Verschil semaglutide en liraglutide uitgelegd

Het verschil tussen semaglutide en liraglutide is voor veel mensen met diabetes type 2 of overgewicht een praktische vraag. Beide middelen zijn GLP-1-receptoragonisten die de bloedsuiker verlagen en de eetlust remmen, maar ze verschillen in werkingsduur, toedieningsvorm en beschikbare formuleringen. Semaglutide wordt eenmaal per week ingespoten of dagelijks als tablet ingenomen, terwijl liraglutide een dagelijkse injectie vereist. In dit artikel leest u hoe de twee middelen werken, waarvoor ze zijn geregistreerd, welke bijwerkingen kunnen optreden en hoe een arts de keuze bepaalt.

Wat zijn semaglutide en liraglutide en hoe werken ze?

Beide zijn GLP-1-receptoragonisten die insulineafgifte stimuleren en de eetlust remmen. Semaglutide werkt langer (halfwaardetijd circa zeven dagen) dan liraglutide (circa 13 uur), waardoor semaglutide wekelijks en liraglutide dagelijks wordt toegediend.

Semaglutide en liraglutide zijn beide GLP-1-receptoragonisten: geneesmiddelen die het lichaamseigen hormoon glucagon-like peptide-1 (GLP-1) nabootsen. GLP-1 wordt na een maaltijd aangemaakt in de darm en stimuleert de alvleesklier om insuline af te geven, remt de afgifte van glucagon en vertraagt de maaglediging. Beide middelen binden aan dezelfde receptor, maar ze verschillen op een aantal belangrijke punten.

Het grootste praktische verschil zit in de werkingsduur. Liraglutide (merknamen Victoza voor diabetes type 2 en Saxenda voor gewichtsbeheersing) heeft een halfwaardetijd van ongeveer 13 uur en moet daarom elke dag worden ingespoten.^[5][3] Semaglutide (merknamen Ozempic voor diabetes type 2 en Wegovy voor gewichtsbeheersing) heeft een halfwaardetijd van ongeveer zeven dagen, waardoor een wekelijkse injectie volstaat.^[4][3] Semaglutide is ook beschikbaar als dagelijkse tablet (Rybelsus) voor diabetes type 2.^[7][8] Daarnaast bestaat er een orale formulering van semaglutide specifiek voor gewichtsbeheersing (Wegovy 25 mg tabletten); raadpleeg de actuele productinformatie via de CBG-MEB Geneesmiddeleninformatiebank voor de meest recente registratiestatus in Nederland.

De moleculaire structuur van semaglutide is sterker gemodificeerd dan die van liraglutide, waardoor het minder snel wordt afgebroken en langer actief blijft in het bloed. Beide middelen verlagen de bloedglucose, remmen de eetlust en kunnen het lichaamsgewicht verminderen. In klinische studies (waaronder de STEP-programma's voor semaglutide en de SCALE-programma's voor liraglutide) liet semaglutide gemiddeld een grotere gewichtsreductie zien dan liraglutide; het Farmacotherapeutisch Kompas geeft een overzicht van deze vergelijkende gegevens in de Nederlandse context.^[6][22]

Belangrijk: GLP-1-receptoragonisten mogen niet worden gecombineerd met andere GLP-1-receptoragonisten. Dit staat vermeld in de waarschuwingen van de Nederlandse productinformatie (SmPC rubriek 4.4) voor alle middelen in deze klasse.

Welk middel het meest geschikt is, hangt af van de individuele situatie en wordt beoordeeld door een arts.

Waarvoor worden deze middelen in Nederland voorgeschreven?

Beide middelen zijn geregistreerd voor diabetes type 2 en voor gewichtsbeheersing bij obesitas of overgewicht met complicaties. Wegovy is ook geregistreerd voor adolescenten vanaf 12 jaar met obesitas en een lichaamsgewicht boven 60 kg.

In Nederland zijn semaglutide en liraglutide geregistreerd voor twee verschillende indicaties: de behandeling van diabetes mellitus type 2 en, bij hogere doseringen, de behandeling van obesitas of overgewicht met gewichtsgerelateerde complicaties.

Voor diabetes type 2 zijn Ozempic (semaglutide injectie) en Rybelsus (semaglutide tablet) geregistreerd als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging, doorgaans wanneer metformine onvoldoende effect heeft of niet verdragen wordt. Victoza (liraglutide injectie) heeft dezelfde indicatie. Klinische uitkomststudies met Ozempic hebben cardiovasculaire gegevens opgeleverd die zijn opgenomen in rubriek 5.1 van de Nederlandse productinformatie; dit betreft onderzoeksresultaten en vormt geen afzonderlijke geregistreerde indicatie in rubriek 4.1 van de Nederlandse SmPC.

Voor gewichtsbeheersing zijn Saxenda (liraglutide 3 mg per dag) en Wegovy (semaglutide 2,4 mg per week) geregistreerd als aanvulling op een caloriearm dieet en meer bewegen. De indicatie geldt voor volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, of een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met ten minste één gewichtsgerelateerde aandoening zoals hoge bloeddruk, pre-diabetes of slaapapneu. Wegovy is daarnaast geregistreerd voor adolescenten vanaf 12 jaar met obesitas en een lichaamsgewicht van meer dan 60 kg, conform rubriek 4.^[1][4]1 van de Nederlandse SmPC. Voor de actuele posologie, inclusief eventuele hogere onderhoudsdoseringen zoals 7,2 mg per week, verwijzen wij naar rubriek 4.2 van de Nederlandse SmPC via de CBG-MEB Geneesmiddeleninformatiebank.

Belangrijk: registratie door de Europese Commissie op basis van een EMA-advies, of door het CBG-MEB voor nationaal geregistreerde middelen, betekent niet automatisch dat een middel vergoed wordt vanuit de basisverzekering in Nederland. De vergoedingsstatus wordt apart beoordeeld door het Zorginstituut Nederland.

Welke bijwerkingen kunnen optreden en wanneer moet je een arts raadplegen?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn maagdarmklachten die doorgaans afnemen na de opstartfase. Aanhoudende ernstige buikpijn, plotseling visusverlies of tekenen van een ernstige allergische reactie vereisen directe medische hulp.

De meest voorkomende bijwerkingen van zowel semaglutide als liraglutide zijn maagdarmklachten: misselijkheid, braken, diarree, obstipatie en buikpijn. Deze klachten treden het vaakst op bij het starten of ophogen van de dosis en nemen bij de meeste mensen na enkele weken af. Beide middelen worden daarom in stappen opgehoogd.

Minder vaak voorkomende maar klinisch relevante bijwerkingen en waarschuwingen, conform de Nederlandse productinformatie (SmPC rubrieken 4.4 en 4.8):

• Pancreatitis: acute ontsteking van de alvleesklier is gemeld bij gebruik van beide middelen. Aanhoudende, ernstige buikpijn, al dan niet uitstralend naar de rug, is een reden om direct medische hulp te zoeken. Bij verdenking op pancreatitis dient het gebruik te worden gestaakt; na bevestiging van pancreatitis mag het middel niet worden hervat.

• Galstenen en galblaasklachten: gewichtsverlies zelf verhoogt het risico op galstenen; GLP-1-agonisten kunnen dit risico verder vergroten.

• Hartkloppingen: semaglutide en liraglutide kunnen de hartslag verhogen.^[15][25]

• Hypoglykemie: het risico is laag wanneer deze middelen als enige bloedglucoseverlagende therapie worden gebruikt, maar neemt toe in combinatie met insuline of sulfonylureumderivaten.

• Dehydratie en nierfunctie: maagdarmklachten kunnen leiden tot vochtverlies. Patiënten dienen voldoende te drinken; bij ernstige klachten kan de nierfunctie verslechteren.

• Diabetische retinopathie: bij patiënten met diabetische retinopathie, met name bij gelijktijdig insulinegebruik, is voorzichtigheid geboden. Nauwe follow-up van de oogheelkundige toestand wordt aanbevolen.

• NAION (plotseling visusverlies): gevallen van niet-arteritische anterieure ischemische opticopathie (NAION) zijn gemeld bij gebruik van semaglutide.^[16][17] Bij plotseling visusverlies dient spoedig oogheelkundig onderzoek plaats te vinden; bij bevestiging van NAION dient het gebruik te worden gestaakt.

• Anesthesie en aspiratierisico: door de vertraagde maaglediging bestaat bij algehele anesthesie of diepe sedatie een verhoogd risico op aspiratie. Informeer de anesthesioloog over het gebruik van deze middelen.

• Gastroparese: bij patiënten met ernstige gastroparese wordt gebruik van GLP-1-receptoragonisten niet aanbevolen.

Meld bijwerkingen in Nederland bij Bijwerkingencentrum Lareb, zodat de veiligheidsgegevens van deze middelen actueel blijven.

Wanneer hulp zoeken:

• Bel 112 bij tekenen van een ernstige allergische reactie (zwelling van gezicht, lippen of keel, ademhalingsproblemen) of bij andere direct levensbedreigende klachten.

• Neem buiten kantooruren contact op met de huisartsenpost bij klachten die urgent zijn maar geen direct levensgevaar vormen, zoals aanhoudende ernstige buikpijn.

• Neem contact op met de eigen huisarts bij aanhoudende of hinderlijke bijwerkingen die niet vanzelf verbeteren.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Middelen voor diabetes type 2 worden in principe vergoed vanuit de basisverzekering bij voldoen aan GVS-voorwaarden. Middelen voor gewichtsbeheersing (Saxenda, Wegovy) vallen doorgaans niet in het basispakket en worden meestal volledig zelf betaald.

De vergoeding van semaglutide en liraglutide vanuit de basisverzekering in Nederland is afhankelijk van de indicatie en de actuele beslissingen van het Zorginstituut Nederland.

Voor diabetes type 2 worden Ozempic, Rybelsus en Victoza in principe vergoed wanneer aan de voorwaarden in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) is voldaan. De huisarts of internist beoordeelt of een patiënt aan die voorwaarden voldoet. Raadpleeg de actuele GVS-vermeldingen via de website van de Rijksoverheid of het Zorginstituut Nederland voor de geldende criteria.

Voor gewichtsbeheersing (Saxenda en Wegovy) geldt een andere situatie. Het Zorginstituut Nederland heeft gewichtsbeheersingsmiddelen tot op heden niet opgenomen in het basispakket onder de reguliere voorwaarden.^[10][11] Dit betekent dat de meeste mensen in Nederland deze middelen volledig zelf betalen. De kosten kunnen aanzienlijk zijn en variëren per apotheek en dosering. Raadpleeg altijd de actuele standpunten en besluiten van het Zorginstituut Nederland (zorginstituutnederland.nl) of uw zorgverzekeraar, omdat het vergoedingsbeleid kan wijzigen. De informatie op deze pagina weerspiegelt de situatie op het moment van publicatie.

Beschikbaarheid is de afgelopen jaren wisselend geweest door internationale tekorten. In Nederland worden geneesmiddelen uitsluitend op recept verstrekt via een geregistreerde apotheek. Wie overweegt een middel online te bestellen, dient te controleren of de aanbieder geregistreerd staat bij het CIBG; het register is te raadplegen via aanbiedersmedicijnen.nl. Aankoop buiten geregistreerde kanalen brengt risico's met zich mee op het gebied van kwaliteit en veiligheid.

Een recept voor semaglutide of liraglutide wordt uitgeschreven door een arts na een individuele beoordeling. Het is niet mogelijk deze middelen zonder recept te verkrijgen via een legale weg in Nederland.

Wanneer beslist een arts welk middel het meest geschikt is?

De arts kiest op basis van indicatie, toedieningsfrequentie, bijwerkingenprofiel en individuele factoren zoals retinopathie of zwangerschapswens. Semaglutide en liraglutide mogen niet met andere GLP-1-receptoragonisten worden gecombineerd.

De keuze tussen semaglutide en liraglutide wordt altijd gemaakt door een arts op basis van de individuele situatie van de patiënt, niet op basis van een algemene rangschikking van de middelen. Beide middelen hebben een erkende werkzaamheid, maar er zijn factoren die de keuze kunnen sturen.

Relevante overwegingen zijn onder andere:

• Indicatie: de arts beoordeelt welke geregistreerde indicatie van toepassing is en welk middel daarbinnen passend is. Voor semaglutide zijn klinische uitkomststudies beschikbaar met cardiovasculaire gegevens (zie rubriek 5.1 van de Nederlandse SmPC voor Ozempic); dit zijn onderzoeksresultaten die de arts kan meewegen, maar het betreft geen afzonderlijk geregistreerde indicatie in rubriek 4.1.

• Toedieningsfrequentie: liraglutide vereist een dagelijkse injectie, semaglutide (injectie) slechts één keer per week. Voor patiënten die moeite hebben met dagelijkse injecties kan dit een praktisch verschil zijn.

• Orale optie: voor wie injecties wil vermijden, bestaat semaglutide ook als tablet (Rybelsus voor diabetes type 2, of Wegovy 25 mg tabletten voor gewichtsbeheersing).^[7][8] Liraglutide is uitsluitend beschikbaar als injectie.

• Bijwerkingenprofiel en tolerantie: sommige patiënten verdragen het ene middel beter dan het andere. De arts past de keuze aan op basis van eerder opgetreden bijwerkingen of contra-indicaties.

• Retinopathie: bij patiënten met diabetische retinopathie, met name bij gelijktijdig insulinegebruik, is extra voorzichtigheid geboden bij semaglutide.^[1][4] Dit kan een factor zijn in de middelkeuze.

• Niet combineren met andere GLP-1-receptoragonisten: semaglutide en liraglutide mogen niet worden gecombineerd met andere GLP-1-receptoragonisten, conform de Nederlandse productinformatie (SmPC rubriek 4.^[1][2]4).

• Gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding: op basis van de Nederlandse productinformatie (SmPC rubriek 4.6) wordt het gebruik van semaglutide en liraglutide tijdens zwangerschap en borstvoeding afgeraden of niet aanbevolen; de exacte formulering verschilt per product.^[19][20] Vrouwen die zwanger kunnen worden, krijgen doorgaans het advies om effectieve anticonceptie te gebruiken tijdens de behandeling. Raadpleeg de SmPC van het betreffende middel via de CBG-MEB Geneesmiddeleninformatiebank voor de productspecifieke aanbevelingen.

De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 en het Farmacotherapeutisch Kompas bieden Nederlandse zorgverleners richtlijnen voor de plaatsbepaling van deze middelen binnen de behandeling. Een gesprek met de eigen huisarts of specialist is de aangewezen weg om te beoordelen of en welk middel passend is.

Frequently Asked Questions