BMI berekenen Hindoestanen: normen en risico's

BMI berekenen voor Hindoestanen vraagt om een andere interpretatie dan voor mensen van Europese afkomst. De standaard BMI-formule is voor iedereen gelijk, maar de risicodrempels liggen voor mensen met een Zuid-Aziatische achtergrond lager. Dit komt doordat Hindoestanen bij dezelfde BMI meer visceraal vet hebben, wat het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten vergroot. In dit artikel leest u hoe u uw BMI berekent, welke grenswaarden voor u gelden, welke gezondheidsrisico's daarbij horen en wanneer overleg met een arts verstandig is.

Waarom geldt voor Hindoestanen een andere BMI-grenswaarde?

Hindoestanen hebben bij dezelfde BMI meer visceraal vet dan mensen van Europese afkomst, wat het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten verhoogt. De WHO beveelt daarom lagere risicodrempels aan voor Zuid-Aziatische populaties.

Voor mensen met een Zuid-Aziatische achtergrond, waaronder Hindoestanen, worden lagere BMI-risicodrempels gehanteerd dan voor mensen van Europese afkomst. De reden is dat bij dezelfde BMI het percentage lichaamsvet en de verdeling van vet rond de organen verschilt tussen etnische groepen. De standaard BMI-formule is ontwikkeld op basis van gegevens van voornamelijk Europese populaties en houdt geen rekening met deze etnische verschillen in lichaamssamenstelling.

Onderzoek laat zien dat mensen met een Zuid-Aziatische achtergrond bij een lagere BMI al een hoger percentage visceraal vet (buikvet rond de organen) hebben dan mensen van Europese afkomst.^[14][1] Dit visceraal vet is geassocieerd met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en het metabool syndroom. De WHO heeft in een Expert Consultation (2004) op basis van dit bewijs aangepaste risicodrempels voor Aziatische populaties aanbevolen.^[1][2]

In Nederland benoemt de NHG-standaard Obesitas dat bij mensen met een niet-westerse achtergrond, waaronder Hindoestanen, lagere afkapwaarden voor BMI en buikomvang als risicodrempels van toepassing zijn.^[3][4] De Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON) sluit hierbij aan. Het gaat daarbij om risicodrempels voor vroegtijdige signalering, niet om een formele herclassificatie van de BMI-categorieën die voor de gehele bevolking gelden.

De BMI is op zichzelf een indirecte maat: het getal zegt niets over waar het vet zich bevindt. Juist die vetverdeling bepaalt in grote mate het gezondheidsrisico. Daarom wordt bij Hindoestanen de BMI altijd in combinatie met de buikomvang beoordeeld.

Hoe bereken je jouw BMI als Hindoestaan?

De BMI-berekening is identiek voor alle bevolkingsgroepen: gewicht in kg gedeeld door lengte in meters in het kwadraat. Combineer de uitkomst altijd met de buikomvang voor een volledig beeld van het gezondheidsrisico.

De BMI wordt berekend door het lichaamsgewicht in kilogram te delen door het kwadraat van de lichaamslengte in meters. Deze formule is voor Hindoestanen identiek aan die voor andere bevolkingsgroepen. Wat verschilt, is de interpretatie van de uitkomst: de risicodrempels waarbij sprake is van verhoogd gezondheidsrisico liggen lager.

De berekening ziet er als volgt uit:

• Stap 1: Meet uw lengte in meters (bijvoorbeeld 1,68 m).

• Stap 2: Weeg uzelf in kilogram (bijvoorbeeld 72 kg).

• Stap 3: Bereken: 72 gedeeld door (1,68 x 1,68) = 72 gedeeld door 2,82 = BMI 25,5.

Naast de BMI is bij Hindoestanen de buikomvang een essentiële aanvullende maat. Meet de buikomvang op de plek halverwege de onderste ribbenboog en de heupkam, na een normale uitademing. Voor Hindoestaanse mannen wordt een buikomvang van 90 cm of meer als verhoogd risico beschouwd; voor Hindoestaanse vrouwen geldt 80 cm of meer. Deze drempels zijn gebaseerd op de IDF-consensus over etniciteitsspecifieke buikomvangwaarden.

Ter vergelijking: bij mensen van Europese afkomst geldt een buikomvang van 94 cm of meer bij mannen en 80 cm of meer bij vrouwen als verhoogd risico, en 102 cm of meer bij mannen en 88 cm of meer bij vrouwen als sterk verhoogd risico.^[3][5] Voor vrouwen van Europese afkomst en Hindoestaanse vrouwen is de drempel voor verhoogd risico (80 cm) dus gelijk; het verschil zit bij mannen, waar de drempel voor Zuid-Aziatische herkomst lager ligt (90 cm versus 94 cm).

Het meten van de buikomvang is eenvoudig thuis te doen met een gewoon meetlint. Combineer deze meting altijd met de BMI-berekening voor een vollediger beeld van het gezondheidsrisico. Thuisarts.nl adviseert om bij twijfel over de interpretatie van deze metingen contact op te nemen met de eigen huisarts, die de waarden in de juiste context kan plaatsen.

Welke gezondheidsrisico's horen bij een verhoogde BMI bij Hindoestanen?

Een verhoogde BMI bij Hindoestanen gaat al bij lagere waarden gepaard met verhoogd risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en het metabool syndroom. De HELIUS-studie toont een aanzienlijk hogere diabetesprevalentie bij Surinaamse Hindoestanen, ook binnen de Europese normaalgewichtrange.

Een verhoogde BMI bij Hindoestanen gaat gepaard met een hoger risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en het metabool syndroom, en dit risico treedt op bij lagere BMI-waarden dan bij mensen van Europese afkomst. De HELIUS-studie (Amsterdam UMC), een grootschalig Nederlands bevolkingsonderzoek, laat zien dat Surinaamse Hindoestanen in Nederland een aanzienlijk hogere prevalentie van diabetes type 2 hebben vergeleken met mensen van Nederlandse herkomst, ook bij een BMI die binnen de Europese normaalgewichtrange valt.^[8][16] De NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 benoemt Hindoestanen als hoogrisicogroep voor vroegtijdige screening.^[8]

De verhoogde gevoeligheid voor deze aandoeningen hangt samen met een aantal factoren:

• Hogere insulineresistentie bij vergelijkbaar gewicht, wat de kans op diabetes type 2 vergroot.

• Meer visceraal vet (vet rond de buikorganen), dat ontstekingsbevorderende stoffen afgeeft en de bloedsuikerregulatie verstoort.

• Ongunstig lipidenprofiel, met vaker verhoogde triglyceriden en verlaagd HDL-cholesterol.

• Verhoogd risico op hart- en vaatziekten, ook bij mensen die op basis van Europese normen als normaalgewicht worden geclassificeerd.

Daarnaast is er bij mensen met een Zuid-Aziatische achtergrond een verhoogd risico op niet-alcoholische leververvetting en slaapapneu, beide gerelateerd aan de specifieke vetverdeling; dit wordt beschreven in internationale literatuur over Zuid-Aziatische populaties.^[14][15] Ook hoge bloeddruk komt bij Hindoestanen vaker voor in combinatie met overgewicht.

Gezondheidsrisico's van overgewicht zijn bij Hindoestanen dus al merkbaar bij een BMI die voor andere bevolkingsgroepen als acceptabel wordt beschouwd. Dit onderstreept het belang van vroege signalering en preventie, bij voorkeur in samenwerking met de eigen huisarts.

Aangepaste BMI-normen voor Zuid-Aziatische achtergronden

Voor Zuid-Aziaten geldt verhoogd risico vanaf een BMI van 23,0 en sterk verhoogd risico vanaf 27,5, tegenover 25,0 en 30,0 voor mensen van Europese afkomst. In Nederland worden deze waarden gehanteerd als risicodrempels voor vroegtijdige signalering.

De WHO (Expert Consultation 2004) en de International Diabetes Federation (IDF) adviseren voor mensen met een Zuid-Aziatische achtergrond, waaronder Hindoestanen, de volgende aangepaste BMI-risicodrempels te hanteren:

| Categorie | Europese norm | Risicodrempel Zuid-Aziaten | |---|---|---| | Normaalgewicht | 18,5 tot 24,9 | 18,5 tot 22,9 | | Verhoogd risico (overgewicht) | 25,0 tot 29,9 | 23,0 tot 27,4 | | Sterk verhoogd risico (obesitas) | 30,0 of hoger | 27,5 of hoger |

Belangrijk: in Nederland worden deze lagere waarden gehanteerd als risicodrempels voor vroegtijdige signalering bij mensen met een Zuid-Aziatische achtergrond. De formele BMI-classificatie (overgewicht vanaf 25, obesitas vanaf 30) die voor de gehele bevolking geldt, blijft ongewijzigd. De NHG-standaard Obesitas en de Zorgstandaard Obesitas (PON) sluiten aan bij het gebruik van lagere risicodrempels voor deze groep. Dit betekent dat bij een Hindoestaan met een BMI van bijvoorbeeld 24 al sprake kan zijn van een verhoogd gezondheidsrisico dat aandacht verdient, ook al valt die waarde binnen de Europese normaalgewichtrange.

Naast de BMI-risicodrempels gelden voor Zuid-Aziaten ook specifieke afkapwaarden voor de buikomvang (IDF-consensus):

• Mannen: verhoogd risico bij buikomvang van 90 cm of meer.

• Vrouwen: verhoogd risico bij buikomvang van 80 cm of meer.

Ter vergelijking: bij mensen van Europese afkomst geldt verhoogd risico bij 94 cm (mannen) en 80 cm (vrouwen), en sterk verhoogd risico bij 102 cm (mannen) en 88 cm (vrouwen).

De beoordeling van gewicht en gezondheidsrisico bij Hindoestanen dient altijd individueel en in de juiste klinische context te gebeuren, waarbij ook leefstijl, familiaire belasting en andere risicofactoren worden meegewogen.

Wanneer is het verstandig om met een arts te overleggen over jouw gewicht?

Overleg met de huisarts is verstandig bij een BMI van 23,0 of hoger, of bij een buikomvang boven de risicodrempel, ook zonder klachten. De huisarts kan een volledig risicoprofiel opstellen en u doorverwijzen naar een diëtist of leefstijlcoach.

Overleg met de eigen huisarts is verstandig wanneer uw BMI als Hindoestaan 23,0 of hoger is, of wanneer uw buikomvang de voor uw geslacht geldende risicodrempel overschrijdt, ook als u zich verder gezond voelt. De NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 en de NHG-standaard CVRM benoemen Hindoestanen als hoogrisicogroep waarbij vroegtijdige screening op diabetes en hart- en vaatziekten zinvol is.^[8] Vroeg overleg biedt de mogelijkheid om risicofactoren zoals een verhoogde bloedsuiker, hoge bloeddruk of een ongunstig cholesterolprofiel tijdig op te sporen en aan te pakken.

Daarnaast zijn er situaties waarbij contact met de huisarts extra urgent is:

• U heeft klachten zoals overmatige dorst, frequent urineren of onverklaard gewichtsverlies, die kunnen wijzen op diabetes.

• Er is sprake van kortademigheid bij geringe inspanning of pijn op de borst.

• U heeft een sterke familiaire belasting voor diabetes type 2 of hart- en vaatziekten.

• U bent zwanger of wilt zwanger worden en heeft overgewicht: gewichtsbeheersing voor en tijdens de zwangerschap is dan extra belangrijk.

Bij acute klachten zoals hevige pijn op de borst, plotselinge kortademigheid of bewustzijnsverlies belt u 112. Voor dringende vragen buiten kantooruren kunt u terecht bij de huisartsenpost.

De huisarts kan een volledig risicoprofiel opstellen, aanvullend bloedonderzoek aanvragen en u doorverwijzen naar een diëtist, leefstijlcoach of internist indien dat nodig is. In Nederland wordt leefstijlbegeleiding bij overgewicht onder bepaalde voorwaarden vergoed vanuit de basisverzekering via de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI); de actuele voorwaarden en de toepassing van het eigen risico zijn te vinden via het Zorginstituut Nederland.^[11][12] Uw huisarts kan u informeren over wat in uw situatie van toepassing is. Bijwerkingen van eventuele medicatie kunt u melden bij uw arts of apotheker; in Nederland kunt u bijwerkingen ook melden bij Bijwerkingencentrum Lareb.

Frequently Asked Questions