Verschil gastric bypass en sleeve uitgelegd

Het verschil tussen gastric bypass en sleeve gastrectomie zit in de anatomische aanpak: bij een sleeve wordt alleen de maag verkleind, terwijl bij een bypass ook de darmroute wordt omgeleid. Beide ingrepen zijn vormen van bariatrische chirurgie voor mensen met ernstig overgewicht, maar ze werken anders in het lichaam en kennen elk eigen voordelen, risico's en langetermijneffecten. In dit artikel leest u hoe beide operaties werken, voor wie ze geschikt zijn en wat u op de lange termijn kunt verwachten.

Wat is het verschil tussen een gastric bypass en een sleeve?

Bij een sleeve wordt alleen de maag verkleind; bij een gastric bypass wordt ook de darmroute omgeleid. Beide zijn bariatrische ingrepen, maar de anatomische veranderingen en gevolgen voor voedselopname verschillen wezenlijk.

Het belangrijkste verschil tussen een gastric bypass en een sleeve gastrectomie is dat bij de bypass ook de darmroute wordt aangepast, terwijl bij de sleeve uitsluitend de maag wordt verkleind. Beide ingrepen zijn vormen van bariatrische chirurgie die worden uitgevoerd bij mensen met ernstig overgewicht, maar de anatomische veranderingen die zij teweegbrengen zijn wezenlijk anders.

Bij een sleeve gastrectomie (ook wel maagverkleining of 'sleeve' genoemd) wordt ongeveer 75 tot 80 procent van de maag chirurgisch verwijderd.^[1][4] Wat overblijft is een smalle, buisvormige maag. Dit deel van de maag is permanent verwijderd en kan niet worden teruggeplaatst.

Bij een Roux-en-Y gastric bypass wordt een klein maagzakje aangelegd van ongeveer 15 tot 30 milliliter.^[1] Vervolgens wordt een deel van de dunne darm omgeleid en rechtstreeks op dit zakje aangesloten. Voedsel slaat daardoor een groot deel van de maag en het begin van de dunne darm over. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de hoeveelheid voedsel die iemand kan eten, maar ook voor de opname van voedingsstoffen.

Beide operaties worden in Nederland doorgaans laparoscopisch (via kleine sneetjes) uitgevoerd in erkende bariatrische centra. De keuze voor een van beide ingrepen wordt altijd gemaakt in overleg met een multidisciplinair team, bestaande uit onder meer een chirurg, internist, diëtist en psycholoog. Er bestaat geen universeel 'betere' operatie: de geschiktheid hangt af van de individuele situatie van de patiënt. De Federatie Medisch Specialisten en de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) hebben hiervoor een richtlijn Bariatrische en Metabole Chirurgie opgesteld. Thuisarts.nl biedt een toegankelijke samenvatting van de ingrepen en het keuzetraject in Nederland.

Hoe werken beide ingrepen in het lichaam?

De sleeve werkt via volumebeperking en verlaging van het hongerhormoon ghreline; de bypass beperkt daarnaast ook de opname van voedingsstoffen doordat de twaalfvingerige darm en een deel van de dunne darm worden overgeslagen.

De sleeve gastrectomie werkt voornamelijk via volumebeperking en hormonale veranderingen, terwijl de gastric bypass daarnaast ook de opname van voedingsstoffen beïnvloedt. Dit onderscheid is klinisch relevant en bepaalt mede welke bijwerkingen en risico's bij elk ingreep horen.

Sleeve gastrectomie:

• De sterk verkleinde maag zorgt voor een sneller verzadigingsgevoel.

• Door het verwijderen van het fundus (het bovenste deel van de maag) daalt de productie van het hongerhormoon ghreline aanzienlijk, wat de eetlust vermindert.

• De opname van voedingsstoffen in de dunne darm blijft grotendeels intact, maar ook na een sleeve gastrectomie wordt in Nederland doorgaans levenslange vitaminen- en mineralensuppletie geadviseerd, samen met periodieke laboratoriumcontroles. Dit is vastgelegd in de Nederlandse voedingsrichtlijnen na bariatrische chirurgie.

Gastric bypass:

• Het kleine maagzakje beperkt de voedselinname sterk.

• Doordat voedsel de twaalfvingerige darm en een deel van de dunne darm overslaat, worden bepaalde voedingsstoffen minder goed opgenomen. Dit geldt met name voor ijzer, calcium, vitamine B12, vitamine D en foliumzuur. Het risico op voedingstekorten is na een bypass groter dan na een sleeve.

• De bypass leidt ook tot hormonale veranderingen die de insulinegevoeligheid verbeteren, wat bij mensen met diabetes type 2 soms al vroeg na de operatie merkbaar is.^[18][19]

• Het zogenoemde dumpingsyndroom kan optreden: klachten zoals misselijkheid, zweten en hartkloppingen na het eten van suikerrijke of vette voeding, doordat voedsel te snel in de dunne darm terechtkomt. Dit komt vaker voor na een bypass, maar kan ook na een sleeve optreden.^[9][11]

• Reactieve hypoglykemie (een te lage bloedsuiker, gemeten in mmol/L, enige tijd na de maaltijd) is een minder frequent maar relevant langetermijneffect dat met name na een gastric bypass kan voorkomen.^[10][19]

Bij beide ingrepen zijn levenslange aanpassingen in eetgedrag noodzakelijk en wordt in Nederland levenslange suppletie van vitaminen en mineralen geadviseerd, met bij voorkeur jaarlijkse laboratoriumcontroles. De rolverdeling hierbij ligt bij het bariatrisch centrum in samenwerking met de eigen huisarts. Bijwerkingen en complicaties dienen altijd te worden besproken met de behandelend arts. Bij onverwachte klachten na een bariatrische operatie is de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt; buiten kantooruren is dat de huisartsenpost.

Voor wie is welke operatie geschikt?

De keuze hangt af van BMI, comorbiditeiten en persoonlijke factoren: bij ernstige reflux wordt een sleeve afgeraden, terwijl een bypass bij diabetes type 2 sterkere metabole voordelen kan bieden.

De keuze tussen een gastric bypass en een sleeve gastrectomie is afhankelijk van meerdere medische en persoonlijke factoren, en wordt in Nederland altijd bepaald door een multidisciplinair bariatrisch team in een erkend bariatrisch centrum. Er bestaat geen eenduidige richtlijn die de ene operatie voor iedereen boven de andere stelt.

In het algemeen gelden de volgende overwegingen:

• Body mass index (BMI): Bariatrische chirurgie komt in Nederland in aanmerking bij een BMI van 40 of hoger, of een BMI van 35 of hoger in combinatie met ernstige comorbiditeiten zoals diabetes type 2, slaapapneu of ernstige gewrichtsklachten.^[3][2] Deze criteria zijn beschreven in de FMS/NVvH-richtlijn Bariatrische en Metabole Chirurgie en de Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON).

• Voorwaarden voor vergoeding: Voor vergoeding vanuit de Nederlandse basisverzekering gelden aanvullende voorwaarden, waaronder aantoonbaar onvoldoende resultaat van een eerder multidisciplinair conservatief behandeltraject, voldoende motivatie en therapietrouw, en in veel centra een rookstopbeleid. Het Zorginstituut Nederland beschrijft de voorwaarden voor verzekerde zorg bij bariatrische chirurgie.

• Diabetes type 2: Bij mensen met diabetes type 2 en ernstig overgewicht kan een gastric bypass vanwege de sterkere metabole effecten een overweging zijn. De behandelend internist en chirurg beoordelen dit individueel.

• Reflux (GERD): Bij ernstige gastro-oesofageale refluxziekte wordt een sleeve gastrectomie over het algemeen afgeraden, omdat de ingreep refluxklachten kan verergeren.^[5][13] Een gastric bypass kan in dat geval de voorkeur hebben.

• Eerdere buikoperaties: Littekenweefsel van eerdere ingrepen kan de technische uitvoerbaarheid van beide ingrepen bemoeilijken; de chirurg beoordeelt dit individueel.

• Motivatie en leefstijl: Beide operaties vereisen een blijvende aanpassing van eetgewoonten en levenslange vitaminesuppletie en controles, wat vraagt om een hoge therapietrouw.

De NHG-standaard Obesitas en de richtlijnen van de NVvH beschrijven de criteria voor verwijzing naar een bariatrisch centrum. In Nederland is de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt voor mensen die willen weten of zij in aanmerking komen; buiten kantooruren is dat de huisartsenpost. Bij acute klachten dient altijd 112 te worden gebeld.

Welke resultaten kun je verwachten op de lange termijn?

Beide ingrepen leiden bij de meeste patiënten tot aanzienlijk gewichtsverlies en verbetering van comorbiditeiten, maar de gastric bypass geeft gemiddeld iets meer gewichtsverlies en sterkere metabole effecten bij diabetes type 2.

Op de lange termijn leidt zowel de gastric bypass als de sleeve gastrectomie bij de meeste patiënten tot aanzienlijk gewichtsverlies en verbetering van aan obesitas gerelateerde aandoeningen, maar de mate en duurzaamheid van het effect kunnen per persoon en per ingreep verschillen. Gegevens uit de Dutch Audit for Treatment of Obesity (DATO), de Nederlandse registratie voor bariatrische chirurgie, bevestigen de effectiviteit van beide ingrepen.

Gewichtsverlies:

• De hieronder genoemde percentages betreffen het verlies van het overgewicht (excess weight loss, EWL): het deel van het gewicht boven een BMI van 25 dat wordt verloren.

• Na een gastric bypass bedraagt het gemiddelde EWL in de eerste twee jaar ongeveer 60 tot 80 procent.^[12]

• Na een sleeve gastrectomie ligt dit gemiddeld op ongeveer 50 tot 70 procent EWL.^[12]

• Bij beide ingrepen kan na enkele jaren enig gewicht terugkomen, zeker als leefstijlaanpassingen niet worden volgehouden.

Comorbiditeiten:

• Diabetes type 2 verbetert of verdwijnt bij een aanzienlijk deel van de patiënten na beide ingrepen, met name na een gastric bypass.

• Bloeddruk, cholesterol en slaapapneu verbeteren eveneens bij veel patiënten.

Langetermijnrisico's per ingreep:

• Na een gastric bypass kunnen specifieke complicaties optreden zoals interne herniatie (een darmlus die door een opening in het buikvlies schuift), marginale ulcera (zweertjes bij de aansluiting van maagzakje en darm) en reactieve hypoglykemie.

• Na een sleeve gastrectomie kan reflux ontstaan of verergeren; in een deel van de gevallen is op termijn conversie naar een gastric bypass nodig.^[13]

• Bij beide ingrepen kunnen galstenen optreden als gevolg van snel gewichtsverlies.^[14][15]

Aandachtspunten op de lange termijn:

• In Nederland worden na bariatrische chirurgie levenslange, bij voorkeur jaarlijkse, laboratoriumcontroles geadviseerd voor vitaminen en mineralen. Dit geldt voor zowel bypass als sleeve. De coördinatie ligt bij het bariatrisch centrum, in samenwerking met de eigen huisarts.

• Psychologische begeleiding en diëtistische ondersteuning blijven belangrijk voor beide groepen.

Patiënten in Nederland worden na bariatrische chirurgie langdurig gevolgd in het bariatrisch centrum. Bij nieuwe of onverwachte klachten is de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt; buiten kantooruren is dat de huisartsenpost. Bij spoedsituaties dient altijd 112 te worden gebeld.

Frequently Asked Questions