Tijdelijk stoppen met Saxenda: gevolgen

Tijdelijk stoppen met Saxenda is soms noodzakelijk, maar vraagt om zorgvuldige afweging. Saxenda (liraglutide 3 mg) is een GLP-1-receptoragonist die eetlust en verzadiging reguleert. Door de korte halfwaardetijd van ongeveer 13 uur verdwijnen de effecten snel na het staken, wat kan leiden tot terugkerende eetlust en gewichtstoename. In dit artikel leest u wat er in uw lichaam gebeurt bij een onderbreking, wanneer pauzeren medisch verantwoord is, hoe u Saxenda veilig hervat en welke bijwerkingen u kunt verwachten.

Wat gebeurt er met je lichaam als je Saxenda tijdelijk stopt?

Na het stoppen van Saxenda nemen de plasmaconcentraties snel af door de halfwaardetijd van circa 13 uur, waardoor eetlust en verzadiging binnen een tot twee dagen merkbaar veranderen en gewichtstoename kan optreden.

Als je Saxenda (liraglutide 3 mg) tijdelijk stopt, verdwijnt het eetlustremmende effect geleidelijk en kan het lichaamsgewicht binnen enkele weken beginnen toe te nemen. Saxenda is een GLP-1-receptoragonist: het bootst het darmhormoon glucagon-like peptide-1 na, dat de maagontlediging vertraagt, een verzadigingsgevoel bevordert en de energie-inname helpt verminderen.^[1][2] Volgens de productinformatie van Saxenda, zoals gepubliceerd in de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, bedraagt de halfwaardetijd van liraglutide ongeveer 13 uur.^[1][2] Na het staken van de toediening nemen de plasmaconcentraties daardoor snel af en verminderen de farmacologische effecten op eetlust en verzadiging binnen één tot twee dagen aanzienlijk.^[1][2]

Dit betekent dat de biologische mechanismen die gewichtstoename bij veel mensen in stand houden, zoals een verhoogde eetlust, opnieuw de overhand kunnen krijgen. Klinische gegevens uit de SCALE-onderzoeken (onder andere Pi-Sunyer et al., NEJM 2015) laten zien dat deelnemers die Saxenda staakten, gemiddeld een deel van het verloren gewicht terugkregen in de maanden daarna. De mate van gewichtstoename verschilt per persoon en hangt onder meer af van voedings- en bewegingsgewoonten tijdens de onderbreking.

Een korte onderbreking van enkele dagen heeft doorgaans een beperkt effect op het totale gewichtsverloop. Een langere pauze kan echter leiden tot merkbare veranderingen in eetlustregulatie en lichaamsgewicht.

Belangrijk: de SmPC van Saxenda beschrijft een verplicht stopcriterium. Bij volwassenen geldt dat de behandeling moet worden gestaakt als na 12 weken op de maximale dosis van 3,0 mg per dag minder dan 5% van het begingewicht is verloren.^[1][2] Voor adolescenten en kinderen geldt een afzonderlijk criterium op basis van BMI of BMI-z-score; de behandelend arts beoordeelt dit. Het is daarom zinvol om een geplande onderbreking of twijfel over het behandelresultaat vooraf te bespreken met de eigen huisarts of behandelend arts.

Wanneer mag je Saxenda pauzeren en wanneer niet?

Saxenda mag worden gepauzeerd bij acute ziekte, geplande operatie of ernstige bijwerkingen, maar altijd in overleg met een arts. Zelfstandig stoppen vanwege teleurstelling of kosten is medisch niet verantwoord.

Saxenda mag tijdelijk worden gepauzeerd in overleg met een arts, bijvoorbeeld bij acute ziekte, een geplande operatie of ernstige bijwerkingen zoals aanhoudend braken of tekenen van pancreatitis. De SmPC van Saxenda, zoals gepubliceerd in de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, vermeldt dat behandeling moet worden gestaakt als er klinische verdenking bestaat op acute pancreatitis, en dat hervatting alleen mag plaatsvinden na bevestiging dat pancreatitis is uitgesloten.^[1][2] Bij ernstige gastro-intestinale klachten die leiden tot uitdroging, is tijdelijk stoppen eveneens medisch gerechtvaardigd, maar dit besluit dient altijd in overleg met een arts te worden genomen.

Bij een geplande operatie of ingreep onder algemene anesthesie of diepe sedatie is tijdig overleg met de behandelend arts en anesthesioloog van belang. Saxenda vertraagt de maagontlediging, wat het risico op aspiratie tijdens anesthesie kan verhogen.^[1][11] De arts en anesthesioloog bepalen samen wanneer Saxenda het beste kan worden gepauzeerd.

Er zijn ook situaties waarin pauzeren juist niet verstandig is zonder medisch overleg:

• Zwangerschap of zwangerschapswens: Saxenda dient niet te worden gebruikt tijdens de zwangerschap. Als een zwangerschap wordt vastgesteld, moet de behandeling direct worden gestaakt en dient de arts te worden geraadpleegd (SmPC rubriek 4.6).

• Insuline-afhankelijke diabetes: Saxenda is geen vervanger van insuline. Bij patiënten die insuline gebruiken, mag insuline nooit zelfstandig worden gestaakt of verlaagd op basis van het gebruik van Saxenda, vanwege het risico op diabetische ketoacidose (SmPC rubriek 4.4).

• Zelfstandig stoppen vanwege teleurstelling over resultaten: Dit is geen medische reden voor een pauze en leidt vaak tot gewichtstoename zonder dat de onderliggende oorzaak wordt aangepakt.

• Tijdelijk stoppen om kosten te besparen: In Nederland wordt Saxenda voor gewichtsbeheer in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering; het actuele standpunt van Zorginstituut Nederland is hierbij leidend en kan wijzigen.^[5][6] Toch is het raadzaam dit met de arts te bespreken in plaats van eigenmachtig te stoppen, omdat een ongestructureerde onderbreking het behandelresultaat kan ondermijnen.

Bij twijfel over de veiligheid van een pauze is het advies contact op te nemen met de eigen huisarts. In het geval van acute klachten zoals hevige buikpijn, moeite met ademhalen of een allergische reactie, bel dan 112.

Hoe hervat je Saxenda veilig na een onderbreking?

Na een onderbreking van meer dan drie dagen wordt Saxenda hervat op de startdosis van 0,6 mg per dag, met wekelijkse verhogingen tot 3,0 mg, om gastro-intestinale bijwerkingen te beperken.

Na een onderbreking van meer dan drie dagen wordt Saxenda hervat met de laagste startdosis, om gastro-intestinale bijwerkingen te beperken. De SmPC beschrijft een opbouwschema waarbij de startdosis 0,6 mg per dag bedraagt, met wekelijkse verhogingen van 0,6 mg tot de onderhoudsdosis van 3,0 mg per dag is bereikt. Bij een onderbreking van meer dan drie dagen dient dit opbouwschema opnieuw te worden gevolgd, ongeacht de dosis waarbij de behandeling eerder werd gestaakt.

Bij een gemiste injectie geldt: neem de vergeten dosis niet alsnog in als de volgende geplande injectie al binnen 12 uur valt.^[1][2] Ga dan gewoon door met de volgende geplande dosis. Zijn er meer dan drie dagen verstreken zonder injectie, dan wordt herstart op 0,6 mg geadviseerd zoals hierboven beschreven.

De injectie wordt subcutaan toegediend in de buik, het bovenbeen of de bovenarm, bij voorkeur op een vast tijdstip per dag. Wissel de injectieplaats bij elke toediening af om huidreacties en huidverdikking (lipohypertrofie) te voorkomen. Na een onderbreking is het raadzaam de injectieplaats te controleren op eventuele huidreacties.

Bewaar ongebruikte pennen in de koelkast tussen 2 en 8 graden Celsius. Een pen die al in gebruik is, kan worden bewaard bij kamertemperatuur (niet boven 30 graden Celsius) of in de koelkast, maximaal 30 dagen na eerste gebruik.

Hervatting dient altijd te worden besproken met de behandelend arts of huisarts, die ook kan beoordelen of de indicatie voor verdere behandeling nog aanwezig is, of de stopcriteria (zie eerste sectie) van toepassing zijn, en of aanvullende begeleiding, zoals dieetadvies of begeleiding bij leefstijlverandering, gewenst is. In Nederland kan de huisarts doorverwijzen naar een gespecialiseerde obesitaspolikliniek of diëtist als onderdeel van een bredere behandelstrategie.

Welke bijwerkingen kunnen optreden bij stoppen of hervatten?

Bij hervatting kunnen misselijkheid, braken en diarree opnieuw optreden. Hevige buikpijn of tekenen van een allergische reactie vereisen direct medisch contact.

Bij het hervatten van Saxenda na een onderbreking kunnen gastro-intestinale bijwerkingen opnieuw optreden, met name misselijkheid, braken, diarree en obstipatie. Dit zijn de meest gemelde bijwerkingen van liraglutide en ze treden het vaakst op bij het starten of ophogen van de dosis. Omdat het lichaam na een pauze opnieuw moet wennen aan het geneesmiddel, is de kans op deze klachten bij hervatting vergelijkbaar met die bij de eerste opbouwfase.

Bij het stoppen van Saxenda zelf zijn er geen typische onttrekkingsverschijnselen beschreven in de productinformatie. Wel kan de terugkeer van een verhoogde eetlust als onprettig worden ervaren, maar dit is een farmacologisch effect en geen bijwerking in de klassieke zin.

Saxenda kan als monotherapie bij mensen zonder type 2 diabetes het risico op klinisch significante hypoglykemie sterk verlagen, maar in studies zijn milde symptomen die kunnen passen bij hypoglykemie ook bij monotherapie gemeld. Het risico op hypoglykemie neemt duidelijk toe bij gelijktijdig gebruik van sulfonylureumderivaten of insuline. Bij combinatie met deze middelen kan dosisaanpassing van het sulfonylureumderivaat of de insuline nodig zijn om hypoglykemie te voorkomen; dit dient altijd in overleg met de arts te gebeuren (SmPC rubriek 4.4).

Andere bijwerkingen die aandacht verdienen bij gebruik, stoppen of hervatten van Saxenda:

• Galstenen en galblaasontsteking (cholelithiase/cholecystitis): Saxenda verhoogt het risico hierop. Klachten zoals pijn in de rechterbovenbuik, koorts of geelzucht zijn reden om contact op te nemen met de huisarts.

• Verhoogde hartfrequentie: Saxenda kan de hartslag verhogen. Bij aanhoudende hartkloppingen of een merkbaar verhoogde hartslag dient dit te worden gemeld aan de arts.

• Uitdroging en nierfunctie: Ernstige gastro-intestinale bijwerkingen kunnen leiden tot uitdroging en in zeldzame gevallen tot acuut nierfalen.^[1][2] Zorg voor voldoende vochtinname en neem bij ernstige klachten contact op met de huisarts.

Bijwerkingen die altijd reden zijn om direct medisch advies te zoeken, ongeacht of Saxenda wordt gestart, gestopt of hervat:

• Hevige, aanhoudende buikpijn, eventueel uitstralend naar de rug: dit kan wijzen op pancreatitis.

• Tekenen van een ernstige allergische reactie, zoals zwelling van het gezicht, de lippen of de keel, of moeite met ademhalen: bel in dat geval 112.

• Symptomen van schildklierproblematiek, zoals een zwelling in de hals of heesheid.

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb, het Nederlandse centrum voor geneesmiddelenbewaking. Dit helpt bij het verbeteren van de veiligheidsmonitoring van geneesmiddelen in Nederland. Bij twijfel over bijwerkingen buiten kantooruren is de huisartsenpost het juiste aanspreekpunt.

Frequently Asked Questions