Slaapapneu en maagverkleining: wat u moet weten

Slaapapneu en maagverkleining zijn nauw met elkaar verbonden: overgewicht is een van de belangrijkste oorzaken van obstructieve slaapapneu, en bariatrische chirurgie kan de klachten aanzienlijk verminderen of zelfs laten verdwijnen. Toch is de relatie complex. Niet iedereen die gewicht verliest, is verlost van slaapapneu, en de weg naar een maagverkleining in Nederland kent strikte medische criteria. Dit artikel legt uit hoe overgewicht slaapapneu veroorzaakt, wat u kunt verwachten na een maagverkleining en wanneer u in aanmerking komt voor een vergoede ingreep.

Wat is het verband tussen slaapapneu en overgewicht?

Vetweefsel rondom de keel en hals vergroot de druk op de luchtwegen, waardoor deze tijdens de slaap gemakkelijker dichtvallen. De NHG-standaard benoemt gewichtsreductie expliciet als onderdeel van de behandeling van slaapapneu.

Overgewicht is een van de belangrijkste risicofactoren voor obstructieve slaapapneu (OSAS), een aandoening waarbij de bovenste luchtwegen tijdens de slaap herhaaldelijk vernauwen of volledig afsluiten. Vetweefsel dat zich ophoopt rondom de keel, de tong en de hals vergroot de druk op de luchtwegen, waardoor deze bij ontspanning van de spieren tijdens de slaap gemakkelijker dichtvallen. Bij mensen met een BMI boven 30 kg/m² is de prevalentie van obstructieve slaapapneu aanzienlijk hoger dan in de algemene bevolking, al is de relatie tussen BMI en ernst van OSAS niet deterministisch: andere factoren zoals de anatomie van de kaak, neusverstopping en alcoholgebruik spelen ook een rol.^[1][2]

De ernst van slaapapneu wordt gemeten met de apneu-hypopneu-index (AHI). De AHI geeft aan hoe vaak per uur de ademhaling volledig stopt (apneu) of sterk vermindert (hypopneu) tijdens de slaap. Een AHI van 5 tot 15 geldt als licht, 15 tot 30 als matig en boven 30 als ernstig.^[1]

De relatie tussen overgewicht en slaapapneu werkt ook in de andere richting: verstoorde slaap beïnvloedt de hormoonhuishouding die honger en verzadiging reguleert, wat kan bijdragen aan verdere gewichtstoename. De NHG-standaard Slaapapneu (M35) benoemt overgewicht expliciet als een aanpasbare risicofactor en adviseert gewichtsreductie als onderdeel van de behandeling.^[1][2]

In Nederland is de eigen huisarts het juiste aanspreekpunt als iemand regelmatig snurkt, ademstops heeft tijdens de slaap of overdag ernstig slaperig is. De huisarts kan beoordelen of verder onderzoek naar slaapapneu aangewezen is.

Kan een maagverkleining slaapapneu verbeteren of laten verdwijnen?

Bariatrische chirurgie leidt bij veel patiënten tot een significante daling van de AHI, maar residuele slaapapneu komt frequent voor. Objectief slaaponderzoek is nodig, doorgaans 6 tot 12 maanden na de operatie, voordat CPAP wordt heroverwogen.

Bariatrische chirurgie, waaronder maagverkleining (sleeve gastrectomie) en maagomleiding (Roux-en-Y gastric bypass), leidt bij een aanzienlijk deel van de patiënten tot een klinisch relevante verbetering of volledige remissie van obstructieve slaapapneu.^[6][7] Uit gegevens van Nederlandse en internationale centra blijkt dat de AHI bij veel patiënten significant daalt na substantieel gewichtsverlies. Volledige remissie treedt op bij een deel van de patiënten; bij anderen neemt de ernst af zonder dat de slaapapneu volledig verdwijnt. Residuele slaapapneu na bariatrische chirurgie komt frequent voor, ook bij patiënten die veel gewicht zijn verloren.^[7][8]

Het voornaamste mechanisme achter deze verbetering is het verlies van vetweefsel rondom de luchtwegen, waardoor de anatomische druk op de keel afneemt. De mate van verbetering varieert sterk per persoon en is afhankelijk van factoren zoals de uitgangsernst van de slaapapneu, de hoeveelheid gewichtsverlies en eventuele anatomische bijdragende factoren.

Bij bekende slaapapneu is het conform Nederlandse richtlijnen gebruikelijk dat CPAP-therapie ook in de periode rondom de operatie wordt voortgezet. Na de ingreep dient slaapapneu opnieuw objectief te worden beoordeeld via een slaaponderzoek, doorgaans nadat het gewicht gedurende langere tijd stabiel is gebleven, veelal 6 tot 12 maanden na de operatie.^[8] Patiënten mogen niet zelfstandig stoppen met CPAP zonder overleg met hun behandelend arts, ook niet als zij zich beter voelen. Op basis van de uitkomst van het slaaponderzoek kan de behandelend specialist beoordelen of CPAP-instellingen moeten worden aangepast of de therapie kan worden heroverwogen.

Welke risico's en bijwerkingen zijn er bij een maagverkleining?

Een maagverkleining brengt kortetermijnrisicos zoals bloedingen en lekkage, en langetermijnrisicos zoals levenslange voedingstekorten, reflux en dumping-syndroom. Bij acute klachten na de operatie, zoals hevige buikpijn of hoge koorts, dient men direct 112 te bellen.

Een maagverkleining is een ingrijpende operatie met zowel kortetermijn- als langetermijnrisico's die zorgvuldig moeten worden afgewogen. Op korte termijn kunnen zich complicaties voordoen zoals bloedingen, lekkage op de hechting, infecties en trombose. Gegevens uit de Nederlandse kwaliteitsregistratie voor bariatrische chirurgie (DATO/DICA) geven inzicht in de werkelijke complicatiepercentages in Nederlandse centra; de behandelend chirurg kan hierover informatie verstrekken.

Op langere termijn kunnen de volgende bijwerkingen en complicaties optreden:

• Voedingstekorten: tekorten aan vitamine B12, ijzer, foliumzuur, calcium, vitamine D, eiwitten en thiamine zijn frequent en vereisen levenslange suppletie en regelmatige laboratoriumcontroles. Het suppletieprotocol verschilt per type ingreep; de diëtist en internist stellen hiervoor een individueel schema op.

• Refluxklachten: met name na een sleeve gastrectomie kunnen maagzuurklachten toenemen.^[14][15]

• Dumping-syndroom: na een maagomleiding kunnen klachten optreden zoals misselijkheid, zweten en hartkloppingen na het eten van suikerrijke voeding (vroeg dumping) of symptomatische hypoglykemie enige tijd na de maaltijd (laat dumping).

• Galstenen: snel gewichtsverlies verhoogt het risico op galsteenvorming.

• Interne herniatie en marginale ulcera: dit zijn specifieke late complicaties die met name na een maagomleiding kunnen optreden.^[9][18]

• Gewichtsherval: een deel van de patiënten ervaart op termijn gewichtstoename, wat ook de slaapapneu opnieuw kan laten verergeren.

• Psychische klachten: veranderingen in eetgedrag en lichaamsbeeld kunnen psychische gevolgen hebben.

Postoperatieve klachten en complicaties dienen te worden gemeld bij het eigen bariatrische behandelteam of ziekenhuis. Bij acute, levensbedreigende klachten na de operatie, zoals hevige buikpijn, hoge koorts of ernstige kortademigheid, dient men direct 112 te bellen. Voor urgente vragen buiten kantooruren is de huisartsenpost het juiste aanspreekpunt. Vermoedens van bijwerkingen van geneesmiddelen die in het kader van de behandeling worden gebruikt, kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb.

Wanneer komt iemand in Nederland in aanmerking voor een maagverkleining?

In Nederland geldt een BMI van 40 kg/m2 of hoger, of een BMI van 35 kg/m2 of hoger met ernstige comorbiditeit zoals slaapapneu, als criterium voor vergoede bariatrische chirurgie. De huisarts beoordeelt als eerste of een verwijzing naar een erkend bariatrisch centrum aangewezen is.

In Nederland gelden voor vergoede bariatrische chirurgie criteria die zijn vastgesteld door Zorginstituut Nederland en zijn uitgewerkt in de richtlijnen en kwaliteitsnormen van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) en de Federatie Medisch Specialisten. De belangrijkste toegangscriteria zijn een BMI van 40 kg/m² of hoger, of een BMI van 35 kg/m² of hoger in combinatie met ernstige aan overgewicht gerelateerde aandoeningen, waaronder obstructieve slaapapneu. Slaapapneu kan dus een meewegende factor zijn bij de beoordeling van de indicatie.

Voordat een ingreep plaatsvindt, doorloopt de patiënt in Nederland doorgaans een uitgebreid multidisciplinair traject. Dit traject omvat begeleiding door een diëtist, psycholoog en internist, en heeft als doel te beoordelen of de patiënt voldoende gemotiveerd is, de risico's begrijpt en in staat is de leefstijlveranderingen na de operatie vol te houden. Eerder aantoonbaar mislukte pogingen tot gewichtsreductie via leefstijlinterventie zijn onderdeel van de beoordeling. Contra-indicaties zoals onbehandelde psychiatrische aandoeningen, actief middelengebruik of bepaalde medische risicofactoren kunnen een ingreep uitsluiten.

De vergoeding vanuit de basisverzekering in Nederland is gebonden aan voorwaarden en valt onder het verplicht eigen risico. Patiënten dienen zich te wenden tot hun eigen huisarts als eerste stap; de huisarts kan beoordelen of een verwijzing naar een erkend bariatrisch centrum aangewezen is. Niet iedereen die aan de BMI-criteria voldoet, komt automatisch in aanmerking. De eigen huisarts is het juiste aanspreekpunt voor een eerste beoordeling en eventuele verwijzing.

Veelgestelde vragen