Tirzepatide en de alvleesklier: risico's

Tirzepatide en de alvleesklier zijn nauw met elkaar verbonden: dit geneesmiddel werkt rechtstreeks op de bètacellen van de alvleesklier om insulineafgifte te stimuleren en glucagonafgifte te remmen. Tirzepatide (merknaam Mounjaro) is goedgekeurd voor diabetes mellitus type 2 en gewichtsbeheersing. Omdat acute pancreatitis is gemeld bij gebruik, is het belangrijk te weten welke symptomen op een alvleesklierontsteking kunnen wijzen, voor wie extra voorzichtigheid geldt en wanneer u direct medische hulp moet zoeken.

Wat doet tirzepatide in het lichaam en welke rol speelt de alvleesklier?

Tirzepatide stimuleert GIP- en GLP-1-receptoren op de bètacellen van de alvleesklier, waardoor insuline glucoseafhankelijk wordt afgegeven en glucagonafgifte wordt geremd, wat bijdraagt aan betere bloedglucoseregulatie.

Tirzepatide stimuleert twee hormoonreceptoren tegelijk, namelijk de GIP-receptor (glucose-afhankelijk insulinotroop polypeptide) en de GLP-1-receptor (glucagonachtig peptide-1), waardoor de alvleesklier een centrale rol speelt in de werking van dit geneesmiddel. Beide receptoren bevinden zich op de bètacellen van de alvleesklier. Wanneer tirzepatide hieraan bindt, stimuleert het de afgifte van insuline op een glucoseafhankelijke manier: de insulineproductie neemt toe als de bloedglucose verhoogd is, maar niet wanneer de bloedglucose al laag is. Dit mechanisme vermindert het risico op hypoglykemie in vergelijking met sommige andere bloedglucoseverlagende middelen. Belangrijk voorbehoud: bij gelijktijdig gebruik van tirzepatide met sulfonylureumderivaten of insuline is het risico op hypoglykemie wel verhoogd. De behandelend arts kan in dat geval een dosisverlaging van het sulfonylureum of de insuline overwegen, zoals beschreven in de Europese productinformatie (SmPC) van Mounjaro.

Naast de insulinestimulerende werking remt tirzepatide ook de afgifte van glucagon, een hormoon dat eveneens door de alvleesklier wordt aangemaakt en dat de bloedglucose juist verhoogt. Door deze dubbele werking op insuline en glucagon draagt tirzepatide bij aan een betere bloedglucoseregulatie.

De alvleesklier heeft twee functies: een endocriene functie (hormoonafgifte, zoals insuline en glucagon) en een exocriene functie (aanmaak van spijsverteringsenzymen). Tirzepatide richt zich primair op de endocriene cellen. De mogelijke effecten op de exocriene alvleesklier worden in de volgende sectie besproken.

Kan tirzepatide problemen met de alvleesklier veroorzaken?

Acute pancreatitis is gemeld bij tirzepatidegebruik; de SmPC adviseert het middel direct te staken bij vermoeden en niet opnieuw te starten na een bevestigde diagnose.

Acute pancreatitis (alvleesklierontsteking) is gemeld bij gebruik van tirzepatide. Dit staat vermeld in de Europese productinformatie (SmPC) van Mounjaro, goedgekeurd door de Europese Commissie op basis van een EMA-beoordeling. De SmPC geeft geen exacte risicogrootte, omdat de beschikbare gegevens dit niet toelaten.

Of tirzepatide zelf de oorzaak is van pancreatitis, of dat andere factoren zoals obesitas, diabetes mellitus type 2, galstenen of alcoholgebruik een rol spelen, is op basis van de huidige gegevens niet met zekerheid vast te stellen. Pancreatitis komt namelijk ook vaker voor bij mensen met de aandoeningen waarvoor tirzepatide wordt voorgeschreven.

De SmPC geeft de volgende richtlijnen bij pancreatitis: staak tirzepatide onmiddellijk bij vermoeden van acute pancreatitis. Na een bevestigde diagnose van acute pancreatitis mag tirzepatide niet opnieuw worden gestart. Bij een eerder doorgemaakte episode van pancreatitis dient de behandelend arts de voor- en nadelen zorgvuldig af te wegen voordat tirzepatide wordt gestart.

De SmPC vermeldt ook dat een stijging van pancreasenzymen zonder bijbehorende klachten op zichzelf niet voorspellend is voor acute pancreatitis. Patiënten en zorgverleners dienen alert te zijn op de vroege symptomen van pancreatitis, die in de volgende sectie worden beschreven.

Bijwerkingen en waarschuwingssignalen: wanneer moet u een arts bellen?

Hevige, aanhoudende buikpijn uitstralend naar de rug is het belangrijkste alarmsignaal voor pancreatitis; staak tirzepatide direct en zoek onmiddellijk medische hulp.

Hevige, aanhoudende buikpijn die uitstraalt naar de rug is het belangrijkste waarschuwingssignaal voor een mogelijke alvleesklierontsteking. Bij dit symptoom dient u tirzepatide direct te staken en onmiddellijk medisch contact op te nemen. Na een bevestigde diagnose van pancreatitis mag tirzepatide niet opnieuw worden gestart. Andere symptomen die kunnen wijzen op pancreatitis zijn:

• Misselijkheid en braken die niet verbeteren

• Koorts in combinatie met ernstige bovenbuikpijn

• Een opgezette of gespannen buik

Bij deze klachten dient u niet te wachten op een regulier spreekuur. Bel buiten kantooruren de huisartsenpost voor dringend advies, of bel 112 als de pijn zeer hevig is of als u zich ernstig ziek voelt.

Darmbijwerkingen zijn de meest voorkomende bijwerkingen van tirzepatide. Misselijkheid, diarree, braken en obstipatie treden vooral op bij het starten van de behandeling of na een dosisverhoging en zijn doorgaans mild tot matig van ernst. Ze verminderen vaak na verloop van tijd. Langzame dosisopbouw, zoals beschreven in de SmPC, is bedoeld om deze bijwerkingen te beperken.

Bij aanhoudende diarree of braken bestaat het risico op uitdroging (dehydratie), wat de nierfunctie kan verslechteren. Zorg voor voldoende vochtinname bij gastro-intestinale klachten en neem contact op met uw arts als u tekenen van uitdroging ervaart, zoals een droge mond, weinig plassen of duizeligheid.

Bij gelijktijdig gebruik van tirzepatide met sulfonylureumderivaten of insuline is het risico op hypoglykemie (te lage bloedglucose) verhoogd. Symptomen van hypoglykemie zijn onder meer trillen, zweten, hartkloppingen en verwardheid. Bespreek dit risico met uw arts; mogelijk is een dosisverlaging van het sulfonylureum of de insuline nodig.

Meldingen van bijwerkingen in Nederland kunnen worden gedaan bij Bijwerkingencentrum Lareb. Dit centrum verzamelt gegevens over ongewenste effecten van geneesmiddelen en draagt bij aan de bewaking van de geneesmiddelveiligheid na markttoelating. Zowel patiënten als zorgverleners kunnen een melding indienen via de website van Lareb. Bij twijfel over een bijwerking is het altijd verstandig om eerst contact op te nemen met de eigen huisarts.

Voor wie is tirzepatide minder geschikt vanwege alvleesklierklachten?

Tirzepatide is gecontra-indiceerd bij actieve pancreatitis en vereist zorgvuldige afweging bij patiënten met een voorgeschiedenis van ernstige of herhaalde pancreatitis, galstenen of hoog alcoholgebruik.

Een voorgeschiedenis van ernstige of herhaalde pancreatitis vraagt om bijzondere voorzichtigheid. De SmPC vermeldt dat tirzepatide bij deze patiënten alleen mag worden overwogen na een zorgvuldige afweging van de risico's en voordelen door de behandelend arts. Bij actieve pancreatitis mag tirzepatide niet worden gebruikt. Na een bevestigde episode van acute pancreatitis mag tirzepatide niet opnieuw worden gestart.

Bij patiënten met galstenen of een hoog alcoholgebruik, beide bekende risicofactoren voor pancreatitis, is extra alertheid op symptomen aangewezen. Ook bij ernstige maagdarmaandoeningen, waaronder ernstige gastroparese, dient tirzepatide met voorzichtigheid te worden gebruikt, zoals de SmPC aangeeft.

In Nederland is tirzepatide geregistreerd onder de merknaam Mounjaro. De Europese Commissie heeft Mounjaro goedgekeurd op basis van een EMA-beoordeling. In Nederland is Mounjaro geïndiceerd voor de behandeling van diabetes mellitus type 2 bij volwassenen en bij kinderen en adolescenten van 10 jaar en ouder, en tevens voor gewichtsbeheersing bij volwassenen met obesitas of overgewicht met gewichtsgerelateerde comorbiditeiten. De beslissing om tirzepatide voor te schrijven ligt bij de behandelend arts, die de individuele situatie beoordeelt, inclusief eventuele alvleesklieraandoeningen in de voorgeschiedenis.

Als u vragen heeft over uw geschiktheid voor tirzepatide of over klachten die u ervaart tijdens de behandeling, is de eigen huisarts het eerste aanspreekpunt. Zelfmedicatie of het aanpassen van de dosering zonder overleg met een arts wordt sterk afgeraden.

Frequently Asked Questions