Saxenda dieet voorbeeld: maaltijdplan en tips

Een saxenda dieet voorbeeld helpt bij het begrijpen hoe voeding en dit geneesmiddel samenwerken. Saxenda (liraglutide 3 mg) is een GLP-1-receptoragonist die de eetlust remt en het verzadigingsgevoel verlengt. Het middel werkt alleen optimaal in combinatie met een caloriebeperkt, evenwichtig dieet en meer beweging. In dit artikel leest u welk dieet het beste aansluit bij Saxenda, ziet u een concrete voorbeelddag met maaltijden, en leert u welke voedingsmiddelen bijwerkingen zoals misselijkheid kunnen verminderen.

Wat is Saxenda en waarvoor wordt het voorgeschreven?

Saxenda (liraglutide 3 mg) is een GLP-1-receptoragonist die eenmaal daags subcutaan wordt toegediend als aanvulling op dieet en beweging bij volwassenen en adolescenten vanaf 12 jaar met obesitas of overgewicht met comorbiditeit.

Saxenda (liraglutide 3 mg) is een geneesmiddel dat door de Europese Commissie is goedgekeurd als aanvulling op een caloriearm dieet en meer lichaamsbeweging bij volwassenen met overgewicht of obesitas. Liraglutide behoort tot de klasse van GLP-1-receptoragonisten: het bootst het darmhormoon GLP-1 na, dat na een maaltijd vrijkomt en signalen naar de hersenen stuurt die het verzadigingsgevoel versterken en de maaglediging vertragen. Hierdoor neemt de eetlust af en wordt het makkelijker om minder te eten.

Saxenda wordt eenmaal daags subcutaan toegediend via een voorgevulde pen, met een opbouwschema dat begint op 0,6 mg per dag en geleidelijk oploopt naar de onderhoudsdosis van 3 mg per dag. Dit opbouwschema is bedoeld om maag-darmklachten te beperken.

In Nederland is Saxenda uitsluitend op recept verkrijgbaar. Conform de EU-productinformatie (EMA/CBG-MEB) is het middel goedgekeurd voor volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, of een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met gewichtsgerelateerde aandoeningen zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk of slaapapneu.

Saxenda is ook goedgekeurd voor gebruik bij adolescenten van 12 jaar en ouder met obesitas, mits het lichaamsgewicht ten minste 60 kg bedraagt. Bij adolescenten geldt bovendien een stopregel: als na twaalf weken op de onderhoudsdosis van 3 mg (of de maximaal verdraagbare dosis) geen reductie van ten minste 4 procent van de BMI of de BMI-z-score is bereikt, moet de behandeling worden gestaakt. Dit zijn criteria die in de EU-productinformatie zijn vastgelegd (SmPC rubriek 4.1 en 4.2, raadpleegbaar via de CBG-MEB Geneesmiddeleninformatiebank).

De behandeling wordt altijd gecombineerd met begeleiding op het gebied van voeding en beweging: het geneesmiddel is geen vervanging voor een gezonde leefstijl, maar een ondersteuning ervan. Bijwerkingen en geschiktheid worden besproken met de eigen huisarts of specialist.

Welk dieet past bij het gebruik van Saxenda?

Bij Saxenda wordt een matig caloriebeperkt dieet aanbevolen met 500 tot 600 kcal minder dan de persoonlijke energiebehoefte, met nadruk op vezelrijke voeding, magere eiwitten en beperking van sterk bewerkte producten.

Bij gebruik van Saxenda wordt een matig caloriebeperkt, voedingskundig evenwichtig dieet aanbevolen, in lijn met de NHG-Standaard Obesitas en het Farmacotherapeutisch Kompas. Er bestaat geen officieel vastgesteld 'Saxenda-dieet', maar de productinformatie benadrukt uitdrukkelijk dat het geneesmiddel altijd gecombineerd moet worden met een verminderde calorie-inname en meer lichaamsbeweging.

Een gangbaar uitgangspunt in de Nederlandse obesitaszorg is een dagelijkse calorie-inname die 500 tot 600 kcal lager ligt dan de persoonlijke energiebehoefte, verdeeld over drie hoofdmaaltijden en eventueel één of twee kleine tussendoortjes. De exacte energiebehoefte verschilt per persoon op basis van leeftijd, geslacht, lengte, gewicht en activiteitsniveau; een diëtist berekent dit op maat. Omdat Saxenda de maaglediging vertraagt en het verzadigingsgevoel verlengt, ervaren veel gebruikers dat zij vanzelf minder eten. Het is desondanks belangrijk om voldoende eiwitten binnen te krijgen om spiermassa te behouden; de precieze hoeveelheid wordt afgestemd op de individuele situatie en eventuele aandoeningen zoals nierschade, waarbij een diëtist of behandelaar adviseert.

De volgende voedingsprincipes, in lijn met de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum, sluiten goed aan bij de werking van Saxenda:

• Vezelrijke voeding: groenten, peulvruchten, volkoren granen en fruit bevorderen een langdurig verzadigingsgevoel.

• Magere eiwitbronnen: kip, vis, eieren, kwark en peulvruchten ondersteunen spierbehoud.

• Beperking van sterk bewerkte producten: voedingsmiddelen met veel toegevoegde suikers en verzadigd vet leveren veel calorieën bij weinig voedingswaarde.

• Voldoende vocht: ruim water of ongezoete dranken per dag; de hoeveelheid wordt afgestemd op de individuele situatie, want bij aandoeningen zoals hartfalen of nierinsufficiëntie kunnen andere vochtadviezen gelden.

Een diëtist kan helpen bij het opstellen van een persoonlijk maaltijdplan dat aansluit bij de individuele situatie, voorkeuren en eventuele andere aandoeningen.

Voorbeelddag: hoe ziet een maaltijdplan met Saxenda eruit?

Een illustratieve voorbeelddag bevat circa 1.400 kcal verdeeld over ontbijt, lunch, avondmaaltijd en kleine tussendoortjes, maar een diëtist stelt altijd een plan op maat op.

Een voorbeelddag bij gebruik van Saxenda is gebaseerd op kleine, voedzame maaltijden die goed verdragen worden en aansluiten bij een verminderde eetlust. Onderstaand schema is uitsluitend illustratief en geen medisch voorschrift: een diëtist stelt een plan op maat op, afgestemd op de persoonlijke energiebehoefte, gezondheidssituatie en eventuele medicatie.

Ontbijt (circa 350 kcal)

• Twee sneetjes volkoren brood met 100 gram magere kwark en een handvol bessen

• Een glas water of ongezoete thee

Tussendoortje (circa 100 kcal)

• Een kleine appel of een handje ongezouten noten (circa 15 gram)

Lunch (circa 400 kcal)

• Een grote kom groentesoep (zelfgemaakt of zonder toegevoegd zout)

• Twee sneetjes volkoren brood met een gekookt ei en komkommer

Tussendoortje (optioneel, circa 100 kcal)

• Een bakje magere yoghurt (150 gram) zonder toegevoegde suikers

Avondmaaltijd (circa 450 kcal)

• 100 tot 120 gram gegrilde zalm of kipfilet

• Een ruime portie gestoomde groenten (broccoli, courgette, wortel)

• Twee tot drie eetlepels zilvervliesrijst of quinoa

Totaal: circa 1.400 kcal

Dit totaal is slechts een voorbeeld en is niet voor iedereen geschikt: voor mensen met een hogere energiebehoefte, een grotere lichaamsomvang of een actieve leefstijl kan 1.400 kcal per dag te weinig zijn en kan het risico op tekorten of duizeligheid ontstaan. Een diëtist berekent de juiste inname op maat.

Omdat Saxenda de eetlust onderdrukt, is het belangrijk om bewust te blijven eten en maaltijden niet over te slaan: dat kan leiden tot een te lage inname van essentiële voedingsstoffen. Wie moeite heeft met eten door misselijkheid, kan beter kiezen voor kleinere porties verdeeld over meer momenten op de dag.

Gebruikers die naast Saxenda ook sulfonylureumderivaten of insuline gebruiken, lopen bij een sterke caloriereductie een verhoogd risico op hypoglykemie (te lage bloedglucose). Zij bespreken aanpassingen in hun medicatie altijd met hun behandelaar.

Welke voedingsmiddelen helpen bijwerkingen zoals misselijkheid te verminderen?

Kleine porties, licht verteerbare voeding zoals rijst en gekookte groenten, en langzaam eten helpen misselijkheid te beperken; vetrijke en sterk gekruide gerechten worden bij voorkeur vermeden.

Misselijkheid is de meest voorkomende bijwerking van Saxenda, vooral in de eerste weken van de behandeling en na een dosisverhoging. Bijwerkingencentrum Lareb registreert meldingen van bijwerkingen van geneesmiddelen in Nederland en ontvangt regelmatig meldingen over maag-darmklachten bij GLP-1-agonisten. Naast misselijkheid kunnen ook braken, diarree, obstipatie en een opgeblazen gevoel optreden.

De volgende voedingsadviezen kunnen helpen om deze klachten te beperken:

• Eet kleine porties: een volle maag verergert misselijkheid. Kies voor vijf tot zes kleine maaltijden in plaats van drie grote.

• Eet langzaam en kauw goed: dit vermindert de belasting van de maag en bevordert een goede spijsvertering.

• Vermijd vetrijke en sterk gekruide gerechten: deze vertragen de maaglediging extra en kunnen misselijkheid verergeren.

• Kies voor licht verteerbare voedingsmiddelen: gekookte aardappelen, rijst, beschuit, banaan, gekookte wortel en magere bouillon worden doorgaans goed verdragen.

• Drink voldoende, maar niet tijdens de maaltijd: grote hoeveelheden vocht bij het eten kunnen een vol gevoel versterken. Drink liever tussen de maaltijden door. Bij aanhoudend braken of diarree bestaat risico op uitdroging; neem dan contact op met de eigen huisarts.

• Beperk alcohol: alcohol kan maag-darmklachten verergeren en past slecht bij een caloriebeperkt dieet.

De EU-productinformatie (SmPC rubriek 4.4 en 4.8) vermeldt daarnaast de volgende aandachtspunten:

• Galblaasaandoeningen: gewichtsverlies kan het risico op galstenen verhogen. Klachten zoals pijn in de rechterbovenbuik, koorts of geelzucht worden besproken met de eigen huisarts.

• Stijging van de hartfrequentie: Saxenda kan de hartslag verhogen. Palpaties of een aanhoudend verhoogde hartslag worden gemeld bij de eigen huisarts.

• Pancreatitis: hevige, aanhoudende buikpijn kan in zeldzame gevallen wijzen op pancreatitis. De behandeling wordt dan direct gestaakt en er wordt contact opgenomen met de eigen huisarts. Na een bevestigde pancreatitis mag Saxenda niet opnieuw worden gestart.

• Perioperatief aspiratierisico: omdat Saxenda de maaglediging vertraagt, bestaat bij algehele anesthesie of diepe sedatie een verhoogd risico op aspiratie. Informeer de behandelend arts of anesthesist altijd voorafgaand aan een ingreep.

• Hypoglykemie bij combinatie met sulfonylureumderivaten of insuline: zie ook de sectie over het maaltijdplan.

Als misselijkheid of andere maag-darmklachten ernstig zijn of aanhouden, neemt u contact op met de eigen huisarts. Bij spoedeisende klachten zoals hevige buikpijn, moeite met ademhalen of tekenen van een ernstige allergische reactie belt u direct 112.

Wanneer is Saxenda geschikt en wanneer niet?

Saxenda is geschikt bij een BMI van 30 of hoger, of 27 of hoger met comorbiditeit, maar is gecontra-indiceerd bij zwangerschap, ernstige nier- of leverinsufficiëntie en overgevoeligheid voor liraglutide.

Saxenda is geschikt voor volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, of een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met een gewichtsgerelateerde aandoening, mits zij ook bereid zijn een caloriebeperkt dieet te volgen en meer te bewegen. De behandeling wordt alleen voortgezet als na twaalf weken op de onderhoudsdosis van 3 mg een gewichtsafname van ten minste 5 procent is bereikt: dit is een criterium dat in de EU-productinformatie is vastgelegd.

Er zijn ook situaties waarin Saxenda niet geschikt is of met extra voorzichtigheid moet worden gebruikt. De EU-SmPC (raadpleegbaar via de CBG-MEB Geneesmiddeleninformatiebank) noemt de volgende contra-indicaties en voorzorgen:

• Overgevoeligheid voor liraglutide of een van de hulpstoffen

• Zwangerschap en borstvoeding: Saxenda mag niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap. Vrouwen die zwanger willen worden, moeten de behandeling stoppen. Raadpleeg de EU-SmPC rubriek 4.6 voor de volledige tekst.

• Ernstige nierinsufficiëntie of ernstige leverinsufficiëntie: gebruik wordt afgeraden

• Leeftijd onder de 12 jaar: niet goedgekeurd voor deze groep

• Leeftijd van 75 jaar en ouder: gebruik wordt niet aanbevolen wegens beperkte gegevens

• Inflammatoire darmziekte of diabetische gastroparese: gebruik wordt niet aanbevolen

• NYHA-klasse IV hartfalen: gebruik wordt niet aanbevolen

• Schildklieraandoeningen: de SmPC bevat specifieke waarschuwingen over schildklierveranderingen; bespreek een voorgeschiedenis van schildklieraandoeningen met de behandelaar

Belangrijke aanvullende waarschuwingen uit de SmPC:

• Saxenda is geen vervanger van insuline. Bij patiënten met diabetes type 2 die insuline gebruiken, mag de insuline niet abrupt worden gestopt of sterk worden verminderd zonder medisch toezicht, vanwege het risico op diabetische ketoacidose (DKA).

• Gebruikers die ook sulfonylureumderivaten of insuline gebruiken, hebben een verhoogd risico op hypoglykemie; medicatieaanpassing wordt besproken met de behandelaar.

In Nederland wordt Saxenda voor gewichtsbeheersing in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering; de meeste gebruikers betalen de behandeling zelf. De vergoedingssituatie kan wijzigen: raadpleeg voor de actuele stand het standpunt van Zorginstituut Nederland. De eigen huisarts is het juiste aanspreekpunt om te beoordelen of Saxenda passend is, welke alternatieven beschikbaar zijn en hoe de behandeling het beste kan worden begeleid. Bij spoedeisende klachten zoals hevige buikpijn, moeite met ademhalen of een allergische reactie belt u direct 112.

Frequently Asked Questions