Ozempic Afvallen: Werking, Bewijs en Alternatieven

Ozempic afvallen is een veelbesproken onderwerp, maar het is belangrijk te weten dat Ozempic (semaglutide) officieel is goedgekeurd voor de behandeling van diabetes mellitus type 2, niet als afslankmiddel. Gewichtsverlies kan optreden als bijkomend effect van de GLP-1-werking op eetlust en maaglediging. In dit artikel leest u hoe Ozempic werkt, wat het onderzoek zegt, wie in aanmerking komt, welke bijwerkingen mogelijk zijn en welke alternatieven beschikbaar zijn voor gewichtsbeheersing.

Hoe werkt Ozempic en waarvoor is het officieel goedgekeurd?

Ozempic is officieel goedgekeurd voor diabetes mellitus type 2 bij volwassenen en werkt als GLP-1-receptoragonist door insulineafgifte te stimuleren, glucagonafgifte te remmen en de maaglediging te vertragen.

Ozempic (semaglutide 0,5 mg, 1 mg en 2 mg injectie) is door de Europese Commissie goedgekeurd op basis van een positief advies van het EMA. De goedgekeurde indicatie, zoals beschreven in rubriek 4.1 van de SmPC raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, is de behandeling van onvoldoende gereguleerde diabetes mellitus type 2 bij volwassenen, als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging. Ozempic is niet goedgekeurd als middel voor gewichtsbeheersing.

Het werkzame bestanddeel semaglutide is een glucagon-like peptide-1 (GLP-1)-receptoragonist. Volgens de SmPC (rubriek 5.1) stimuleert semaglutide de insulineafgifte afhankelijk van de bloedglucoseconcentratie, remt het de afgifte van glucagon en vertraagt het de maaglediging. Door deze gecombineerde werking daalt de bloedglucosewaarde (gemeten in mmol/L) zonder dat er bij gebruik als monotherapie een verhoogd risico op hypoglykemie bestaat. De SmPC beschrijft daarnaast dat semaglutide inwerkt op hersengebieden die betrokken zijn bij eetlustregulatie, wat de voedselinname kan verminderen.

Belangrijk: Ozempic is geen vervanging voor insuline en is niet bedoeld voor de behandeling van diabetische ketoacidose. Dit is een geneesmiddel op recept dat uitsluitend door een arts mag worden voorgeschreven binnen de goedgekeurde indicatie. Voor gewichtsbeheersing zonder diabetes bestaat een apart, specifiek goedgekeurd product met semaglutide: Wegovy, dat een andere dosering en een andere officiële indicatie heeft.

Helpt Ozempic bij afvallen en wat zegt het onderzoek?

Klinisch onderzoek toont gewichtsverlies als bijkomend effect bij mensen met diabetes type 2, maar Ozempic is niet goedgekeurd als afslankmiddel; voor gewichtsbeheersing is Wegovy het aangewezen middel.

Klinisch onderzoek laat zien dat mensen met diabetes type 2 die Ozempic gebruiken gemiddeld gewicht verliezen als bijkomend effect, maar Ozempic is niet goedgekeurd als afslankmiddel. In de SUSTAIN-onderzoeksprogramma's, uitgevoerd bij mensen met diabetes type 2, werd gewichtsverlies ten opzichte van placebo waargenomen. Dit is beschreven in rubriek 5.1 van de Ozempic SmPC (EMA EPAR/CBG-geneesmiddeleninformatiebank). Het gewichtsverlies is een bijkomend effect van de GLP-1-werking op eetlust en maaglediging, niet het primaire doel van de behandeling.

Voor gewichtsbeheersing bij mensen zonder diabetes type 2, of bij mensen met obesitas als hoofddiagnose, is semaglutide onderzocht in hogere doseringen onder de merknaam Wegovy. De beschikbare sterktes van Wegovy, inclusief de 7,2 mg-sterkte, zijn vastgelegd in de Wegovy SmPC (rubriek 4.2) raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank; raadpleeg die bron voor de actuele informatie over geregistreerde sterktes in Nederland. De onderzoeksresultaten uit de STEP-programma's voor Wegovy zijn niet één op één van toepassing op Ozempic, omdat de dosering en de onderzochte populatie verschillen, zoals beschreven in de respectievelijke SmPC-rubrieken 5.1.

Het voorschrijven van Ozempic uitsluitend met het doel af te vallen, bij iemand zonder diabetes type 2, valt buiten de goedgekeurde indicatie. Artsen kunnen in individuele gevallen gemotiveerd afwijken van de geregistreerde indicatie (off-label gebruik), maar dat is een medische beslissing die in een consult wordt genomen. Wie vragen heeft over gewichtsbeheersing, doet er verstandig aan dit te bespreken met de eigen huisarts.

Wie komt in aanmerking en hoe verloopt een consult hierover?

Ozempic is bedoeld voor volwassenen met onvoldoende gereguleerde diabetes type 2; een arts beoordeelt geschiktheid op basis van bloedglucosewaarden, nierfunctie, cardiovasculair risico en contra-indicaties.

Ozempic komt in aanmerking voor volwassenen met onvoldoende gereguleerde diabetes mellitus type 2, waarbij dieet en beweging alleen niet voldoende zijn en een bloedglucoseverlagend middel is geïndiceerd. De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 biedt hiervoor de Nederlandse eerstelijns leidraad. De beslissing of Ozempic passend is, wordt genomen door een arts op basis van de individuele situatie: bloedglucosewaarden, nierfunctie, cardiovasculair risicoprofiel, andere medicatie en eventuele contra-indicaties.

Volgens de SmPC (rubriek 4.3, CBG-geneesmiddeleninformatiebank) is Ozempic gecontra-indiceerd bij overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of een van de hulpstoffen. Gebruik tijdens zwangerschap wordt niet aanbevolen; de SmPC (rubriek 4.6) adviseert Ozempic te staken ten minste twee maanden voor een geplande zwangerschap. Borstvoeding wordt eveneens afgeraden tijdens gebruik. Dit zijn aanbevelingen op basis van rubriek 4.6 van de SmPC, niet formele contra-indicaties in de zin van rubriek 4.3.

Tijdens een consult zal de huisarts of internist de HbA1c-waarde beoordelen en de medische voorgeschiedenis doorlopen, waaronder het risico op retinopathie, nierfunctie en het gebruik van andere bloedglucoseverlagende middelen zoals sulfonylureumderivaten of insuline. Bij mensen met reeds bestaande diabetische retinopathie is extra aandacht geboden (zie ook de bijwerkingensectie). Voorzichtigheid is eveneens geboden bij mensen met een voorgeschiedenis van gastroparese of ernstige maagdarmproblemen, conform SmPC rubriek 4.4.

Wie zich afvraagt of een GLP-1-agonist passend is voor gewichtsbeheersing zonder diabetes, kan dit bespreken met de eigen huisarts. De huisarts kan beoordelen of er een indicatie bestaat voor een geregistreerd middel voor gewichtsbeheersing en of verwijzing naar een internist of obesitaspolikliniek zinvol is. De NHG-Standaard Obesitas biedt hiervoor een leidraad. Een consult is altijd de juiste eerste stap: geschiktheid wordt bepaald op basis van de individuele medische situatie.

Welke bijwerkingen kunnen optreden en wanneer moet je een arts bellen?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn maagdarmklachten; aanhoudende ernstige buikpijn, plotselinge visusklachten of tekenen van hypoglykemie vereisen direct medisch contact.

De meest voorkomende bijwerkingen van Ozempic zijn maagdarmklachten: misselijkheid, braken, diarree, obstipatie en buikpijn. Deze klachten treden vooral op bij het starten of ophogen van de dosis en nemen bij de meeste mensen af naarmate het lichaam aan het middel went. De SmPC (rubriek 4.2 en 4.8) vermeldt dat de dosis geleidelijk wordt opgebouwd om deze bijwerkingen te beperken.

Een ernstigere, maar minder vaak voorkomende bijwerking is acute pancreatitis (alvleesklierontsteking), vermeld in SmPC rubriek 4.4 en 4.8. Aanhoudende, ernstige buikpijn, al dan niet uitstralend naar de rug, is een reden om direct medische hulp te zoeken. Bel in geval van een acute noodsituatie altijd 112.

Andere aandachtspunten op basis van de SmPC (rubriek 4.4 en 4.8):

• Diabetische retinopathie: Bij mensen met reeds bestaande diabetische retinopathie kan snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie tijdelijk leiden tot verslechtering van de oogaandoening. Regelmatige oogcontrole is bij deze groep belangrijk.

• Hypoglykemie: Het risico is laag bij gebruik als monotherapie, maar neemt toe in combinatie met insuline of sulfonylureumderivaten.

• Hartslag: Een lichte stijging van de hartfrequentie is gemeld.

• Dehydratie: Maagdarmklachten kunnen leiden tot vochtverlies; dit vraagt extra aandacht bij mensen met een verminderde nierfunctie.

• Gastroparese: Ozempic vertraagt de maaglediging; bij mensen met ernstige gastroparese is voorzichtigheid geboden.

• Anesthesie en sedatie: Vertraagde maaglediging kan het risico op aspiratie verhogen bij ingrepen onder anesthesie of diepe sedatie; informeer de behandelend arts of anesthesist tijdig over het gebruik van Ozempic.

• NAION: Gevallen van niet-arteritische anterieure ischemische optische neuropathie (NAION) zijn gemeld; bij plotselinge visusklachten dient direct medische hulp te worden gezocht.

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb via lareb.nl. Voor niet-spoedeisende vragen buiten kantooruren is de huisartsenpost bereikbaar; voor reguliere vragen is de eigen huisarts het juiste aanspreekpunt.

Ozempic en gewichtsverlies: vergoeding en voorwaarden in Nederland

Ozempic wordt vergoed vanuit de basisverzekering alleen bij diabetes type 2; off-label gebruik voor gewichtsbeheersing valt doorgaans niet onder de vergoeding en komt voor eigen rekening.

In Nederland wordt Ozempic vergoed vanuit de basisverzekering uitsluitend voor de geregistreerde indicatie: diabetes mellitus type 2. De vergoeding is gekoppeld aan specifieke voorwaarden die zijn vastgelegd door het Zorginstituut Nederland; de actuele vergoedingsstatus en geldende voorwaarden zijn te raadplegen via de website van het Zorginstituut Nederland (zorginstituutnederland.nl) en kunnen wijzigen. Gebruik buiten de geregistreerde indicatie, zoals off-label inzet voor gewichtsbeheersing zonder diabetes, valt in de regel niet onder de basisverzekering en komt dan voor eigen rekening.

Voor gewichtsbeheersing als primaire indicatie geldt een apart vergoedingstraject. Wegovy (semaglutide voor gewichtsbeheersing) heeft een eigen beoordelingstraject bij het Zorginstituut Nederland doorlopen. De actuele vergoedingsstatus van Wegovy in Nederland is te raadplegen via het Zorginstituut Nederland; raadpleeg ook het Farmacotherapeutisch Kompas voor actuele vergoedingsinformatie.

Bij vergoede verstrekking geldt het eigen risico van de basisverzekering. Wie Ozempic of een vergelijkbaar middel zonder vergoeding aanschaft, betaalt de volledige kosten zelf. Online aanbieders van geneesmiddelen aan Nederlandse consumenten moeten geregistreerd zijn bij het CIBG; het register is te raadplegen via aanbiedersmedicijnen.nl. Koop nooit geneesmiddelen bij niet-geregistreerde aanbieders, omdat de kwaliteit en veiligheid van die producten niet zijn gewaarborgd.

Wat zijn de alternatieven als Ozempic niet passend is?

Alternatieven zijn andere bloedglucoseverlagende middelen bij diabetes type 2, of Wegovy en tirzepatide voor gewichtsbeheersing, aangevuld met niet-medicamenteuze leefstijlbegeleiding.

Als Ozempic niet passend is, bestaan er zowel medicamenteuze als niet-medicamenteuze alternatieven, afhankelijk van de onderliggende situatie. Voor mensen met diabetes type 2 bij wie Ozempic gecontra-indiceerd is of niet wordt verdragen, beschrijft het Farmacotherapeutisch Kompas andere bloedglucoseverlagende middelen, zoals metformine, SGLT-2-remmers of DPP-4-remmers, elk met een eigen werkingsmechanisme, bijwerkingenprofiel en indicatiestelling. De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 biedt de leidraad voor de keuze in de Nederlandse eerstelijn.

Voor mensen die primair gewichtsbeheersing nastreven, zijn de volgende opties relevant:

• Wegovy (semaglutide): Goedgekeurd door de Europese Commissie voor gewichtsbeheersing bij volwassenen met een BMI van 30 of hoger, of een BMI van 27 of hoger met gewichtsgerelateerde aandoeningen. De geregistreerde sterktes, waaronder 2,4 mg en 7,2 mg per week, zijn vastgelegd in de Wegovy SmPC (rubriek 4.2) raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank; raadpleeg die bron voor de actuele informatie over beschikbaarheid in Nederland.

• Tirzepatide: Een GIP- en GLP-1-receptoragonist die door de Europese Commissie is goedgekeurd voor gewichtsbeheersing. De in Nederland geldige merknaam en de exacte indicatieomschrijving zijn te raadplegen via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank en het EMA EPAR. Welk product na een consult in aanmerking komt, is een medische beslissing.

• Niet-medicamenteuze aanpak: Begeleiding bij leefstijlverandering, dieetadvies en bewegingsprogramma's vormen de basis van elke behandeling van overgewicht, ook wanneer medicatie wordt overwogen. De NHG-Standaard Obesitas beschrijft de stapsgewijze aanpak.

Welk alternatief passend is, hangt af van de individuele medische situatie, comorbiditeiten en persoonlijke voorkeuren. De eigen huisarts is het juiste aanspreekpunt om deze opties te bespreken en een weloverwogen keuze te maken.

Frequently Asked Questions