Liraglutide afvallen: werking, resultaten en vergoeding

Liraglutide afvallen is een optie die steeds vaker wordt besproken bij de behandeling van overgewicht en obesitas. Liraglutide, verkrijgbaar als Saxenda voor gewichtsbeheersing, is een GLP-1-receptoragonist die de eetlust remt en een gevoel van verzadiging bevordert. Het middel is goedgekeurd door de Europese Commissie als aanvulling op dieet en beweging, en niet als vervanging van een gezonde leefstijl. In dit artikel leest u hoe liraglutide werkt, voor wie het geschikt is, wat u kunt verwachten qua gewichtsverlies, welke bijwerkingen mogelijk zijn en of het vergoed wordt in Nederland.

Hoe werkt liraglutide bij gewichtsverlies?

Liraglutide bindt aan GLP-1-receptoren in de hersenen en het maag-darmkanaal, waardoor de eetlust afneemt, de maaglediging vertraagt en de calorie-inname daalt. Saxenda wordt eenmaal daags subcutaan toegediend in een dosis van 3,0 mg.

Liraglutide vermindert het lichaamsgewicht doordat het de eetlust remt en een gevoel van verzadiging bevordert via specifieke receptoren in de hersenen en het maag-darmkanaal. Het middel is een zogeheten GLP-1-receptoragonist: het bootst het effect na van het lichaamseigen hormoon glucagon-like peptide-1 (GLP-1), dat normaal na een maaltijd wordt aangemaakt.^[2][7] Door binding aan GLP-1-receptoren in de hypothalamus worden honger- en verzadigingssignalen beïnvloed, waardoor mensen doorgaans minder eten.^[2][9]

Daarnaast vertraagt liraglutide de maaglediging, zodat voedsel langer in de maag blijft en het gevoel van volheid langer aanhoudt.^[2][4] Dit kan bijdragen aan een lagere calorie-inname. Het middel heeft ook een effect op de bloedsuikerspiegel: het stimuleert de insulineafgifte op een glucoseafhankelijke manier en remt de afgifte van glucagon, wat relevant is bij mensen met diabetes type 2.

Voor gewichtsbeheersing is liraglutide geregistreerd onder de merknaam Saxenda, in een dagelijkse injectiedosis van 3,0 mg.^[1][2] Toediening vindt eenmaal daags plaats via een subcutane injectie met een injectiepen; injectieplaatsen (buik, dij of bovenarm) dienen te worden afgewisseld. Dit is een andere dosering dan Victoza (1,2 of 1,8 mg per dag), dat is geregistreerd voor de behandeling van diabetes type 2. Beide producten bevatten liraglutide, maar hebben een verschillende indicatie en mogen niet door elkaar worden gebruikt. De Europese Commissie heeft Saxenda centraal goedgekeurd op basis van een positief advies van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA); de productinformatie is beschikbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank en het EMA EPAR voor Saxenda.

Voor wie is liraglutide bedoeld als afslankmiddel?

Saxenda is bedoeld voor volwassenen met een BMI van 30 of hoger, of 27 of hoger met een gewichtsgerelateerde aandoening, en voor kinderen vanaf 6 jaar met obesitas. Gebruik is gecontra-indiceerd tijdens zwangerschap en bij overgevoeligheid voor liraglutide.

Liraglutide (Saxenda) is bedoeld als aanvulling op een caloriearm dieet en meer lichaamsbeweging bij volwassenen met een body-mass-index (BMI) van 30 kg/m² of hoger, of bij volwassenen met een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met ten minste één gewichtsgerelateerde aandoening zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk, verhoogde bloedvetten of obstructief slaapapneu. Dit zijn de indicaties zoals vastgelegd in de goedgekeurde productinformatie (EMA EPAR Saxenda, rubriek 4.1; CBG-geneesmiddeleninformatiebank).

Saxenda is ook goedgekeurd voor gebruik bij jongeren van 12 jaar en ouder met obesitas, mits het lichaamsgewicht meer dan 60 kg bedraagt.^[2][3] Daarnaast is de indicatie uitgebreid naar kinderen van 6 tot jonger dan 12 jaar met obesitas (BMI op of boven het 95e percentiel voor leeftijd en geslacht) en een lichaamsgewicht van ten minste 45 kg.^[2][1] De behandeling bij kinderen en adolescenten dient te worden begeleid door een arts met ervaring in de behandeling van obesitas bij deze leeftijdsgroepen, conform de goedgekeurde productinformatie.

Er zijn situaties waarin liraglutide niet mag worden gebruikt of waarbij extra voorzichtigheid geboden is:

• Zwangerschap en borstvoeding: liraglutide is gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap en wordt afgeraden bij vrouwen die borstvoeding geven.

• Overgevoeligheid voor liraglutide of een van de hulpstoffen.

• Voorzichtigheid bij schildklieraandoeningen: in dieronderzoek zijn schildkliertumoren waargenomen; de klinische relevantie voor mensen is niet vastgesteld.^[2][9] Mensen met bekende schildklieraandoeningen dienen dit te bespreken met hun arts.

Daarnaast zijn er situaties waarbij gebruik niet aanbevolen wordt of waarbij de arts extra afweging maakt:

• Ernstige nier- of leverinsufficiëntie: gebruik wordt niet aanbevolen.

• Leeftijd 75 jaar of ouder: er is beperkte ervaring; gebruik vereist extra zorgvuldigheid.

• Ernstige hartfalen (NYHA-klasse IV): gebruik wordt niet aanbevolen.

• Inflammatoire darmziekte (IBD) of gastroparese: gebruik wordt niet aanbevolen vanwege de vertraagde maaglediging.

• Combinatie met andere gewichtsbeheersingsmiddelen: dit is niet onderzocht en wordt niet aanbevolen.

Of liraglutide geschikt is voor een specifieke persoon, is een medische beslissing die de eigen huisarts of een specialist neemt na een individuele beoordeling. Zelfmedicatie of gebruik zonder medische begeleiding is niet aangewezen.

Hoeveel gewicht kun je verliezen met liraglutide?

In de SCALE-studies bereikte een deel van de deelnemers meer dan 5 procent gewichtsverlies na 56 weken; resultaten varieerden sterk per individu. Bij minder dan 5 procent gewichtsverlies na 12 weken op onderhoudsdosis wordt staken aanbevolen.

In klinisch onderzoek dat ten grondslag lag aan de goedkeuring van Saxenda (de SCALE-studies) verloor een deel van de deelnemers meer dan 5 procent van het lichaamsgewicht na 56 weken behandeling, in combinatie met dieet en beweging.^[18][9] De resultaten varieerden sterk tussen individuen: een deel bereikte een gewichtsverlies van 10 procent of meer, terwijl anderen minder of geen klinisch relevant gewichtsverlies bereikten. Exacte gemiddelden zijn terug te vinden in het EMA EPAR voor Saxenda en het Farmacotherapeutisch Kompas.

De productinformatie van Saxenda schrijft voor dat de behandeling bij volwassenen na 12 weken op de onderhoudsdosis van 3,0 mg per dag geëvalueerd moet worden. Als een patiënt in die periode niet ten minste 5 procent van het begingewicht heeft verloren, wordt aanbevolen de behandeling te staken, omdat verdere behandeling dan waarschijnlijk weinig effect zal hebben. Dit evaluatiemoment is een belangrijk onderdeel van verantwoord gebruik.

Voor adolescenten en kinderen geldt een afzonderlijk criterium: als na 12 weken op de maximaal verdraaglijke dosis (of 3,0 mg per dag) geen daling van ten minste 4 procent van de BMI of BMI-z-score is bereikt, wordt aanbevolen de behandeling te staken.

Het is van belang te benadrukken dat de resultaten uit klinische studies gemiddelden zijn van groepen deelnemers onder gecontroleerde omstandigheden. Het individuele gewichtsverlies hangt af van meerdere factoren, waaronder de mate van therapietrouw, de kwaliteit van het dieet, de hoeveelheid lichaamsbeweging en persoonlijke fysiologische kenmerken. Liraglutide is geen vervanging voor een gezonde leefstijl, maar een aanvulling daarop. Na het stoppen van de behandeling kan het gewicht terugkeren als de leefstijlveranderingen niet worden volgehouden.

Bijwerkingen en veiligheid: wat moet je weten?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken en diarree, vooral aan het begin van de behandeling. Ernstigere risicos zijn pancreatitis, galstenen en een verhoogde hartslag; meld bijwerkingen via lareb.nl.

De meest voorkomende bijwerkingen van liraglutide (Saxenda) zijn maag-darmklachten, waaronder misselijkheid, braken, diarree, obstipatie en buikpijn. Deze klachten treden vooral op aan het begin van de behandeling en nemen bij de meeste mensen af naarmate het lichaam aan het middel went. Om de kans op maag-darmklachten te beperken, wordt de dosis geleidelijk opgebouwd, startend bij 0,6 mg per dag en wekelijks verhoogd tot de onderhoudsdosis van 3,0 mg per dag.^[2][9]

Bij ernstige of aanhoudende maag-darmklachten is het belangrijk voldoende te blijven drinken om uitdroging te voorkomen. Uitdroging kan in zeldzame gevallen leiden tot een verslechtering van de nierfunctie (acuut nierfalen). Neem bij twijfel contact op met de eigen huisarts.

Ernstiger, maar minder frequent voorkomende bijwerkingen en aandachtspunten zijn:

• Pancreatitis: acute ontsteking van de alvleesklier is gemeld bij gebruik van liraglutide.^[2][8] Bij aanhoudende, ernstige buikpijn die uitstraalt naar de rug, dient de behandeling direct te worden gestaakt en moet medische hulp worden gezocht. Bel in geval van een acute noodsituatie altijd 112.

• Galstenen en galblaasaandoeningen: zijn vaker gemeld bij mensen die snel gewicht verliezen.

• Verhoogde hartslag: liraglutide kan de hartslag licht verhogen. Bij een klinisch relevante, aanhoudende verhoging van de hartslag in rust dient de behandeling te worden gestaakt en de arts te worden geraadpleegd.

• Hypoglykemie: bij gebruik in combinatie met sulfonylureumderivaten of insuline bestaat een verhoogd risico op een te lage bloedsuikerspiegel (hypoglykemie). De arts kan in dat geval een dosisverlaging van het sulfonylureumderivaat of de insuline overwegen. Liraglutide is geen vervanging voor insuline; het abrupt verminderen of stoppen van insuline bij mensen met diabetes kan leiden tot diabetische ketoacidose.

• Anesthesie en sedatie: door de vertraagde maaglediging bestaat bij algehele anesthesie of diepe sedatie een verhoogd risico op aspiratie. Informeer de anesthesist altijd over het gebruik van liraglutide vóór een ingreep.

• Reacties op de injectieplaats en huidamyloïdose: roodheid, jeuk of zwelling op de injectieplaats kunnen optreden. Wissel de injectieplaatsen consequent af om huidamyloïdose (ophoping van eiwitstof onder de huid) te voorkomen.

• Schildklierafwijkingen: in dieronderzoek zijn schildkliertumoren waargenomen; de klinische relevantie voor mensen is niet vastgesteld.^[2][9] Mensen met bekende schildklieraandoeningen dienen dit te bespreken met hun arts.

Mensen die bijwerkingen ervaren, kunnen deze melden bij Bijwerkingencentrum Lareb via lareb.nl. Bij twijfel over bijwerkingen buiten kantooruren is de huisartsenpost het juiste aanspreekpunt; voor niet-urgente vragen is de eigen huisarts de aangewezen persoon.

Deze opsomming is niet uitputtend. De volledige lijst van bijwerkingen en waarschuwingen staat in de productinformatie van Saxenda, beschikbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank en het Farmacotherapeutisch Kompas.

Liraglutide combineren met dieet en beweging

Liraglutide is uitsluitend goedgekeurd als aanvulling op een caloriearm dieet en meer beweging, niet als zelfstandige behandeling. Begeleiding door een multidisciplinair team vergroot de kans op duurzaam gewichtsbehoud.

Liraglutide is uitsluitend goedgekeurd als aanvulling op een caloriearm dieet en meer lichaamsbeweging, en niet als zelfstandige behandeling voor gewichtsverlies. Volgens de goedgekeurde productinformatie (EMA EPAR Saxenda; CBG-geneesmiddeleninformatiebank) moet het middel worden gecombineerd met een verminderde calorie-inname en verhoogde fysieke activiteit.

Een diëtist kan helpen bij het opstellen van een realistisch en voedingskundig verantwoord eetplan dat aansluit bij de persoonlijke situatie. Daarbij gaat het niet alleen om het verminderen van calorieën, maar ook om het verbeteren van de voedingskwaliteit: meer groenten, vezels en eiwitten, minder bewerkte producten en suikerhoudende dranken. De NHG-Standaard Obesitas benadrukt het belang van een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) als basis van de behandeling.

Lichaamsbeweging draagt bij aan het behoud van spiermassa tijdens gewichtsverlies en verbetert de algehele gezondheid, ongeacht het gewicht. De Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad adviseren volwassenen ten minste 150 minuten per week matig intensieve activiteit, zoals stevig wandelen of fietsen. Het combineren van aerobe activiteit met krachttraining heeft de voorkeur.

Begeleiding door een multidisciplinair team, bestaande uit een huisarts, diëtist en eventueel een fysiotherapeut of psycholoog, vergroot de kans op duurzaam succes. Liraglutide kan de motivatie ondersteunen doordat de eetlust afneemt, maar de leefstijlveranderingen vormen de basis voor langdurig gewichtsbehoud.

Wordt liraglutide voor afvallen vergoed in Nederland?

Saxenda wordt in Nederland voor gewichtsbeheersing doorgaans niet vergoed vanuit de basisverzekering. Raadpleeg uw zorgverzekeraar voor de polisvoorwaarden en uw huisarts voor een medische beoordeling.

Liraglutide (Saxenda) wordt in Nederland voor de indicatie gewichtsbeheersing in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering. Het Zorginstituut Nederland heeft Saxenda niet opgenomen in het basispakket voor gewichtsbeheersing, wat betekent dat de kosten doorgaans voor eigen rekening van de patiënt komen.^[13][14] Actuele vergoedingsinformatie is beschikbaar via het dossier van Zorginstituut Nederland en het Farmacotherapeutisch Kompas; de vergoedingsstatus kan in de loop van de tijd wijzigen.

Er zijn uitzonderingen mogelijk in specifieke klinische situaties of via aanvullende verzekeringen, maar dit verschilt per verzekeraar en polis. Patiënten wordt aangeraden hun zorgverzekeraar te raadplegen over de eigen polisvoorwaarden voordat zij een behandeling starten. De prijs kan variëren per apotheek in Nederland; het is raadzaam dit vooraf te informeren bij de eigen apotheek.

Voor de behandeling van diabetes type 2 met liraglutide (Victoza) gelden andere vergoedingsregels, maar dit betreft een andere indicatie en een andere dosering.

De eigen huisarts is het eerste aanspreekpunt voor vragen over de behandeling van overgewicht of obesitas in Nederland. De huisarts kan beoordelen of liraglutide medisch gezien een geschikte optie is, een recept uitschrijven indien geïndiceerd, en doorverwijzen naar een diëtist of specialist. Behandeling met Saxenda vereist een recept van een arts en is niet verkrijgbaar zonder medische beoordeling.

Frequently Asked Questions