Semaglutide, liraglutide en tirzepatide

Semaglutide, liraglutide en tirzepatide zijn drie veelgebruikte geneesmiddelen voor diabetes type 2 en gewichtsbeheersing, die in Nederland zijn goedgekeurd door de Europese Commissie op advies van het EMA. Liraglutide en semaglutide zijn GLP-1-receptoragonisten, terwijl tirzepatide zowel de GLP-1- als de GIP-receptor activeert. Ze verlagen de bloedglucose en beïnvloeden het lichaamsgewicht via meerdere mechanismen. In dit artikel leest u hoe deze middelen werken, voor wie ze zijn bedoeld, wat de bijwerkingen zijn en wanneer u een arts moet raadplegen.

Wat zijn semaglutide, liraglutide en tirzepatide?

Semaglutide, liraglutide en tirzepatide zijn EMA-goedgekeurde incretine-mimetica voor diabetes type 2 en gewichtsbeheersing; liraglutide en semaglutide zijn GLP-1-agonisten, tirzepatide activeert ook de GIP-receptor.

Semaglutide, liraglutide en tirzepatide zijn geneesmiddelen die in Nederland zijn toegelaten voor de behandeling van diabetes type 2 en, onder bepaalde voorwaarden, voor gewichtsbeheersing. Ze behoren tot de klasse van de incretine-mimetica: stoffen die de werking nabootsen van hormonen die het lichaam zelf aanmaakt na een maaltijd. Alle drie zijn centraal goedgekeurd door de Europese Commissie op basis van een positief advies van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA). Toelating (autorisatie) is niet hetzelfde als vergoeding; de beslissing over vergoeding in Nederland wordt genomen door Zorginstituut Nederland. De productinformatie is raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank.

Liraglutide (merknamen Victoza voor diabetes type 2, Saxenda voor gewichtsbeheersing) en semaglutide (merknamen Ozempic voor diabetes type 2, Wegovy voor gewichtsbeheersing, Rybelsus als orale tablet voor diabetes type 2) zijn GLP-1-receptoragonisten.^[2][3] Tirzepatide (merknaam Mounjaro) is een dubbele agonist die zowel de GLP-1-receptor als de GIP-receptor activeert.^[7][8] Dit onderscheid in werkingsmechanisme is klinisch relevant, maar betekent niet dat het ene middel per definitie beter is dan het andere: de keuze hangt af van de individuele situatie van de patiënt en wordt bepaald in overleg met een arts.

De toedieningsvormen en doseringfrequenties verschillen per middel en per formulering. Liraglutide wordt eenmaal daags subcutaan geïnjecteerd. Semaglutide is beschikbaar als subcutane injectie (eenmaal per week, Ozempic of Wegovy) en als orale tablet (eenmaal daags, Rybelsus voor diabetes type 2). Voor gewichtsbeheersing bestaat inmiddels ook een orale formulering van semaglutide (Wegovy 25 mg tabletten), die in juni 2026 een Europese goedkeuring ontving.^[10][11] Tirzepatide wordt eenmaal per week subcutaan geïnjecteerd. Het is belangrijk deze producten niet door elkaar te halen, omdat de goedgekeurde indicaties, doseringen en toedieningswijzen verschillen.

Hoe werken deze middelen in het lichaam?

Ze verlagen bloedglucose door insulineafgifte te stimuleren, glucagonafgifte te remmen, de maaglediging te vertragen en de eetlust te verminderen via hersengebieden die honger reguleren.

Semaglutide, liraglutide en tirzepatide verlagen de bloedglucose en beïnvloeden het lichaamsgewicht via meerdere samenhangende mechanismen die aansluiten bij de natuurlijke hormoonreactie op voedselinname. GLP-1-receptoragonisten zoals liraglutide en semaglutide binden aan de GLP-1-receptor in de alvleesklier, de hersenen en het maag-darmkanaal. Dit leidt tot:

• Stimulatie van insulineafgifte afhankelijk van de bloedglucoseconcentratie (uitgedrukt in mmol/L), waardoor het risico op hypoglykemie bij gebruik als monotherapie beperkt is

• Remming van glucagonafgifte, waardoor de lever minder glucose afgeeft aan het bloed

• Vertraging van de maaglediging, wat bijdraagt aan een langer verzadigingsgevoel

• Vermindering van eetlust via werking op hersengebieden die honger en verzadiging reguleren

Tirzepatide activeert naast de GLP-1-receptor ook de GIP-receptor (glucose-afhankelijk insulinotroop polypeptide). GIP speelt een rol bij de insulineafgifte en de vetstofwisseling. De gecombineerde activering van beide receptoren is het farmacologische kenmerk dat tirzepatide onderscheidt van de zuivere GLP-1-agonisten.

De bloedglucoseverlagende werking is afhankelijk van de actuele glucosewaarde, wat het risico op ernstige hypoglykemie bij gebruik zonder sulfonylureumderivaten of insuline vermindert. Bij combinatie met sulfonylureumderivaten of insuline is het risico op hypoglykemie echter verhoogd; de SmPC's van deze middelen beschrijven dat dosisverlaging van het sulfonylureumderivaat of de insuline overwogen kan worden bij de start van de behandeling.

De vertraging van de maaglediging is ook relevant bij medische ingrepen: patiënten die een operatie of procedure onder sedatie of algehele anesthesie ondergaan, dienen hun behandelend arts en anesthesioloog te informeren over het gebruik van deze middelen, vanwege een mogelijk verhoogd risico op aspiratie. Raadpleeg hiervoor de productinformatie en de behandelend arts.

Waarvoor worden ze voorgeschreven en wie komt in aanmerking?

Ze zijn geregistreerd voor diabetes type 2 bij volwassenen en voor gewichtsbeheersing bij een BMI van 30 of hoger, altijd in combinatie met aanpassingen in voeding en beweging.

Deze geneesmiddelen worden in Nederland voorgeschreven voor diabetes type 2 en, onder specifieke voorwaarden, voor gewichtsbeheersing bij obesitas of overgewicht met gewichtsgerelateerde aandoeningen. De exacte indicaties en de criteria voor vergoeding verschillen per middel en per formulering, en worden vastgesteld door Zorginstituut Nederland.

Voor diabetes type 2 gelden de volgende geregistreerde toepassingen:

• Liraglutide (Victoza): als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging, bij volwassenen, in combinatie met andere bloedglucoseverlagende middelen

• Semaglutide (Ozempic, Rybelsus): vergelijkbare indicatie bij volwassenen; de productinformatie (rubriek 5.1) beschrijft uitkomsten uit cardiovasculaire onderzoeken bij patiënten met diabetes type 2 en een hoog cardiovasculair risico

• Tirzepatide (Mounjaro): voor diabetes type 2 bij volwassenen en bij kinderen en adolescenten vanaf 10 jaar, conform de goedgekeurde productinformatie^[7][8]

Voor gewichtsbeheersing zijn Saxenda (liraglutide), Wegovy (semaglutide, injectie en tabletten) en Mounjaro (tirzepatide) goedgekeurd bij volwassenen met een BMI van 30 kg/m² of hoger, of een BMI van 27 kg/m² of hoger in combinatie met gewichtsgerelateerde comorbiditeiten.^[4][6] Wegovy is daarnaast ook goedgekeurd voor gewichtsbeheersing bij adolescenten van 12 jaar en ouder met obesitas en een lichaamsgewicht van meer dan 60 kg, conform de SmPC.^[5][6] De behandeling dient altijd onderdeel te zijn van een breder programma met aandacht voor voeding en beweging.

Combinatie van semaglutide met andere GLP-1-receptoragonisten wordt niet aanbevolen; raadpleeg de productinformatie voor een volledig overzicht van aanbevelingen en voorzorgsmaatregelen.

In Nederland worden gewichtsbeheersingsmiddelen in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering; patiënten betalen deze kosten doorgaans zelf. De actuele vergoedingsvoorwaarden en het standpunt van Zorginstituut Nederland zijn te raadplegen via zorginstituutnederland.nl. De NHG-standaard Obesitas, de NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 en het Farmacotherapeutisch Kompas bieden richtlijnen voor de huisarts bij de afweging of medicamenteuze behandeling passend is. De beslissing over welk middel geschikt is, wordt altijd genomen in een individueel consult met een arts, waarbij de medische voorgeschiedenis, andere medicatie en persoonlijke omstandigheden worden meegewogen.

Wat zijn de mogelijke bijwerkingen en wanneer moet ik een arts bellen?

Misselijkheid, braken en diarree zijn de meest voorkomende bijwerkingen; bel 112 bij hevige buikpijn, plotseling visusverlies of tekenen van een ernstige allergische reactie.

De meest voorkomende bijwerkingen van semaglutide, liraglutide en tirzepatide zijn maag-darmklachten, die bij de meeste gebruikers optreden aan het begin van de behandeling of na een dosisverhoging. Bekende bijwerkingen zijn:

• Misselijkheid, braken en diarree (zeer vaak)

• Obstipatie en buikpijn (vaak)

• Verminderde eetlust (vaak)

Deze klachten zijn doorgaans mild tot matig van ernst en nemen af naarmate het lichaam aan het middel went. Geleidelijke dosisopbouw, zoals beschreven in de productinformatie, helpt de kans op ernstige maag-darmklachten te verkleinen.

De SmPC's van deze middelen beschrijven ook de volgende aandachtspunten en risico's:

• Acute pancreatitis: Er zijn gevallen van acute pancreatitis gemeld. Aanhoudende, ernstige buikpijn, al dan niet uitstralend naar de rug, is een reden om direct contact op te nemen met een arts. Bij bevestigde pancreatitis dient de behandeling te worden gestopt en niet te worden hervat. Patiënten met een voorgeschiedenis van pancreatitis dienen dit te bespreken met hun voorschrijver voordat zij starten.

• Galstenen en galblaasontsteking (cholelithiase en cholecystitis): Deze zijn gemeld bij gebruik van GLP-1-receptoragonisten en tirzepatide.^[8][13] Klachten zoals pijn in de rechterbovenbuik, koorts of geelzucht vereisen medische beoordeling.

• Dehydratie en nierfunctie: Ernstige maag-darmklachten kunnen leiden tot uitdroging, wat bij kwetsbare patiënten de nierfunctie kan verslechteren. Voldoende vochtinname is van belang; bij aanhoudend braken of diarree is medisch advies nodig.

• Verhoogde hartslag: Een stijging van de hartslag is gemeld; patiënten met hartklachten dienen dit te bespreken met hun arts.

• Hypoglykemie bij combinatie met sulfonylureumderivaten of insuline: Het risico op een te lage bloedglucose is verhoogd bij gelijktijdig gebruik van sulfonylureumderivaten of insuline. De arts kan overwegen de dosering van deze middelen te verlagen bij de start van de behandeling.

• Diabetische retinopathie: Bij patiënten met reeds bestaande diabetische retinopathie kan snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie tijdelijk leiden tot verslechtering van de oogaandoening.^[14][27] Regelmatige oogcontrole is bij deze groep van belang.

• NAION (niet-arteritische anterieure ischemische opticopathie): Bij gebruik van semaglutide zijn gevallen van NAION gemeld. Plotseling opgetreden, pijnloos of pijnlijk visusverlies vereist een spoedige medische beoordeling.

• Injectieplaatsreacties: Roodheid, zwelling of jeuk op de injectieplaats zijn gemeld.

• Haaruitval: Haaruitval is gemeld bij gebruik van deze middelen.

• Anesthesie en aspiratierisico: Vanwege de vertraging van de maaglediging dienen patiënten hun arts en anesthesioloog te informeren over het gebruik van deze middelen vóór een operatie of procedure onder sedatie of anesthesie.

Wanneer direct hulp zoeken:

• Bel 112 bij tekenen van een ernstige allergische reactie (zwelling van gezicht, lippen of keel, moeite met ademen), bij plotselinge hevige buikpijn of bij plotseling visusverlies

• Neem buiten kantooruren contact op met de huisartsenpost bij aanhoudend braken, tekenen van uitdroging of andere urgente klachten die geen onmiddellijk levensgevaar vormen

• Bespreek minder acute bijwerkingen met de eigen huisarts tijdens een regulier consult

Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb via lareb.nl. Dit draagt bij aan de voortdurende bewaking van de veiligheid van deze geneesmiddelen in Nederland.

Frequently Asked Questions