semaglutide (Ozempic®) bij de behandeling van volwassenen met onvoldoende gereguleerde diabetes mellitus type 2.
10. GVS-advies uitbreiding bijlage 2-voorwaarden GLP-1-receptoragonisten.
11. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Patients with Type 2 Diabetes (SUSTAIN-6). Marso SP et al. N Engl J Med..
12. Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Analogues in Type 2 Diabetes: Their Use and Differential Features. Clin Drug Investig..
13. Subcutaneous semaglutide (NN9535) for the treatment of type 2 diabetes. Expert Opin Biol Ther..
14. Perioperative management of GLP-1 receptor agonists: a structured narrative review with considerations relevant to neurosurgical patients. J Endocrinol Invest..
15. Peri-Procedural Fasting and Gastric Ultrasound Strategies in GLP-1 Receptor Agonist Users: A Systematic Review With Qualitative Synthesis. Cureus..

Frequently Asked Questions