Is GLP-1 veilig? Bijwerkingen en risicos

Is GLP-1 veilig? Het is een begrijpelijke vraag voor iedereen die overweegt een GLP-1-receptoragonist te gebruiken, zoals semaglutide of liraglutide. Deze geneesmiddelen zijn door de EMA goedgekeurd voor diabetes type 2 en gewichtsbeheersing, maar veiligheid hangt sterk af van de individuele situatie. In dit artikel leest u hoe GLP-1-middelen werken, welke bijwerkingen kunnen optreden, voor wie ze minder geschikt zijn en wat Nederlandse richtlijnen hierover zeggen.

Hoe werken GLP-1-medicijnen in het lichaam?

GLP-1-receptoragonisten bootsen het darmmhormoon GLP-1 na: ze stimuleren insulineafgifte bij verhoogde bloedglucose, remmen glucagon en vertragen de maaglediging, wat verzadiging bevordert maar ook maagdarmklachten en aspiratierisico bij anesthesie kan veroorzaken.

GLP-1-receptoragonisten bootsen het effect na van het lichaamseigen hormoon glucagon-like peptide-1, dat vrijkomt in de darm na een maaltijd. Dit hormoon stimuleert de alvleesklier om insuline af te geven wanneer de bloedglucose stijgt, remt de afgifte van glucagon en vertraagt de maaglediging, waardoor het gevoel van verzadiging langer aanhoudt.

In Nederland zijn meerdere GLP-1-receptoragonisten goedgekeurd door de Europese Commissie op basis van een positief advies van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA). Bekende werkzame stoffen zijn semaglutide en liraglutide voor diabetes type 2, en semaglutide in hogere dosering voor gewichtsbeheersing.^[4][5] Tirzepatide werkt op zowel de GLP-1-receptor als de GIP-receptor en valt daarmee in een verwante, maar iets bredere klasse.^[1][2]

De bloedglucoseverlagende werking is afhankelijk van de hoogte van de bloedglucose: bij een normale bloedglucosewaarde (uitgedrukt in mmol/L) is de insulinestimulatie gering, wat het risico op hypoglykemie beperkt in vergelijking met sommige andere diabetesmedicijnen. De vertraging van de maaglediging draagt bij aan gewichtsreductie, maar is ook verantwoordelijk voor een deel van de maagdarmklachten die als bijwerking kunnen optreden.

Belangrijke aandacht verdient de waarschuwing in recente SmPC's dat vertraagde maaglediging het risico op aspiratie van maaginhoud kan verhogen bij algehele anesthesie of diepe sedatie. Patiënten die een ingreep ondergaan, dienen hun behandelend arts en anesthesioloog te informeren over het gebruik van een GLP-1-middel, zodat passende voorzorgsmaatregelen kunnen worden getroffen.

Begrijpen hoe deze middelen werken, helpt bij het inschatten van zowel de verwachte effecten als de mogelijke risico's. De werking is niet hetzelfde voor iedereen: factoren zoals nierfunctie, andere medicatie en bestaande aandoeningen beïnvloeden hoe het lichaam reageert.

Is een GLP-1-middel veilig voor mij om te gebruiken?

Of een GLP-1-middel veilig is, hangt af van uw individuele medische situatie, inclusief nierfunctie, bestaande aandoeningen en andere medicatie, en kan alleen door een arts worden beoordeeld.

Of een GLP-1-middel veilig is voor een specifieke persoon, hangt af van de individuele medische situatie en kan alleen worden beoordeeld door een arts of apotheker die de volledige voorgeschiedenis kent. In klinische studies zijn GLP-1-receptoragonisten uitgebreid onderzocht en door de EMA en de Europese Commissie goedgekeurd voor specifieke indicaties, wat betekent dat het bewijs voor werkzaamheid en aanvaardbare veiligheid is vastgesteld voor de onderzochte populaties.

De goedkeuring geldt echter voor omschreven groepen patiënten en omschreven indicaties. Gebruik buiten de goedgekeurde indicatie, in combinaties die niet zijn onderzocht, of bij mensen met bepaalde aandoeningen kan risico's met zich meebrengen die niet volledig in kaart zijn gebracht. De productinformatie in de SmPC, beschikbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, beschrijft voor welke patiënten extra voorzichtigheid geboden is.

Belangrijke aandachtspunten bij de beoordeling zijn onder meer:

• Nierfunctie: de aanbevelingen verschillen per middel. Bij sommige GLP-1-middelen (zoals exenatide) is gebruik bij ernstige nierinsufficiëntie gecontra-indiceerd; bij andere is voorzichtigheid geboden.^[14] De SmPC van het betreffende middel, raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, geeft de specifieke aanbeveling.

• Maagdarmaandoeningen: bestaande aandoeningen zoals ernstige gastroparese zijn reden voor voorzichtigheid of kunnen gebruik uitsluiten, afhankelijk van het middel.

• Gelijktijdig gebruik van insuline of sulfonylureumderivaten: dit verhoogt het risico op hypoglykemie.

• Zwangerschap en borstvoeding: de aanbevelingen verschillen per middel en per indicatie. Bij gebruik voor gewichtsbeheersing is zwangerschap in de SmPC doorgaans als contra-indicatie opgenomen. Bij gebruik voor diabetes type 2 luidt het advies in de meeste SmPC's dat het middel niet gebruikt mag worden tijdens de zwangerschap. Vrouwen die zwanger kunnen worden, wordt geadviseerd effectieve anticonceptie te gebruiken tijdens de behandeling en gedurende een periode na het stoppen; de aanbevolen stoptermijn verschilt per middel en staat beschreven in de betreffende SmPC.

• Orale anticonceptiva: tirzepatide kan door vertraagde maaglediging de blootstelling aan orale anticonceptiva beïnvloeden. De SmPC van tirzepatide adviseert om gedurende vier weken na de start van de behandeling en na elke dosisverhoging een aanvullende of alternatieve anticonceptiemethode te gebruiken.

Een arts weegt deze factoren af in een individueel gesprek. Zelfmedicatie met GLP-1-middelen, ook via online aanbieders, brengt risico's met zich mee omdat de noodzakelijke medische beoordeling dan ontbreekt.

Welke bijwerkingen kunnen optreden en wanneer moet ik hulp zoeken?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken en diarree. Zoek direct hulp bij aanhoudende ernstige buikpijn (mogelijke pancreatitis), tekenen van uitdroging of een ernstige allergische reactie.

De meest voorkomende bijwerkingen van GLP-1-receptoragonisten zijn maagdarmklachten: misselijkheid, braken, diarree, obstipatie en buikpijn komen frequent voor, vooral in de eerste weken van de behandeling of na een dosisverhoging. Deze klachten zijn doorgaans mild tot matig en nemen bij de meeste mensen af naarmate het lichaam aan het middel went.

Bij ernstige maagdarmklachten bestaat het risico op uitdroging (dehydratie), wat kan leiden tot verslechtering van de nierfunctie, in zeldzame gevallen tot acuut nierfalen. Zorg bij aanhoudend braken of diarree voor voldoende vochtinname en neem contact op met een zorgverlener als de klachten niet verbeteren.

Minder vaak, maar klinisch relevant, zijn de volgende bijwerkingen:

• Pancreatitis: acute pancreatitis is gemeld bij gebruik van GLP-1-receptoragonisten, inclusief ernstige vormen.^[25][7] Aanhoudende, ernstige buikpijn, al dan niet uitstralend naar de rug, is een reden om snel medische hulp te zoeken.

• Galstenen en galblaasaandoeningen: het risico op galstenen is verhoogd, mogelijk samenhangend met gewichtsverlies.^[26][27]

• Hartslag: een lichte stijging van de hartslag in rust is beschreven, met name tijdens de dosisopbouw.^[14][12] Het klinische belang hiervan is bij de meeste mensen gering, maar bespreek dit met uw arts als u klachten ervaart.

• Diabetische retinopathie: bij mensen met reeds bestaande diabetische retinopathie kan snelle bloedglucoseverlaging tijdelijke verslechtering veroorzaken.^[16][19]

• Hypoglykemie: bij gelijktijdig gebruik van insuline of sulfonylureumderivaten is het risico op een te lage bloedglucose (onder de drempelwaarden vermeld in de SmPC, uitgedrukt in mmol/L) verhoogd. Uw arts kan de dosering van de andere medicatie aanpassen.

• Aspiratierisico bij anesthesie: vertraagde maaglediging kan het risico op aspiratie verhogen bij algehele anesthesie of diepe sedatie. Informeer uw arts en anesthesioloog altijd over het gebruik van een GLP-1-middel voor een geplande ingreep.

In Nederland kunnen bijwerkingen worden gemeld bij Bijwerkingencentrum Lareb, zodat de veiligheidsgegevens van geneesmiddelen na goedkeuring worden gevolgd.

Wanneer hulp zoeken:

• Bel 112 bij tekenen van een ernstige allergische reactie (zwelling van gezicht, lippen of keel, ademhalingsmoeilijkheden) of bij andere levensbedreigende klachten.

• Neem buiten kantooruren contact op met de huisartsenpost bij klachten die urgent zijn maar geen levensbedreiging vormen, zoals aanhoudende ernstige buikpijn of aanhoudend braken met tekenen van uitdroging.

• Bespreek aanhoudende of hinderlijke bijwerkingen met de eigen huisarts tijdens een regulier consult.

Voor wie zijn GLP-1-receptoragonisten niet geschikt?

GLP-1-receptoragonisten zijn gecontra-indiceerd bij overgevoeligheid voor de werkzame stof, zwangerschap (afhankelijk van middel en indicatie), ernstige gastroparese en bij sommige middelen bij ernstige nierinsufficiëntie.

De geschiktheid van een GLP-1-receptoragonist hangt af van het specifieke middel, de indicatie en de individuele medische situatie. De SmPC van elk middel, raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank, beschrijft de exacte contra-indicaties en waarschuwingen.

In preklinisch onderzoek bij knaagdieren zijn C-celtumoren van de schildklier waargenomen bij blootstelling aan GLP-1-receptoragonisten.^[35][7] De klinische relevantie van deze bevinding voor mensen is niet vastgesteld. De Europese SmPC's bevatten hierover een waarschuwing, maar formuleren dit niet als een formele contra-indicatie voor mensen met een familiegeschiedenis van schildklierkanker. Raadpleeg de SmPC van het betreffende middel voor de exacte formulering en bespreek eventuele zorgen met uw arts.

Daarnaast gelden de volgende situaties als contra-indicatie of reden voor extra voorzichtigheid:

• Overgevoeligheid voor de werkzame stof of een van de hulpstoffen.

• Zwangerschap: de aanbevelingen verschillen per middel en indicatie. Bij gebruik voor gewichtsbeheersing is zwangerschap in de SmPC doorgaans als contra-indicatie opgenomen. Bij gebruik voor diabetes type 2 luidt het advies in de meeste SmPC's dat het middel niet gebruikt mag worden tijdens de zwangerschap. De aanbevolen stoptermijn voor een geplande zwangerschap verschilt per middel; raadpleeg de SmPC of uw arts. Borstvoeding wordt afgeraden tijdens gebruik van GLP-1-middelen.

• Ernstige maagdarmaandoeningen, zoals ernstige gastroparese: deze middelen zijn bij dergelijke aandoeningen niet of nauwelijks onderzocht en voorzichtigheid is geboden; afhankelijk van het middel kan gebruik worden afgeraden.

• Nierfunctie: bij ernstige nierinsufficiëntie is gebruik van sommige middelen (zoals exenatide) gecontra-indiceerd; bij andere is voorzichtigheid geboden. Raadpleeg de SmPC van het betreffende middel.

• Kinderen en adolescenten: de goedgekeurde leeftijdsgrenzen verschillen per middel en per indicatie. Sommige middelen hebben in Nederland een goedgekeurde indicatie voor diabetes type 2 vanaf een bepaalde leeftijd (bijvoorbeeld tirzepatide vanaf 10 jaar); voor gewichtsbeheersing gelden per product andere leeftijdsgrenzen.^[24][2] De SmPC van het betreffende middel geeft de actuele informatie.

Mensen met een voorgeschiedenis van pancreatitis dienen de behandeling te bespreken met hun arts, omdat het risico op herhaling een overweging is.

De volledige lijst van contra-indicaties en waarschuwingen staat beschreven in de SmPC van het betreffende middel, raadpleegbaar via de CBG-geneesmiddeleninformatiebank. Een arts of apotheker kan beoordelen of een specifieke situatie een belemmering vormt.

Wat zeggen Nederlandse richtlijnen over de veiligheid van GLP-1?

Het Farmacotherapeutisch Kompas en de NHG-standaard beschrijven GLP-1-receptoragonisten als een individueel af te wegen behandeloptie bij diabetes type 2, met regelmatige controle van nierfunctie, bloedglucose en gewicht.

Het Farmacotherapeutisch Kompas en de NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 beschrijven GLP-1-receptoragonisten als een behandeloptie bij onvoldoende regulatie met metformine, met name wanneer gewichtsreductie of cardiovasculaire bescherming een rol speelt in de keuze.^[17][18] De richtlijnen benadrukken dat de keuze voor een specifiek middel individueel moet worden gemaakt, rekening houdend met comorbiditeit, bijwerkingenprofiel en patiëntvoorkeur. Bij patiënten met een verhoogd cardiovasculair of renaal risico kan de keuze tussen een GLP-1-receptoragonist en een SGLT2-remmer mede worden bepaald door het specifieke risicoprofiel; de NHG-standaard en het Farmacotherapeutisch Kompas geven hiervoor nadere richtlijnen.

Voor gewichtsbeheersing zonder diabetes type 2 heeft het Zorginstituut Nederland de vergoeding van GLP-1-middelen beoordeeld. In Nederland worden geneesmiddelen voor gewichtsbeheersing in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering, waardoor patiënten deze kosten doorgaans zelf dragen.^[21][22] De actuele vergoedingsstatus en eventuele voorwaarden zijn te raadplegen via de website van het Zorginstituut Nederland; de situatie kan wijzigen. Raadpleeg de eigen huisarts of apotheker voor de meest recente informatie.

De EMA bewaakt de veiligheid van centraal goedgekeurde geneesmiddelen ook na markttoelating via periodieke veiligheidsrapporten en, indien nodig, aanpassingen van de productinformatie. Signalen over mogelijke nieuwe risico's worden beoordeeld door het Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC). Nederlandse meldingen via Lareb dragen bij aan dit Europese bewakingssysteem.

Nederlandse richtlijnen adviseren terughoudendheid bij het voorschrijven buiten de geregistreerde indicaties en wijzen op het belang van regelmatige controle van nierfunctie, bloedglucose en gewicht tijdens de behandeling. Behandeling vindt bij voorkeur plaats in een gestructureerde zorgcontext, waarbij de huisarts of internist de regie voert.

Wanneer bespreek ik met mijn arts of een GLP-1-middel bij mij past?

Bespreek een GLP-1-middel met uw huisarts bij onvoldoende gereguleerde diabetes type 2, overgewicht waarbij leefstijlinterventies onvoldoende hielpen, of vragen over bijwerkingen van een al voorgeschreven middel.

Een gesprek met de eigen huisarts is het juiste startpunt voor iedereen die overweegt een GLP-1-middel te gebruiken of vragen heeft over de veiligheid ervan in de eigen situatie. De huisarts kan de medische voorgeschiedenis, het medicatiegebruik en de persoonlijke risicofactoren beoordelen en zo bepalen of een GLP-1-receptoragonist een passende optie is. Of iemand in aanmerking komt, wordt in Nederland per persoon beoordeeld op basis van de goedgekeurde indicaties, waaronder criteria zoals de BMI-drempel en eventuele comorbiditeiten zoals diabetes type 2 of hart- en vaatziekten, zoals beschreven in de SmPC van het betreffende middel.

Aanleiding voor een gesprek kan zijn:

• Diabetes type 2 die onvoldoende gereguleerd is met bestaande medicatie.

• Overgewicht of obesitas waarbij leefstijlinterventies onvoldoende resultaat hebben gegeven en behandeling met medicatie wordt overwogen.

• Vragen over bijwerkingen van een GLP-1-middel dat al is voorgeschreven.

• Twijfel over online aanbod: in Nederland moet een online aanbieder van geneesmiddelen geregistreerd zijn bij het CIBG, het uitvoeringsorgaan van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het register is raadpleegbaar via aanbiedersmedicijnen.nl. Aankoop buiten geregistreerde kanalen brengt risico's met zich mee voor kwaliteit en veiligheid.

Een arts of apotheker kan ook uitleggen hoe een GLP-1-middel correct wordt gebruikt, wat de verwachte effecten zijn en welke signalen reden zijn om eerder contact op te nemen. Regelmatige follow-up is onderdeel van een verantwoorde behandeling.

Het doel van een dergelijk gesprek is niet om een beslissing te nemen over een specifiek product, maar om samen met een zorgverlener te beoordelen of behandeling met een GLP-1-middel past bij de individuele situatie, de wensen en de medische achtergrond.

Wetenschappelijke bronnen

1. Mounjaro (tirzepatide) – EPAR productinformatie.
2. Mounjaro, INN-tirzepatide – productinformatie (NL).
3. Mounjaro – EPAR public assessment report.
4. Saxenda aanbevolen voor goedkeuring bij gewichtsbeheersing bij volwassenen.
5. Wegovy – EPAR.
6. EU-maatregelen om tekorten aan GLP-1-receptoragonisten aan te pakken.
7. Assessment report – Article 53 procedure: GLP-1-based therapies.
8. Investigation into GLP-1-based diabetes therapies concluded.
9. Meeting highlights PRAC 8–11 juli 2024 (aspiratierisico).
10. Meeting highlights PRAC 23–26 oktober 2023 (pancreatitis).
11. Meeting highlights PRAC 8–11 april 2024 (galstenen).
12. EMA statement on ongoing review of GLP-1 receptor agonists.
13. Afslankmedicijnen.
14. GLP1-agonisten (groepstekst).
15. Tirzepatide.
16. Semaglutide.
17. Diabetes mellitus type 2 (indicatietekst).
18. NHG-standaard Diabetes mellitus type 2.
19. Module GLP-1-receptoragonisten bij diabetes mellitus type 2.
20. GVS-advies uitbreiding bijlage 2-voorwaarden GLP-1-receptoragonisten.
21. Advies – niet vergoeden semaglutide (Wegovy®) bij obesitas.
22. Obesitaszorg en zorg bij overgewicht.
23. Zorginstituut: obesitasmedicijnen eerst beschikbaar voor mensen met hoogste ziektelast.
24. GVS-advies uitbreiding nadere voorwaarden tirzepatide (Mounjaro) voor patiënten met diabetes en een zeer hoog risico op hart- en vaatziekten.
25. Alvleesklierontsteking en GLP1-agonisten.
26. He L et al. Association of Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonist Use With Risk of Gallbladder and Biliary Diseases. JAMA Intern Med. 2022..
27. Cohort Study: Risk of Gallstones and Biliary Complications With GLP-1 Receptor Agonists in Type 2 Diabetes. United European Gastroenterol J. 2025..
28. The multifaceted role of GLP-1 in metabolic disorders, chronic inflammation, and aging. Metabolism. 2025..
29. Gallwitz B. Clinical perspectives on the use of the GIP/GLP-1 receptor agonist tirzepatide. Diabetes Obes Metab. 2022..
30. Perioperative Safety Considerations and Surgical Outcomes Associated With GLP-1-Based Therapies: A Systematic Review. Cureus. 2025..
31. Delayed gastric emptying induced by GLP-1 receptor agonists and its implications for perioperative risk during anesthesia. Korean J Intern Med. 2025..
32. GLP-1 receptor agonists and gallbladder disease risk: insights into molecular mechanisms and clinical implications. Ther Adv Endocrinol Metab. 2025..
33. Retinal Outcomes in Diabetes: Antihyperglycemic Therapy, EWDR, and Perioperative Considerations. Biomedicines. 2025..
34. Angiogenesis and inflammation in the retinopathy risk of insulin and semaglutide – a review. Int J Retina Vitreous. 2025..
35. Suitability of the ICH S1B(R1) weight-of-evidence framework to evaluate GLP-1RA carcinogenicity risk. Regul Toxicol Pharmacol. 2025..
36. Tirzepatide and oral progestogens: A hypothesis-generating review of a biologically plausible pharmacokinetic interaction. Maturitas. 2025..
37. A Comprehensive Review on the Pharmacokinetics and Drug-Drug Interactions of Approved GLP-1 Receptor Agonists and a Dual GLP-1/GIP Receptor Agonist. Drug Des Devel Ther. 2025..

Veelgestelde vragen